Adhyaya 2: Cosmogony and the Ninefold Creation: Rudra’s Origin and the Prelude to the Sāvitrī–Veda Narrative
Ādisarga-prakriyā, Nava-sarga-vibhāgaḥ, Rudrasargaḥ, ca Veda-sāvitrī-ākhyāna-prastāvaḥ
Cosmology–Genealogy (Sarga/Pratisarga) with Didactic Discourse on Knowledge Transmission
ជំពូកនេះបង្ហាញសន្ទនាអប់រំ ដែលព្រះវរាហៈឆ្លើយសំណួររបស់ព្រះភ្រឹថវិ ដោយកំណត់លក្ខណៈ៥នៃបុរាណៈ៖ សរគ (sarga), ប្រតិសរគ (pratisarga), វំស (vaṃśa), មន្វន្តរ (manvantara), និង វំសានុចរិត (vaṃśānucarita)។ បន្ទាប់មកព្រះវរាហៈពន្យល់អាទិសរគ៖ ការកើតឡើងនៃ បុទ្ធិ និង គុណៈ, ការបែងចែកធាតុ, ស៊ុតចក្រវាល, និងការដាក់នាម នារាយណៈ តាមរយៈទឹក (នារៈ/nārāḥ)។ រឿងបន្តទៅលំដាប់សೃષ્ટិរបស់ព្រះព្រហ្មា រួមទាំងការកើតរុទ្រៈពីកំហឹងព្រះព្រហ្មា និងការចាត់ថ្នាក់សೃષ્ટិជា៩ប្រភេទ (ជាមួយការបែងចែកឆ្លង ប្រក្រឹត/វៃក្រឹត) ដល់ការបង្ហាញរបស់ឥសី ប្រាជាបតិ និងវង្សដក្ស។ ពេលភ្រឹថវិសួរអំពីការពង្រីកសૃષ્ટិ ព្រះវរាហៈបម្លែងទៅក្របខណ្ឌយុគ និងបើកបរិយាយឧទាហរណ៍៖ នារៈទៈជួបសាវិត្រីនៅស្វេតទ្វីប ដែលពន្យល់វេទថាជាគោលការណ៍ទេវភាពមានរូប និងស្តារឡើងវិញចំណេះដឹងដែលបាត់បង់ ដោយភ្ជាប់របៀបចក្រវាលនឹងការការពាររចនាសម្ព័ន្ធន័យរបស់ផែនដី។
Primary Speakers
Key Concepts
Shlokas in Adhyaya 2
Verse 1
सूत उवाच । ततस्तुष्टो हरिर्भक्त्या धरण्यात्मशरीरगाम् । मायां प्रकाश्य तेनैव स्थितो वाराहमूर्त्तिना ॥ २.१ ॥
សូតៈ បាននិយាយថា៖ បន្ទាប់មក ព្រះហរិ ពេញចិត្តដោយភក្តិ បានបង្ហាញមាយា របស់ព្រះអង្គ ទាក់ទងនឹងផែនដី—ដែលជារូបកាយរបស់ព្រះអង្គផ្ទាល់—ហើយដោយអំណាចនោះ ព្រះអង្គបានស្ថិតបង្ហាញជារូបវារាហៈ។
Verse 2
जगाद किं ते सुश्रोणि प्रश्नमेनं सुदुर्लभम् । कथयामि पुराणस्य विषयं सर्वशास्त्रतः ॥ २.२ ॥
ព្រះអង្គបានមានព្រះបន្ទូលថា៖ «ឱ នារីមានចង្កេះស្រស់ស្អាត អ្វីទៅជាសំណួរដ៏កម្រខ្លាំងនេះរបស់អ្នក? ខ្ញុំនឹងពន្យល់ប្រធានបទនៃពុរាណៈ ឲ្យស្របតាមសាស្ត្រទាំងអស់»។
Verse 3
पुराणानां हि सर्वेषामयं साधारणः स्मृतः । श्लोकं धराणि निश्चित्य निःशेषं त्वं पुनः श्रृणु ॥ २.३ ॥
ព្រោះក្នុងបុរាណទាំងអស់ នេះត្រូវបានចងចាំថាជាគោលការណ៍ទូទៅ។ ដូច្នេះ ឱ ព្រះធរណី អ្នកបានកំណត់ន័យនៃស្លោកហើយ សូមស្តាប់ម្តងទៀត ដោយពេញលេញ មិនឲ្យខ្វះអ្វីឡើយ។
Verse 4
श्रीवराह उवाच । सर्गश्च प्रतिसर्गश्च वंशो मन्वन्तराणि च । वंशानुचरितं चैव पुराणं पञ्चलक्षणम् ॥ २.४ ॥
ព្រះស្រីវរាហៈមានព្រះបន្ទូលថា៖ «សೃគ (ការបង្កើត), ប្រតិសೃគ (ការបង្កើតឡើងវិញ), វង្ស (ពូជពង្ស), មន្វន្តរ (វដ្តនៃមនុ), និង វង្សានុចរិត (រឿងរ៉ាវតាមបន្តពូជពង្ស) — ពុរាណមួយមានលក្ខណៈកំណត់ប្រាំយ៉ាងនេះ»។
Verse 5
आदिसर्गमहं तावत् कथयामि वरानने । यस्मादारभ्य देवानां राज्ञां चरितमेव च । ज्ञायते चतुरंशश्च परमात्मा सनातनः ॥ २.५ ॥
«ឥឡូវនេះ ខ្ញុំនឹងពោលអំពីការបង្កើតដើមកំណើត ឱ នារីមុខស្រស់; ចាប់ពីទីនោះ រឿងរ៉ាវនៃទេវតា និងព្រះមហាក្សត្រត្រូវបានយល់ដឹង; ហើយដោយហេតុនោះ ព្រះអាត្មាអធិបតីដ៏អនន្ត ត្រូវបានស្គាល់ជាបួនផ្នែក»។
Verse 6
आदावहं व्योम महत् ततोऽणुं—रेकैव मत्तः प्रबभूव बुद्धिः । त्रिधा तु सा सत्त्व-रजस्-तमोभिः पृथक्पृथक्तत्त्व-रूपैरुपेता ॥ २.६ ॥
«ដំបូង ខ្ញុំជាវ្យោមដ៏ទូលាយ (អាកាស) បន្ទាប់មកជា មហត់ (គោលការណ៍ធំ) ហើយបន្ទាប់ទៀតជា អណុ (អាតូម)។ ពីខ្ញុំតែមួយ បុទ្ធិ (ប្រាជ្ញា/ចិត្តដឹង) មួយបានកើតឡើង។ ប៉ុន្តែបុទ្ធិនោះមានបីភាគ ដោយសត្វវៈ រាជសៈ និង តមសៈ ហើយមួយៗមានរូបរាងជាតត្តវៈខុសៗគ្នា»។
Verse 7
तस्मिंस्त्रिकेऽहं तमसो महान् स सदोच्यते सर्वविदां प्रधानः । उतस्मादपि क्षेत्रविदूर्जितोऽभूद् बभूव बुद्धिस्तु ततो बभूव ॥ २.७ ॥
«ក្នុងត្រីភាគនោះ ខ្ញុំត្រូវបានហៅថា “មហាន” ដែលកើតពីតមសៈ (ភាពងងឹត) ហើយត្រូវបានគេហៅថា “សត” ជាអ្នកដឹងទាំងអស់ដ៏ប្រសើរបំផុត។ ពីនោះទៀត ក៏កើតមាន “អ្នកដឹងវាល” (ក្សេត្រវិត) ដែលមានថាមពល; ហើយបន្ទាប់មក បុទ្ធិ ក៏បានកើតឡើង»។
