
Asikuṇḍa-tīrtha-māhātmya
Tīrtha-māhātmya (Sacred Geography and Ritual Merit)
ព្រឹថវី សួរព្រះវរាហៈអំពីមហាត្ម្យនៃទីរថៈឈ្មោះ អសិកុណ្ឌៈ។ ព្រះវរាហៈប្រាប់រឿងរាជវង្ស៖ ព្រះបាទសុមតិដែលមានធម៌ បានធ្វើធម្មយាត្រាទៅស្វರ್ಗៈ ហើយបន្ទាប់មក ព្រះរាជបុត្រ វិមតី គ្រប់គ្រងរាជ្យ។ នារទមុនីមកទស្សនា ទទួលការគោរព ហើយនិយាយដោយអារម្មណ៍សញ្ញាថា កូនប្រុសគួរតែដោះស្រាយបំណុល/ភាពជំពាក់របស់ឪពុក (ānṛṇya)។ ក្រោយនារទបាត់ទៅ មន្ត្រីពន្យល់អំពីការស្លាប់របស់ឪពុក និងការធ្វើទីរថយាត្រា ដូច្នេះ វិមតីចេញធម្មយាត្រាទៅមថុរា៤ខែ។ ទីរថៈនៅមថុរាភ័យខ្លាចអំពើហិង្សារបស់វិមតី ក៏ទៅសុំជ្រកកោននៅកល្បក្រាម ដែលព្រះវរាហៈស្ថិតនៅ ហើយសរសើរ សុំការការពារ។ ព្រះវរាហៈប្រឈមវិមតី បំបាក់អហങ്കារ ហើយប្រើចុងដាវទេវៈលើកដីបង្កើតស្រះធំ មកហៅថា អសិកុណ្ឌៈ។ បន្ទាប់មក អត្ថបទកំណត់ទិថិមង្គល និងពិពណ៌នាដರ್ಶನនៃរូបមាស៤ក្រោយងូតទឹក បង្ហាញថាការអនុវត្តទីរថៈជួយស្ដាររបៀបធម៌នៅលើផែនដី។
Verse 1
धरण्युवाच ॥ श्रुतानि तु महादेव तीर्थानि विविधानि तु ॥ असिकुण्डेति संज्ञेयं तन्मे त्वं कथय प्रभो
ព្រះធរណីបានមានពាក្យថា៖ «ឱ ព្រះមហាទេវ ខ្ញុំបានឮអំពីទីរថៈ (tīrtha) ជាច្រើនប្រភេទ។ សូមព្រះអម្ចាស់ប្រាប់ខ្ញុំអំពីទីដែលគេហៅថា អសិកុណ្ឌ (Asikuṇḍa) ផង»។
Verse 2
श्रीवराह उवाच ॥ सुमतिर्नाम राजासीद्धार्मिको लोकविश्रुतः ॥ तीर्थयात्रानिमित्तेन स्वर्गलोकं गतः पुरा ॥
ព្រះស្រីវរាហៈមានព្រះបន្ទូលថា៖ កាលពីមុន មានព្រះមហាក្សត្រមួយព្រះអង្គឈ្មោះ សុមតិ ជាព្រះរាជាដែលប្រកបដោយធម៌ និងល្បីល្បាញក្នុងចំណោមប្រជាជន។ ដោយហេតុនៃការធ្វើធម្មយាត្រាទៅកាន់ទីរថៈបរិសុទ្ធ ព្រះអង្គបានទៅកាន់ស្វರ್ಗលោកកាលពីបុរាណ។
Verse 3
गते स्वर्गं तु नृपतौ पुत्रो राज्यं चकार ह ॥ विमतिर्नाम नाम्ना च राज्ये पैतामहे स्थितः ॥
ពេលព្រះមហាក្សត្របានទៅកាន់ស្វರ್ಗហើយ ព្រះរាជបុត្របានទទួលរាជ្យគ្រប់គ្រង។ ព្រះរាជបុត្រនោះមាននាមថា វិមតិ ហើយបានស្ថិតមាំក្នុងបន្ទាត់រាជាធិបតីតាមបុព្វបុរស។
Verse 4
राज्यं च कुर्वतस्तस्य आगतो नारदस्तदा ॥ विष्टरं पाद्यमर्घ्यं च तस्मै दत्तं यथोचितम् ॥
នៅពេលព្រះអង្គកំពុងគ្រប់គ្រងរាជ្យ នារទមុនីបានមកដល់។ គេបានប្រគេនអាសនៈ ទឹកលាងជើង (បាទ្យ) និងអរឃ្យជាគ្រឿងបូជាគោរព ដូចសមគួរ។
Verse 5
प्रतिगृह्य च तत्सर्वं तमुवाच स नारदः ॥ पितुर्ह्यनृणतां गत्वा स पुत्रो धर्मभाग्भवेत् ॥