Verse 8
तस्मात्तु तेभ्यः श्रवणादिहेतवस् ततोऽक्षमाला जगतो व्यवस्थिताः । भूतैर्गतैरेव च पिण्डमूर्तिर् मया भद्रे विहिता त्वात्मनैव ॥ २.८ ॥
ដូច្នេះ ពីធាតុទាំងនោះ កើតមានហេតុបណ្តាលនៃការស្តាប់ និងអង្គវិញ្ញាណផ្សេងៗ; ពីនោះ សមាសភាពនៃលោកទាំងមូលត្រូវបានរៀបចំឲ្យមានលំដាប់។ ហើយរូបកាយសមាស—ដោយធាតុទាំងឡាយដែលចលនា—ត្រូវបានខ្ញុំរៀបចំឡើង ឱ អ្នកមានសុភមង្គល ដោយអាត្មានៃអ្នកផ្ទាល់ផងដែរ។
Verse 9
शून्यं त्वासीत् तत्र शब्दस्तु खं च तस्माद् वायुस् तत एवाऽनु तेजः । तस्माद् आपस् तत एवाऽनु देवि मया सृष्टा भवती भूतधात्री ॥ २.९ ॥
នៅទីនោះមានសូន្យភាព; ក្នុងសូន្យភាពនោះ សំឡេង និងអាកាស (លំហ) បានកើតឡើង។ ពីនោះ កើតខ្យល់ ហើយបន្ទាប់មក កើតភ្លើង។ ពីនោះ កើតទឹក ហើយបន្ទាប់មក ឱ ព្រះនាង ខ្ញុំបានបង្កើតអ្នក—អ្នកជាអ្នកទ្រទ្រង់ និងចិញ្ចឹមសត្វលោក។
Verse 10
योगे पृथिव्या जलवत् ततोऽपि सबुद्बुदं कललं त्वण्डमेव । तस्मिन् प्रवृत्ते द्विगतेऽहमासीदापोमयश्चात्मनात्मानमादौ ॥ २.१० ॥
ពេលផែនដីស្ថិតក្នុងយោគសមាធិ វាប្រែដូចទឹក; ហើយបន្ទាប់មក ក៏កើតមានមាសស្អិតមានពពុះច្រើន—ជាពិតជាពង (អណ្ឌ)។ ពេលពងលោកនោះចាប់ផ្តើមរីកចម្រើន ហើយក្លាយជាពីរផ្នែក នៅដើមកាល ខ្ញុំមានស្ថិតនៅ ដោយមានសភាពជាទឹក ហើយបានបង្កើតខ្លួនឯងដោយអាត្មានៃខ្លួនឯង។
Verse 11
सृष्ट्वा नारास्ता अथो तत्र चाहं येन स्यान्मे नाम नारायणेतिः । कल्पे कल्पे तत्र संयामि भूयः सुप्तस्य मे नाभिजः स्याद्यथाद्यः ॥ २.११ ॥
បន្ទាប់ពីបង្កើតទឹកទាំងឡាយ (នារៈ) ហើយ ខ្ញុំស្ថិតនៅទីនោះ ដើម្បីឲ្យនាមរបស់ខ្ញុំក្លាយជា «នារាយណ»។ ក្នុងកល្បៈមួយៗ ខ្ញុំប្រមូល/ដកស្រង់សកលលោកត្រឡប់ទៅទីនោះវិញ; ហើយដូចដើមកាល ព្រះព្រហ្មដែលកើតពីផ្កាឈូក នឹងកើតពីផ្ចិតរបស់ខ្ញុំ ខណៈខ្ញុំដេកក្នុងនិទ្រាយោគ។
Verse 12
एवंभूतस्य मे देवि नाभिपद्मे चतुर्मुखः । उत्तस्थौ स मया प्रोक्तः प्रजाः सृज महामते ॥ २.१२ ॥
ឱ ព្រះនាង ពេលខ្ញុំស្ថិតក្នុងសភាពដូច្នោះ ព្រះបួនមុខបានកើតឡើងលើផ្កាឈូកនៅផ្ចិតរបស់ខ្ញុំ។ ខ្ញុំបានមានព្រះបន្ទូលទៅគាត់ថា៖ «ឱ អ្នកមានចិត្តធំ ចូរបង្កើតសត្វលោកទាំងឡាយ»។
Verse 13
एवमुक्त्वा तिरोभावं गतोऽहं सोऽपि चिन्तयन् । आस्ते यावज्जगद्धात्री नाध्यगच्छत किञ्चन ॥ २.१३ ॥
ព្រះអង្គបានមានព្រះបន្ទូលដូច្នេះហើយ ក៏លាក់ខ្លួនបាត់ពីទិដ្ឋភាព; ហើយគាត់ផងដែរ ស្ថិតក្នុងការពិចារណា នៅទីនោះ។ ដរាបណា «ជគទ្ធាត្រី» អ្នកទ្រទ្រង់លោក នៅតែមាន គាត់មិនបានឈានដល់សេចក្តីសម្រេចអ្វីឡើយ។
Verse 14
तावत् तस्य महारोषो ब्रह्मणोऽव्यक्तजन्मनः। सम्भूय तेन बालः स्यादङ्के रोषात्मसम्भवः॥ २.१४ ॥
បន្ទាប់មក កំហឹងដ៏មហិមារបស់ព្រះព្រហ្មា—ដែលកំណើតមិនបង្ហាញ—បានរួមក្លាយជារូប; ហើយពីនោះ កូនម្នាក់បានកើតឡើង អង្គុយលើភ្លៅរបស់ព្រះអង្គ កើតពីសារធាតុកំហឹងផ្ទាល់។
Verse 15
यो रुदन् वारितस्तेन ब्रह्मणाऽव्यक्तमूर्त्तिना । ब्रवीति नाम मे देहि तस्य रुद्रेति सो ददौ ॥ २.१५ ॥
កាលដែលគាត់កំពុងយំ គាត់ត្រូវបានព្រះព្រហ្មា—អ្នកមានរូបមិនបង្ហាញ—ទប់ស្កាត់។ គាត់និយាយថា «សូមប្រទាននាមឲ្យខ្ញុំ»។ ដូច្នេះ ព្រះព្រហ្មាបានប្រទាននាម «រុទ្រ» ដល់គាត់។
Verse 16
सोऽपि तेन सृजस्वेति प्रोक्तो लोकमिमं शुभे । अशक्तः सोऽथ सलिले ममज्ज तपसे धृतः ॥ २.१६ ॥
ឱ អ្នកមានសុភមង្គល, គាត់ផងដែរ ត្រូវបានព្រះអង្គប្រាប់ថា «ចូរបង្កើតលោកនេះ»; តែដោយអសមត្ថភាព គាត់បានលោតចូលទៅក្នុងទឹក ហើយឈរជាប់ក្នុងតបស្យា (ការតបស)។
Verse 17
तस्मिन् सलिलमग्ने तु पुनरन्यं प्रजापतिम् । ब्रह्मा ससर्ज भूतेषु दक्षिणाङ्गुष्ठतो वरम् ॥ वामे चैव तथाङ्गुष्ठे तस्य पत्नीमथासृजत् ॥ २.१७ ॥
នៅពេល (លោក) លិចនៅក្នុងទឹកនោះ ព្រះព្រហ្មាបានបង្កើតប្រជាបតិម្នាក់ទៀតម្តងទៀត ក្នុងចំណោមសត្វមានជីវិត៖ ព្រះអង្គបានបង្កើតបុគ្គលដ៏ប្រសើរពីមេដៃស្តាំ; ហើយដូចគ្នានេះ ព្រះអង្គបានបង្កើតភរិយារបស់គាត់ពីមេដៃឆ្វេង។
Verse 18
स तस्यां जनयामास मनुं स्वायम्भुवं प्रभुः । तस्मात् संभाविता सृष्टिः प्रजानां ब्रह्मणा पुरा ॥ २.१८ ॥
បន្ទាប់មក ព្រះអម្ចាស់បានបង្កើតឲ្យ ស្វាយម្ភូវ មនុ កើតក្នុងនាង; ពីគាត់នេះ កាលពីបុរាណ ព្រះព្រហ្មបានចាប់ផ្តើមការបង្កើតសត្វលោកទាំងឡាយ។
Verse 19
धरण्युवाच । विस्तरेण ममाचक्ष्व आदिसर्गं सुरेश्वर । ब्रह्मा नारायणाख्योऽयं कल्पादौ चाभवद् यथा ॥ २.१९ ॥
ធរណីបាននិយាយថា៖ «សូមពន្យល់ឲ្យខ្ញុំដោយលម្អិត ព្រះអម្ចាស់នៃទេវតាទាំងឡាយ អំពីសೃષ્ટិដំបូង—ថា នៅដើមកល្បៈនេះ ព្រះព្រហ្មបានក្លាយជាអ្នកមាននាមថា នារាយណៈ ដូចម្តេច»។
Verse 20
श्रीभगवानुवाच । ससर्ज सर्वभूतानि यथा नारायणात्मकः । कथ्यमानं मया देवि तदशेषं क्षिते शृणु ॥ २.२० ॥
ព្រះមានព្រះភាគបានមានព្រះបន្ទូលថា៖ «ទ្រង់បានបង្កើតសត្វលោកទាំងអស់ តាមសភាពដែលមាននារាយណៈជាសារសំខាន់។ ឱ ទេវី ឱ ក្សិតិ សូមស្តាប់ឲ្យគ្រប់លម្អិត ដូចដែលខ្ញុំកំពុងពន្យល់»។
Verse 21
गतकल्पावसाने तु निशि सुप्तोत्थितः शुभे । सत्त्वोद्रिक्तस्तथा ब्रह्मा शून्यं लोकमवैक्षत ॥ २.२१ ॥
នៅចុងបញ្ចប់នៃកល្បៈមុន ឱ អ្នកមានសុភមង្គល ព្រះព្រហ្មបានភ្ញាក់ពីដំណេកក្នុងរាត្រី ហើយដោយសត្តវៈលើសលប់ ទ្រង់បានឃើញលោកទាំងមូលទទេ។
Verse 22
नारायणः परोऽचिन्त्यः पराणामपि पूर्वजः । ब्रह्मस्वरूपी भगवाननादिः सर्वसम्भवः ॥ २.२२ ॥
នារាយណៈគឺអធិរាជ និងមិនអាចគិតដល់ ជាបុព្វបុរសសូម្បីតែរបស់អ្នកអធិឧត្តមទាំងឡាយ; ព្រះមានព្រះភាគមានសភាពជាព្រហ្ម មិនមានដើមកំណើត ជាមូលហេតុនៃការកើតមានទាំងអស់។
Verse 23
इदं चोदाहरन्त्यत्र श्लोकं नारायणं प्रति । ब्रह्मस्वरूपिणं देवं जगतः प्रभवाप्ययम् ॥ २.२३ ॥
នៅទីនេះ គេក៏យកស្លោកនេះមកដកស្រង់ ដើម្បីថ្វាយចំពោះ ព្រះនារាយណៈ៖ «ព្រះដ៏មានសភាពជាព្រហ្ម ជាមូលហេតុនៃការកើតឡើង និងការលាយរលំនៃលោក»។
Verse 24
आपो नाराः इति प्रोक्ताः आपो वै नरसूनवः । अयनं तस्य ताः पूर्वं तेन नारायणः स्मृतः ॥ २.२४ ॥
«ទឹក ត្រូវបានហៅថា ‘នារា’ ពិតប្រាកដណាស់ ទឹកគឺជាកូនចៅរបស់ នរៈ។ កាលពីដើម ទឹកទាំងនោះជាទីស្ថិត (អយនៈ) របស់ព្រះអង្គ ដូច្នេះហើយ ព្រះអង្គត្រូវបានចងចាំថា នារាយណៈ»។
Verse 25
सृष्टिं चिन्तयतस्तस्य कल्पादिषु यथा पुरा । अबुद्धिपूर्वकस्तस्य प्रादुर्भूतस्तमोमयः ॥ २.२५ ॥
នៅពេលព្រះអង្គគិតពិចារណាអំពីការបង្កើត—ដូចកាលបុរាណ នៅដើមកាលប (កល្បៈ) ទាំងឡាយ—មុនពេលមានការយល់ដឹងច្បាស់លាស់ សភាពងងឹតដែលកើតពី តមស៍ បានលេចឡើងសម្រាប់ព្រះអង្គ។
Verse 26
तमो मोहो महामोहस्तामिस्त्रो ह्यन्धसंज्ञितः । अविद्या पञ्चपर्वैषा प्रादुर्भूता महात्मनः ॥ २.२६ ॥
តមស៍ (ភាពងងឹត), មោហៈ (ភាពវង្វេង), មហាមោហៈ (វង្វេងធំ), និង តាមិស្រៈ ដែលហៅថា អន្ធសៈ—អវិទ្យា ដែលមានប្រាំផ្នែកនេះ បានលេចឡើងពីព្រះមហាត្មា។
Verse 27
पञ्चधावस्थितः सर्गो ध्यायतोऽप्रतिबोधवान् । बहिरन्तोऽप्रकाशश्च संवृतात्मा नगात्मकोः । स मुख्यसर्गो विज्ञेयः सर्गविद्भिर्विचक्षणैः ॥ २.२७ ॥
ការបង្កើតត្រូវបានដាក់តាំងជាប្រាំប្រភេទ—ដូចជាអ្នកសមាធិ ប៉ុន្តែមិនទាន់មានការយល់ដឹងបង្ហាញច្បាស់; មិនភ្លឺទាំងខាងក្រៅ និងខាងក្នុង; សភាពខ្លួនត្រូវបានបិទបាំង; ហើយមានលក្ខណៈអសកម្មដូចវត្ថុអចល។ អ្នកប្រាជ្ញដឹងអំពីសೃគ៌ គួរយល់ថា នេះជាសೃគ៌ដំបូង (មូលដ្ឋាន)។
Verse 28
पुनरन्यदभूत् तस्य ध्यायतः सर्गमुत्तमम्। तिर्यक्स्रोतस्तु वै यस्मात् तिर्यक्स्रोतस्तु वै स्मृतः॥ २.२८ ॥
បន្ទាប់មក ពេលទ្រង់សមាធិគិតគូរអំពីសកម្មភាពបង្កើតដ៏ឧត្តម នោះក្រុមសត្វមួយទៀតក៏កើតឡើង។ ព្រោះសូត្រៈ (srotas) របស់វាហូរទៅជាផ្ដេក ដូច្នេះហើយត្រូវបានចងចាំថា «តិរយក្សសូត្រៈ» (tiryak-srotas) គឺលំដាប់សត្វដែលហូរផ្ដេក។
Verse 29
पश्वादयस्ते विख्याता उत्पथग्राहिणस्तु ते। तमप्यसाधकं मत्वा तिर्यक्स्रोतं चतुर्मुखः॥ २.२९ ॥
សត្វដែលចាប់ផ្តើមពីសត្វចិញ្ចឹមជាដើម នោះល្បីល្បាញហើយ; ពួកវាជាអ្នកយកផ្លូវខុសឆ្គង។ ដោយចាត់ទុកសភាពនោះថាមិននាំទៅកាន់ការសម្រេចបាន ទ្រង់ចតុរមុខ (ព្រះព្រហ្មា) ក៏កំណត់វាថា «តិរយក្សសូត្រៈ» (tiryak-srotas)។