ក្រោយទទួលយកទាំងអស់ នារទបានមានពាក្យទៅកាន់ព្រះអង្គថា៖ «លុះត្រាតែបានរួចផុតពីបំណុលកាតព្វកិច្ចចំពោះព្រះបិតា ទើបកូនប្រុសក្លាយជាអ្នកមានសិទ្ធិចូលរួមក្នុងធម៌»។
Verse 6
इत्युक्त्वा नारदस्तत्र तत्रैवान्तरधीयत ॥ नारदे तु गते राजा पप्रच्छ स्वात्ममन्त्रिणः ॥
នារទបាននិយាយដូច្នេះហើយ ក៏អន្តរធាននៅទីនោះតែម្តង។ ពេលនារទបានចាកទៅ ព្រះមហាក្សត្របានសួររដ្ឋមន្ត្រីរបស់ព្រះអង្គ។
Verse 7
तदा किमुक्तमृषिणा नारदेन पितुः कृते ॥ आनृण्यमिति यद्वाक्यं मया बुद्धं न किञ्चन ॥
បន្ទាប់មក ខ្ញុំបាននិយាយថា៖ «ឥសី នារៈទៈ បានមានពាក្យអ្វីអំពីឪពុករបស់ខ្ញុំ? ចំពោះពាក្យ “អាន្រឹណ្យ” (សេរីភាពពីបំណុល/កាតព្វកិច្ច) នោះ ខ្ញុំមិនទាន់យល់អ្វីឡើយ»។
Verse 8
मन्त्रिणश्च ततो ज्ञात्वा पितुर्मरणमेव च ॥ तीर्थयात्रानिमित्तं च तस्मै राज्ञे न्यवेदयन् ॥
បន្ទាប់មក ព្រះមន្ត្រីទាំងឡាយ កាលបានដឹងអំពីមរណភាពរបស់ព្រះបិតា និងមូលហេតុនៃការធ្វើធម្មយាត្រាទៅទីរថៈ ក៏បានទូលបង្គំជូនព្រះរាជា។
Verse 9
अतएवोक्तमानृण्यं नारदेन पितुस्तव ॥ श्रुत्वा वाक्यं तदा राजा तीर्थयात्रां चकार ह ॥
«ដោយហេតុនេះហើយ នារៈទៈ បាននិយាយអំពី “អាន្រឹណ្យ” ទាក់ទងនឹងឪពុករបស់អ្នក»។ ព្រះរាជា កាលបានស្តាប់ពាក្យនោះហើយ ក៏បានចេញធម្មយាត្រាទៅទីរថៈ។
Verse 10
सर्वाणि तत्र तीर्थानि तिष्ठन्ति विविधानि च ॥ आगते तु नृपे तत्र तीर्थान्यूचुः परस्परम् ॥
នៅទីនោះ មានទីរថៈទាំងអស់ ស្ថិតនៅជាច្រើនប្រភេទ។ ហើយពេលព្រះរាជាមកដល់ទីនោះ ទីរថៈទាំងឡាយក៏បាននិយាយពិភាក្សាគ្នាទៅវិញទៅមក។
Verse 11
युद्धं विमतिना सार्द्धं स्वयं कर्त्तुं न शक्नुमः ॥ कल्पग्रामं तु गच्छामो वराहो यत्र तिष्ठति ॥
«យើងមិនអាចធ្វើសង្គ្រាមប្រឆាំងនឹង វិមតិ ដោយខ្លួនឯងបានទេ។ ចូរយើងទៅកាន់ កល្បក្រាម ដែលព្រះវរាហៈ (Varāha) ស្ថិតនៅទីនោះ»។
Verse 12
यावन्निरीक्षयाम्यग्रं तावत्तिष्ठन्ति सन्निधौ ॥ तीर्थान्यूचुः ॥ जय विष्णो जयाचिन्त्य जय देव जयाच्युत ।
ដរាបណាខ្ញុំកំពុងមើលឃើញរូបបង្ហាញដ៏ប្រសើរបំផុត (រូបមុខ) ដរាបនោះពួកគេនៅស្និទ្ធជិតខាង។ ទីរថៈទាំងឡាយបាននិយាយថា៖ «ជ័យដល់វិṣṇu; ជ័យដល់អចិន្ត្យ; ជ័យ ព្រះទេវ; ជ័យដល់អច្យុត (មិនរលាយ)»។
Verse 13
जय विश्वेश कर्त्तेश जय देव नमोऽस्तु ते ॥ श्रीवराह उवाच ॥ तीर्थैः स्तुतोऽहं वसुधे वचनं चेदमब्रुवम् ।