Verse 30
ऊर्ध्वस्रोतस्त्रिधा यस्तु सात्त्विको धर्मवर्तनः । ततोऽर्ध्वचारीणो देवाः सर्वगर्भसमुद्भवाः ॥ २.३० ॥
ចំណែកឯលំដាប់ដែលហៅថា «ឧរធ្វសូត្រៈ» (ūrdhva-srotas) ដែលបែងចែកជាបីប្រភេទ មានសភាពសាត្វវិក និងដើរតាមធម៌—ពីនោះកើតមានទេវតាដែលដើរឡើងលើ កើតពីគ្រប់ប្រភេទគភ៌ (គ្រប់របៀបកំណើត)។
Verse 31
ते सुखप्रीतिवहुला बहिरन्तस्त्वनावृताः । तस्मिन् सर्गेऽभवत् प्रीतिर्निष्पद्यन्ते प्रजास्तदा ॥ २.३० ॥
ពួកទេវតានោះពោរពេញដោយសុខ និងសេចក្តីពេញចិត្ត មិនត្រូវបានរារាំងទាំងខាងក្រៅទាំងខាងក្នុង។ ក្នុងសង្កត់សង្កិននៃសೃષ્ટិ (សರ್ಗ) នោះ សេចក្តីរីករាយក៏កើតឡើង ហើយបន្ទាប់មក សត្វលោកទាំងឡាយក៏បង្ហាញខ្លួន។
Verse 32
तदा सृष्ट्वाऽन्यसर्गं तु तदा दध्यौ प्रजापतिः । असाधकांस्तु तान् मत्वा मुख्यसर्गादिसंभवान् ॥ २.३१ ॥
បន្ទាប់មក ព្រះប្រជាបតិ បានបង្កើតសೃષ્ટិមួយទៀត ហើយទ្រង់ក៏គិតពិចារណា។ ដោយចាត់ទុកសត្វទាំងនោះ—ដែលកើតពីសೃષ્ટិដំបូង និងដំណាក់កាលដើមៗ—ថាមិនសមស្រប ឬមិនអាចនាំទៅកាន់គោលបំណងបាន ទ្រង់បានពិចារណាបន្តទៀត។
Verse 33
ततः स चिन्तयामास अर्वाक्स्रोतस्तु स प्रभुः । अर्वाक्स्रोतसि चोत्पन्ना मनुष्याः साधका मताः ॥ २.३२ ॥
បន្ទាប់មក ព្រះអម្ចាស់នោះបានពិចារណាអំពី «អរវាក្ស្រូតស» គឺស្ថានភាព/ចរន្តហូរចុះក្រោម។ មនុស្សដែលកើតឡើងក្នុងអរវាក្ស្រូតស ត្រូវបានចាត់ទុកថាជា សាធកៈ (អ្នកអនុវត្ត អ្នកខិតខំ)។
Verse 34
ते च प्रकाशबहुलास्तमोद्रिक्ता रजोधिकाः । तस्मात् तु दुःखः बहुला भूयोभूयश्च कारिणः ॥ २.३३ ॥
ស្ថានភាពទាំងនោះ មានពន្លឺច្រើន ប៉ុន្តែចម្រុះដោយភាពងងឹត ហើយរាជសៈ (rajas) លេចធ្លោ។ ដូច្នេះវាបង្កើតទុក្ខយ៉ាងច្រើន ម្តងហើយម្តងទៀត។
Verse 35
इत्येते कथिताः सर्गाः षडेते सुभगे तव । प्रथमो महतः सर्गस्तन्मात्राणि द्वितीयकः ॥ २.३४ ॥
ដូច្នេះ សុភគេ អើយ សರ್ಗៈ (sarga) ទាំងប្រាំមួយនេះ ត្រូវបានពណ៌នាដល់អ្នក។ សર્ગៈទីមួយ ចាប់ផ្តើមពី មហត់ (Mahat) ហើយទីពីរ គឺសર્ગៈនៃ តន្មាត្រៈ (tanmātras) ធាតុស្រាលលាក់។
Verse 36
वैकारिकस्तृतीयस्तु सर्गश्चैन्द्रियकः स्मृतः । इत्येष प्राकृतः सर्गः सम्भूतो बुद्धिपूर्वकः ॥ २.३५ ॥
សર્ગៈទីបី គេហៅថា វೈការិក (vaikārika) ហើយក៏ត្រូវបានចងចាំថាជា អៃន្រ្ទ្រីយក (aindriyaka) គឺស្របតាមអង្គសញ្ញា។ ដូច្នេះ សర్గៈប្រក្រឹត (prākṛta) ដើមកំណើតនេះ បង្ហាញខ្លួនដោយមាន ពុទ្ធិ (buddhi) ជាគោលការណ៍មុន។
Verse 37
मुख्यसर्गश्चतुर्थस्तु मुख्याः वै स्थावराः स्मृताः । तिर्यक्स्रोतश्च यः प्रोक्तस्तैऱ्यक्स्रोतः स उच्यते ॥ २.३६ ॥
សર્ગៈទីបួន ត្រូវបាននិយាយថាជា សર્ગៈមុខ្យ (សំខាន់បំផុត) ហើយស្ថាវរៈ (សត្វ/រុក្ខជាតិអចល) ត្រូវបានចងចាំថាជា «មុខ្យ»។ ហើយចរន្តសೃષ્ટិដែលបានពោលថាហូរផ្ដេក គេហៅថា «តೈર્યក្ស្រូតស» (tairyaksrota) គឺចរន្តផ្ដេក។
Verse 38
तथोर्ध्वस्रोतसां श्रेष्ठः सप्तमः स तु मानवः । अष्टमोऽनुग्रहः सर्गः सात्त्विकस्तामसश्च सः ॥ २.३७ ॥
ដូច្នេះ ក្នុងចំណោមសត្វមានលំហូរឡើងលើ (ឧರ್ಧ្វស្រូតស) អ្នកទី៧—ជាអ្នកល្អឥតខ្ចោះ—គឺមនុស្ស។ សೃષ્ટិទី៨ គឺសೃષ્ટិ «អនុគ្រោះ» (ការប្រោសប្រណី/អនុគ្រោះ) មានលក្ខណៈទាំងសាត្វវិក និងតាមស។
Verse 39
पञ्चैते वैकृताः सर्गाः प्राकृतास्तु त्रयः स्मृताः । प्राकृतो वैकृतश्चैव कौमारो नवमः स्मृतः ॥ २.३८ ॥
សೃષ્ટិទាំងប្រាំនេះ ត្រូវបានចងចាំថាជា «វៃក្រឹត» (សೃષ્ટិដែលបានកែប្រែ) ខណៈសૃષ્ટិបី ត្រូវបានចងចាំថាជា «ប្រាក្រឹត» (សૃષ્ટិបឋម/ដើមកំណើត)។ ហើយសೃષ્ટិ «កೌមារ» រួមទាំងប្រាក្រឹត និងវៃក្រឹត ត្រូវបានចងចាំថាជាទី៩។
Verse 40
इत्येते वै समाख्याता नव सर्गाः प्रजापतेः । प्राकृताः वैकृताश्चैव जगतो मूलहेतवः ॥ इत्येते कथिताः सर्गाः किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि ॥ २.३९ ॥
ដូច្នេះ សೃષ્ટិទាំង៩ របស់ប្រជាបតិ ត្រូវបានពន្យល់រួចហើយ—ទាំងប្រាក្រឹត និងវៃក្រឹត—ជាមូលហេតុដើមនៃលោក។ ដូច្នេះ សೃષ્ટិទាំងនេះ ត្រូវបានពណ៌នា; អ្នកចង់ស្តាប់អ្វីទៀត?
Verse 41
धरण्युवाच । नवधा सृष्टिरुत्पन्ना ब्रह्मणोऽव्यक्तजन्मनः । कथं सा ववृधे देव एतन्मे कथयाच्युत ॥ २.४० ॥
ធរណី (ផែនដី) បាននិយាយថា៖ «សૃષ્ટិ៩ប្រភេទ បានកើតឡើងពីព្រះព្រហ្មា ដែលកំណើតរបស់ទ្រង់មិនបង្ហាញ។ សૃષ્ટិនោះ បានរីកចម្រើន និងពង្រីកដូចម្តេច ឱ ព្រះ? សូមប្រាប់ខ្ញុំអំពីនេះ ឱ អច្យុត»។
Verse 42
श्रीवराह उवाच । प्रथमं ब्रह्मणा सृष्टा रुद्राद्यास्तु तपोधनाः । सनकादयस्ततः सृष्टा मरीच्यादय एव च ॥ २.४१ ॥
ព្រះវរាហ ដ៏ពិសិដ្ឋ បានមានព្រះបន្ទូលថា៖ «ដំបូង ព្រះព្រហ្មា បានបង្កើតអ្នកមានទ្រព្យជាតបស (តបោធន) ចាប់ពីរុទ្រ និងអ្នកដទៃ។ បន្ទាប់មក បានបង្កើតសនក និងអ្នកដទៃ ហើយដូចគ្នានោះ មរីចិ និងអ្នកដទៃផងដែរ»។
Verse 43
मरीचिरत्रिश्च तथा अङ्गिराः पुलहः क्रतुः । पुलस्त्यश्च महातेजाः प्रचेता भृगुरेव च । नारदो दशमश्चैव वसिष्ठश्च महातपाः ॥ २.४२ ॥
មរីចិ និង អត្រី ដូចគ្នានោះ អង្គិរាស ពុលហៈ និង ក្រតុ; ពុលស្ត្យៈ អ្នកមានពន្លឺដ៏អស្ចារ្យ; ប្រចេតា និង ភ្រឹគុផងដែរ; នារទ ជាទីដប់; និង វសិષ્ઠ អ្នកតបស្យាធំ។
Verse 44
सनकादयो निवृत्त्याख्ये तेन धर्मे प्रयोजिताः । प्रवृत्त्याख्ये मरीच्याद्या मुक्त्वैकं नारदं मुनिम् ॥ २.४३ ॥
សនក និងអ្នកដទៃ ត្រូវបានព្រះអង្គប្រើប្រាស់ក្នុងធម៌ដែលហៅថា «និវ្រឹត្តិ» (ការដកខ្លួនចេញ)។ មរីចិ និងមហាមុនីដទៃ ត្រូវបានប្រើប្រាស់ក្នុងធម៌ដែលហៅថា «ប្រវ្រឹត្តិ» (ការប្រព្រឹត្តក្នុងលោក) លើកលែងតែ នារទ មុនីតែមួយ។
Verse 45
योऽसौ प्रजापतिस्त्वाद्यो दक्षिणाङ्गुष्ठसम्भवः । तस्यादौ तत्र वंशेन जगदेतच्चराचरम् ॥ २.४४ ॥
ព្រះប្រជាបតិដើមនោះ កើតពីមេដៃស្តាំ; នៅដើមកាល ពីព្រះអង្គ និងតាមវង្សសន្តាននោះ បានបង្កើតឡើងលោកទាំងមូលនេះ ដែលមានសត្វចល និងអចល។
Verse 46
देवाश्च दानवाश्चैव गन्धर्वोरगपक्षिणः । सर्वे दक्षस्य कन्यासु जाताः परमधार्मिकाः ॥ २.४५ ॥
ទេវតា និង ដានវៈ ព្រមទាំង គន្ធರ್ವ នាគ និង បក្សីទាំងឡាយ—សុទ្ធតែបានកើតពីកូនស្រីរបស់ ទក្ស; ហើយត្រូវបានពិពណ៌នាថា ស្ថិតក្នុងធម៌យ៉ាងខ្ពង់ខ្ពស់។
Verse 47
योऽसौ रुद्रेति विख्यातः पुत्रः क्रोधसमुद्भवः । भ्रुकुटीकुटिलात् तस्य ललाटात् परमेष्ठिनः ॥ २.४६ ॥
កូនប្រុសនោះ ដែលល្បីដោយនាម «រុទ្រ» បានកើតឡើងពីកំហឹង; ពីលលាដ៍របស់ បរមេឋិន (បុព្វបុរសអធិ) ពីរន្ធដែលកើតពីការខិតចិញ្ចើម។
Verse 48
अर्द्धनारीनरवपुः प्रचण्डोऽतिभयङ्करः । विभजात्मानमित्युक्तो ब्रह्मणाऽन्तर्दधे पुनः ॥ २.४७ ॥
មានកាយពាក់កណ្ដាលស្រី ពាក់កណ្ដាលប្រុស ដ៏កាចសាហាវ និងគួរឱ្យភ័យខ្លាចយ៉ាងខ្លាំង—ព្រះព្រហ្មបានមានព្រះបន្ទូលថា «ចែកខ្លួនឯង» ហើយទ្រង់ក៏លាក់ខ្លួនបាត់ពីទិដ្ឋភាពម្ដងទៀត។
Verse 49
तथोक्तोऽसौ द्विधा स्त्रीत्वं पुरुषत्वं चकार सः । बिभेद पुरुषत्वं च दशधा चैकधा च सः । ततस्त्वेकादश ख्याता रुद्रा ब्रह्मसमुद्भवाः ॥ २.४८ ॥
ពេលបានទទួលព្រះបន្ទូលដូច្នោះ ទ្រង់បានធ្វើខ្លួនឯងឲ្យជាពីរភាគ គឺភាពស្រី និងភាពប្រុស។ បន្ទាប់មក ទ្រង់បានបែងចែកភាគប្រុសជាដប់ភាគ ហើយក៏មានភាគមួយទៀតផង។ ដូច្នេះ រុទ្រៈដប់មួយបានល្បីថា កើតចេញពីព្រះព្រហ្ម។
Verse 50
अयमुद्देशतः प्रोक्तो रुद्रसर्गो मयाऽनघे । इदानीं युगमाहात्म्यं कथयामि समासतः ॥ २.४९ ॥
ឱ អនឃេ (អ្នកគ្មានកំហុស) ការបង្កើតរុទ្រៈនេះ ខ្ញុំបាននិយាយត្រឹមតែជាសង្ខេបប៉ុណ្ណោះ។ ឥឡូវនេះ ខ្ញុំនឹងពោលអំពីមហិមារបស់យុគ (សម័យលោក) ដោយសង្ខេប។
Verse 51
कृतं त्रेता द्वापरश्च कलिश्चेति चतुर्युगम् । एतस्मिन्ये महासत्त्वा राजानो भूरिदक्षिणाः । देवासुराश्च यं चक्रुर्धर्मं कर्म च तच्छृणु ॥ २.५० ॥
«ក្រឹត, ត្រេតា, ទ្វាបរ និង កលិ—ទាំងនេះជាចតុរយុគ (វដ្តសម័យបួន)។ ក្នុងវដ្តនេះ មានព្រះមហាក្សត្រចិត្តធំ ដែលសម្បូរទាន (ទក្ខិណា)។ ហើយធម៌ និងកម្មពិធី (កರ್ಮ) ដែលទេវ និងអសុរ បានបង្កើតឡើង—ចូរស្តាប់អំពីវា»។
Verse 52
आसीत् प्रथमकल्पे तु मनुः स्वायम्भुवः पुरा । तस्य पुत्रद्वयं जज्ञे अतिमानुषचेष्टितम् । प्रियव्रतोत्तानपादनामानं धर्मवत्सलम् ॥ २.५१ ॥
«នៅក្នុងកល្បដំបូង កាលពីបុរាណ មានមនុ ស្វាយម្ភូវ។ ទ្រង់មានព្រះបុត្រពីរអង្គ កើតឡើង មានសកម្មភាពលើសពីមនុស្សធម្មតា—ព្រះនាម ព្រីយវ្រត និង ឧត្តានបាទ—ទាំងពីរជាអ្នកស្រឡាញ់ធម៌»។
Verse 53
तत्र प्रियव्रतो राजा महायज्वा तपोबलः । स चेष्ट्वा विविधैर्यज्ञैर्विपुलैर्भूरिदक्षिणैः ॥ २.५२ ॥
នៅទីនោះ ព្រះរាជា ព្រីយវ្រតៈ ជាមហាយជ្វា មានអំណាចដោយតបៈ ហើយបានបំពេញយញ្ញៈនានា ធំទូលាយ និងប្រគេនទានដក្សិណាច្រើន ដល់ព្រះព្រាហ្មណ៍។
Verse 54
सप्तद्वीपेषु संस्थाप्य भरतादीन् सुतान् निजान् । स्वयँ विशालां वरदां गत्वा तेपे महत् तपः ॥ २.५३ ॥
ព្រះអង្គបានតាំងស្ថាបនាបុត្ររបស់ព្រះអង្គ ដោយចាប់ពី ភារតៈ ជាដើម នៅលើទ្វីបទាំងប្រាំពីរ ហើយព្រះអង្គឯងបានទៅកាន់ វិសាលា ដែលជាទីប្រទានពរ ហើយបានអនុវត្តតបៈដ៏មហិមា។
Verse 55
तस्मिन् स्थितस्य तपसि राज्ञो वै चक्रवर्त्तिनः । उपेयाद् नारदस्तत्र दिदृक्षुर्धर्मचारिणम् ॥ २.५४ ॥
នៅពេលព្រះរាជាចក្រវត្តិ នោះស្ថិតមាំក្នុងតបៈ នារៈទៈ បានមកដល់ទីនោះ ដោយប្រាថ្នាចង់ឃើញអ្នកប្រព្រឹត្តធម៌។
Verse 56
स दृष्ट्वा नारदं व्योम्नि ज्वलद्भास्करतेजसम् । अभ्युत्थानेन राजेन्द्र उत्तस्थौ हर्षितस्तदा ॥ २.५५ ॥
ព្រះរាជា បានឃើញ នារៈទៈ នៅលើមេឃ ពន្លឺរលោងដូចព្រះអាទិត្យកំពុងឆេះ; ដូច្នេះ ព្រះអង្គ—ឱ ព្រះរាជាអធិរាជ—បានក្រោកឡើងទទួលដោយការគោរព ហើយរីករាយយ៉ាងខ្លាំង។
Verse 57
तस्यासनं च पाद्यं च सम्यक् तस्य निवेद्य वै । स्वागतातिभिरालापैः परस्परमवोचताम् । कथान्ते नारदं राजा पप्रच्छ ब्रह्मवादिनम् ॥ २.५६ ॥
ព្រះរាជា បានប្រគេនអាសនៈ និងទឹកលាងជើង (បាទ្យ) ដល់ព្រះនារៈទៈ ដោយសមរម្យ; បន្ទាប់ពីបានសន្ទនាគ្នាដោយពាក្យស្វាគមន៍ដ៏គួរគោរព ហើយនៅចុងសន្ទនា ព្រះរាជា បានសួរព្រះនារៈទៈ អ្នកបកស្រាយព្រះវេដៈ។
Verse 58
प्रियव्रत उवाच । भगवन् किञ्चिदाश्चर्यमेतस्मिन् कृतसंज्ञिते । युगे दृष्टं श्रुतं वापि तन्मे कथय नारद ॥ २.५७ ॥
ព្រះព្រីយវ្រតបានមានព្រះវាចា៖ «ឱ ព្រះអម្ចាស់ដ៏គួរគោរព ក្នុងយុគក្រឹត (សត្យយុគ) នេះ ប្រសិនបើមានអ្វីអស្ចារ្យដែលបានឃើញ ឬសូម្បីតែបានឮ សូមប្រាប់ខ្ញុំផង ឱ នារទ»។
Verse 59
नारद उवाच । आश्चर्यमेकं दृष्टं मे तच्छृणुष्व प्रियव्रत । ह्यस्तनेऽहनि राजेन्द्र श्वेताख्यं गतवानहम् । द्वीपं तत्र सरो दृष्टं फुल्लपङ्कजमालिनम् ॥ २.५८ ॥
នារទបានមានព្រះវាចា៖ «ខ្ញុំបានឃើញអ្វីមួយអស្ចារ្យ—សូមស្តាប់ចុះ ឱ ព្រីយវ្រត។ ម្សិលមិញ ឱ ព្រះរាជាដ៏ប្រសើរ ខ្ញុំបានទៅកាន់ទ្វីបឈ្មោះ ស្វេត។ នៅទីនោះ ខ្ញុំបានឃើញបឹងមួយ តុបតែងដោយមាលាផ្កាឈូកដែលរីកពេញលេញ»។
Verse 60
सरसस्तस्य तीरे तु कुमारिं पृथुलोचनाम् । दृष्ट्वाहं विस्मयापन्नस्तां कन्यामायतॆक्षणाम् ॥ २.५९ ॥
បន្ទាប់មក នៅលើឆ្នេរបឹងនោះ ខ្ញុំបានឃើញកុមារីមួយ មានភ្នែកធំទូលាយ—កញ្ញាមិនទាន់រៀបការ មានសម្រស់ភ្នែកវែងលាត—ខ្ញុំក៏ភ្ញាក់ផ្អើលយ៉ាងខ្លាំង។
Verse 61
पृच्छितवानस्मि राजेन्द्र तदा मधुरभाषिणीम् । का असि भद्रे कथं वा असि किं वा कार्यमिह त्वया । कर्तव्यं चारुसर्वाङ्गि तन्ममाचक्ष्व शोभने ॥ २.६० ॥
ឱ ព្រះរាជាដ៏ប្រសើរ ខ្ញុំបានសួរនាងដែលនិយាយផ្អែមល្ហែមនោះថា៖ «នាងជានរណា ឱ អ្នកមានមង្គល? សុខសប្បាយដែរឬទេ? ហើយកិច្ចការអ្វីដែលនាងត្រូវធ្វើនៅទីនេះ? ឱ អ្នកស្រស់ស្អាតមានអវយវៈល្អប្រណិត សូមប្រាប់ខ្ញុំអំពីកាតព្វកិច្ចនោះ»។
Verse 62
एवमुक्ता मया सा हि मां दृष्ट्वाऽनिमिषेक्षणा । स्मृत्वा तूष्णीं स्थिता यावत् तावन्मे ज्ञानमुत्तमम् ॥ २.६१ ॥
នាងត្រូវបានខ្ញុំនិយាយដូច្នោះ ហើយនាងបានមើលខ្ញុំដោយភ្នែកមិនព្រិច; នាងបានរំលឹកឡើង ហើយឈរនิ่งស្ងៀមរយៈពេលណា ក៏ក្នុងរយៈពេលនោះដែរ ចំណេះដឹងដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់របស់ខ្ញុំបានស្ថិតនៅពេញលេញ។
Verse 63
विस्मृतं सर्ववेदाश्च सर्वशास्त्राणि चैव ह । योगशास्त्राणि शिक्षाश्च वेदानां स्मृतयस्तथा ॥ २.६२ ॥
វេដទាំងអស់ត្រូវបានភ្លេចបាត់ ហើយសាស្ត្រទាំងឡាយក៏ដូចគ្នា; សាស្ត្រយោគ និងវិជ្ជាសិក្សា (śikṣā) ក៏ដូចគ្នា ហើយស្ម្រឹតិដែលពាក់ព័ន្ធនឹងវេដផងដែរ។
Verse 64
सर्वं दृष्ट्वैव मे राजन् कुमार्यापहृतं क्षणात् । ततोऽहं विस्मयार्विष्टश्चिन्ताशोकसमन्वितः ॥ २.६३ ॥
ឱ ព្រះរាជា ខ្ញុំបានឃើញអស់ទាំងអស់ ហើយបានដឹងថា ក្មេងស្រីត្រូវបានចាប់ពង្រត់ក្នុងមួយភ្លែត។ បន្ទាប់មក ខ្ញុំត្រូវបានគ្របដណ្ដប់ដោយការភ្ញាក់ផ្អើល ព្រមទាំងកង្វល់ និងទុក្ខសោក។
Verse 65
तामेव शरणं गत्वा यावत् पश्यामि पार्थिव । तावद् दिव्यः पुमांस्तस्याः शरीरे समदृश्यत ॥ २.६४ ॥
ខ្ញុំបានទៅរកនាងតែម្នាក់ឯង ដោយយកនាងជាទីពឹង; ខ្ញុំបានមើលឃើញ ឱ ព្រះមហាក្សត្រ—ក្នុងរយៈពេលនោះ មានបុរសដ៏ភ្លឺរលោងម្នាក់ បានបង្ហាញខ្លួននៅក្នុងរាងកាយនាង។
Verse 66
तस्यापि पांसो हृदये त्वपरस्तस्य चोरसि । अन्यो रक्तेक्षणः श्रीमान् द्वादशादित्यसन्निभः ॥ २.६५ ॥
សូម្បីតែនៅក្នុងបេះដូងរបស់គាត់—ហើយម្តងទៀតនៅលើទ្រូងរបស់គាត់—មានរូបមួយទៀតដ៏ឧត្តម ប្រែភ្នែកក្រហម រុងរឿងដូចអាទិត្យទាំងដប់ពីរ (Āditya)។
Verse 67
एवं दृष्ट्वा पुमांसोऽत्र त्रयः कन्याशरीरगाः । क्षणेन तत्र कन्यैका न तान् पश्यामि सुव्रते ॥ २.६६ ॥
ដូច្នេះ ខ្ញុំបានឃើញថា មានបុរសបីនាក់នៅទីនេះ បានចូលទៅក្នុងរាងកាយក្មេងស្រី។ បន្ទាប់មក ក្នុងមួយភ្លែត មានតែក្មេងស្រីម្នាក់នៅទីនោះ; ឱ នារីមានវត្ដល្អ ខ្ញុំមិនឃើញពួកគេទាំងបីទៀតឡើយ។
Verse 68
ततः पृष्टा मया देवी सा कुमारी कथं मम । वेदाः नष्टा ममाचक्ष्व भद्रे तन्नाशकारणम् ॥ २.६७ ॥
បន្ទាប់មក ខ្ញុំបានសួរព្រះនាងទេវីថា៖ «កុមារីអើយ តើអ្នកពាក់ព័ន្ធជាមួយខ្ញុំដូចម្តេច? សូមប្រាប់ខ្ញុំផង មហាស្រីជាទីស្រឡាញ់—ហេតុអ្វីបានជា វេដាទាំងឡាយរបស់ខ្ញុំបានបាត់បង់ ហើយមូលហេតុនៃការបំផ្លាញនោះជាអ្វី?»
Verse 69
कन्योवाच । माता अहं सर्ववेदानां सावित्री नाम नामतः । मां न जानासि येन त्वं ततो वेदा हृतास्तव ॥ २.६८ ॥
កុមារីបាននិយាយថា៖ «ខ្ញុំជាមាតានៃវេដាទាំងអស់ ឈ្មោះសាវិត្រីតាមនាមករណ៍។ ព្រោះអ្នកមិនស្គាល់ខ្ញុំ ដូច្នេះវេដារបស់អ្នកត្រូវបានគេលួកយកទៅ»។
Verse 70
एवमुक्ते तया राजन् विस्मयेन तपोधन । पृष्टा का एते पुरुषा एतत्कथय शोभने ॥ ६९ ॥
ពេលនាងបាននិយាយដូច្នោះហើយ ឱ ព្រះរាជា—ឱ អ្នកបួសសម្បូរតបៈ—នាងមានការភ្ញាក់ផ្អើល ហើយសួរថា៖ «បុរសទាំងនេះជានរណា? សូមប្រាប់ខ្ញុំអំពីនេះ ឱ អ្នកមានសោភា»។
Verse 71
कन्योवाच य एष मच्छरीरस्थः सर्वाङ्गैश्चारुलोचनः । एष ऋग्वेदनामा तु देवो नारायणः स्वयम् । वह्निभूतो दहत्याशु पापान्युच्चारणादनु ॥ २.७० ॥
កុមារីបាននិយាយថា៖ «អ្នកដែលស្ថិតនៅក្នុងរាងកាយរបស់ខ្ញុំ មានភ្នែកស្រស់ស្អាត និងអវយវៈទាំងអស់ល្អឥតខ្ចោះ—ទេវតានោះគឺព្រះនារាយណៈផ្ទាល់ មាននាមថា ‘ឫគ្វេដ’។ ព្រះអង្គក្លាយជាអគ្គិ ហើយឆាប់រហ័សដុតបំផ្លាញបាបទាំងឡាយ ដែលកើតតាមក្រោយការសូត្រអាន»។
Verse 72
एतस्य हृदये योऽयं दृष्ट आसीत् त्वयात्मजः । स यजुर्वेदरूपेण स्थितो ब्रह्मा महाबलः ॥ २.७१ ॥
កូនប្រុសដែលអ្នកបានឃើញនៅក្នុងបេះដូងរបស់ព្រះអង្គនោះ គឺព្រះព្រហ្មា មានអំណាចដ៏មហិមា ស្ថិតនៅក្នុងរូបនៃយជុರ್ವេដ។
Verse 73
तस्याप्युरसि संविष्टो य एष शुचिरुज्ज्वलः । स सामवेदनामा तु रुद्ररूपी व्यवस्थितः । एष आदित्यवत् पापान्याशु नाशयते स्मृतः ॥ २.७२ ॥
អង្គដែលស្ថិតលើទ្រូងរបស់ព្រះអង្គ នោះបរិសុទ្ធភ្លឺរលោង តាំងខ្លួនជារូបរुद្រ មាននាមថា «សាមវេដ»។ ពេលគេរំលឹកដល់ព្រះអង្គ ព្រះអង្គបំផ្លាញបាបយ៉ាងឆាប់រហ័ស ដូចព្រះអាទិត្យ។
Verse 74
एते त्रयो महावेदाः ब्रह्मन् देवास्त्रयः स्मृताः । एते वर्णा अकाराद्याः सवनान्यत्र वै द्विज ॥ २.७३ ॥
ឱ ព្រាហ្មណ៍ ទាំងនេះត្រូវបានចងចាំថាជាវេដធំទាំងបី និងទេវតាទាំងបី។ ហើយនៅទីនេះ ឱ អ្នកកើតពីរដង ទាំងនេះជាក្រុមអក្សរសំឡេងចាប់ពី «អ» និងពិធីសវនៈ (ការច្របាច់សូម) ផងដែរ។
Verse 75
एतत्सर्वं समासेन कथितं ते द्विजोत्तम । गृहीणा वेदान् शास्त्राणि सर्वज्ञत्वं च नारद ॥ २.७४ ॥
ទាំងអស់នេះ ខ្ញុំបានពន្យល់ឲ្យអ្នកដោយសង្ខេបហើយ ឱ អ្នកល្អបំផុតក្នុងចំណោមអ្នកកើតពីរដង។ ចូរទទួលយកវេដ និងសាស្ត្រ ទាំងព្រះបញ្ញាសព្វជ្រាបផង ឱ នារទ។
Verse 76
एतस्मिन् वेदसरसि स्नानं कुरु महाव्रत । क्रीते स्नानेऽन्यजन्मीयं येन स्मरसि सत्तम ॥ २.७५ ॥
«នៅក្នុងបឹងវេដសារ នេះ ឱ អ្នកកាន់វ្រតធំ ចូរធ្វើពិធីងូតទឹក។ ពេលងូតរួច ដោយអានុភាពនោះ ឱ អ្នកល្អបំផុត អ្នកនឹងចងចាំអ្វីដែលជារបស់ជីវិតមុន»។
Verse 77
एवमुक्त्वा तिरोभावं गता कन्या नराधिप । अहं तत्र कृतस्नानस् त्वां दिदृक्षुरिहागतः ॥ २.७६ ॥
និយាយដូច្នេះហើយ កញ្ញានោះបានលាក់ខ្លួនបាត់ទៅ ឱ ព្រះអម្ចាស់នៃមនុស្ស។ ខ្ញុំបានងូតទឹកនៅទីនោះរួច ហើយបានមកទីនេះ ដោយប្រាថ្នាចង់ឃើញព្រះអង្គ។
Verse 78
एवमुक्ते तया राजन् विस्मयेन तपोधन । पृष्टा का एते पुरुषा एतत्कथय शोभने ॥
ព្រះរាជាអើយ ពេលនាងបាននិយាយដូច្នោះ អ្នកតបសធនៈពោរពេញដោយតបស្យា មានការភ្ញាក់ផ្អើល ហើយសួរថា៖ «បុរសទាំងនេះជានរណា? សូមប្រាប់អធិប្បាយនេះ ឱ ស្ត្រីដ៏ស្រស់ស្អាត»។
Frequently Asked Questions
The text foregrounds a cosmological pedagogy: correct knowledge of creation (sarga) and its ordered taxonomies is presented as foundational to understanding dharma and sustaining the intelligibility of the world. By casting Pṛthivī as ‘bhūta-dhātrī’ and by linking knowledge-loss/restoration (through Sāvitrī and the Vedas) to cosmic order, the chapter implicitly treats the maintenance of terrestrial balance as dependent on disciplined cognition, lineage memory, and orderly social-cosmic roles.
The chapter uses cosmological chronology rather than ritual calendrics: it references kalpa transitions (end of a prior kalpa and awakening at the start of a new cycle), and it introduces the caturyuga sequence (kṛta, tretā, dvāpara, kali). No tithi, nakṣatra, māsa, or seasonal observances are specified in the provided passage.
Environmental balance is encoded through cosmogony: Pṛthivī is explicitly described as bhūta-dhātrī (support of beings), and creation proceeds through graded differentiation (elements, guṇas, and sarga classes). The narrative’s emphasis on ordered emergence (rather than chaos) frames ‘Earth-sustenance’ as a function of correct cosmic sequencing and knowledge continuity—reinforced by the Śvetadvīpa episode where Vedic knowledge is lost and restored, symbolizing the recovery of an ordering principle that stabilizes worldly life.
The text references Svāyambhuva Manu and early royal figures Priyavrata and Uttānapāda, situating cosmogony alongside genealogy. It lists major sages/Prajāpatis (Sanaka and related Kumāras; Marīci, Atri, Aṅgiras, Pulaha, Kratu, Pulastya, Pracetā, Bhṛgu, Nārada, Vasiṣṭha) and introduces Dakṣa as a progenitor whose daughters generate classes of beings (devas, dānavas, gandharvas, uragas, and birds). Rudra is described as arising from Brahmā’s anger and differentiated into multiple forms (eleven Rudras).