«ជ័យដល់វិśveśa ព្រះអម្ចាស់នៃសកលលោក; ជ័យដល់kartteśa ព្រះអម្ចាស់នៃកិច្ចការ; ជ័យ ព្រះទេវ—សូមគោរពនមស្ការដល់ព្រះអង្គ»។ ព្រះស្រីវរាហៈមានព្រះបន្ទូលថា៖ «ឱ វសុធា (ផែនដី) ពេលត្រូវទីរថៈទាំងឡាយសរសើរដូច្នេះ ខ្ញុំបាននិយាយពាក្យទាំងនេះ»។
Verse 14
वरं वृणुत भद्रं वो यद्वो मनसि वर्त्तते ॥ तीर्थान्यूचुः ॥ वराह यदि देवेश अभयं दातुमर्हसि ।
«ចូរជ្រើសរើសពរ—សូមសេចក្តីមង្គលមានដល់អ្នក—អ្វីក៏ដោយដែលស្ថិតនៅក្នុងចិត្តរបស់អ្នក»។ ទីរថៈទាំងឡាយបាននិយាយថា៖ «ឱ វរាហៈ ឱ ទេវេśa ព្រះអម្ចាស់នៃទេវតា ប្រសិនបើព្រះអង្គឃើញសមគួរប្រទានអភ័យ (ការការពារ/មិនភ័យ)…»។
Verse 15
सुपापिना विमतिना कृतस्त्रासः सुदारुणः ॥ तं नियच्छस्व पापिष्ठं यदि पश्यसि नः सुखम् ।
មនុស្សបាបធំម្នាក់ ដែលមានបញ្ញាវៀចវេរ បានបង្កការភ័យខ្លាចដ៏សាហាវយ៉ាងខ្លាំង។ ប្រសិនបើព្រះអង្គចង់ឃើញសុខសាន្តរបស់យើង សូមទប់ស្កាត់មនុស្សបាបអាក្រក់បំផុតនោះ។
Verse 16
श्रीवराह उवाच ॥ हिताय सर्वतीर्थानां हनिष्यामि महारिपुम् ॥ तत्र तीर्थनियोगेन आगतो मथुरां पुरीम् ।
ព្រះស្រីវរាហៈមានព្រះបន្ទូលថា៖ «ដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ទីរថៈទាំងអស់ ខ្ញុំនឹងសម្លាប់សត្រូវធំនោះ។ នៅទីនោះ តាមការបញ្ជូន/ការចាត់តាំងរបស់ទីរថៈទាំងឡាយ ខ្ញុំបានមកដល់ក្រុងមធុរា»។
Verse 17
तत्रागते तु वसुधे युद्धं कृत्वा तु तेन वै ॥ तदासिना तु दिव्येन स राजा बलदर्पितः ॥ सूदितो हि मया देवि अस्यग्रं निहितं भुवि ।
ពេលខ្ញុំទៅដល់ទីនោះ ឱ វសុធា ខ្ញុំបានធ្វើសង្គ្រាមជាមួយគាត់។ ព្រះរាជាដែលមោទនភាពដោយកម្លាំង ត្រូវខ្ញុំសម្លាប់ដោយដាវទិព្វនោះ។ ឱ ទេវី ក្បាលរបស់គាត់ត្រូវបានដាក់លើផែនដី។
Verse 18
तत्राश्चर्यं प्रवक्ष्यामि मनःकर्णसुखावहम् ॥ पश्यन्ति मनुजाः सिद्धाः सर्वपापविवर्जिताः ।
នៅទីនោះ ខ្ញុំនឹងពោលអំពីអ чуд្យមួយ ដែលនាំសេចក្តីរីករាយដល់ចិត្ត និងត្រចៀក។ មនុស្សសិទ្ធិ ដែលបរិសុទ្ធពីបាបទាំងអស់ ឃើញផលរបស់វា។
Verse 19
द्वादश्यां च चतुर्दश्यां श्रद्धधानाः जितेन्द्रियाः ॥ फलानि तस्य पश्यन्ति लभन्ते न सुनिश्चिताः ।
នៅថ្ងៃទ្វាទសី និងចតុរទសី អ្នកមានសទ្ធា និងអ្នកគ្រប់គ្រងអារម្មណ៍ ឃើញផលរបស់វា ហើយពួកគេទទួលបានដោយប្រាកដ។
Verse 20
तस्मिन्काले ह्यहं देवि मथुरायां समागतः ॥ तत्र तिष्ठाम्यहं भद्रे पश्चिमां दिशमाश्रितः ।
នៅពេលនោះ ឱ ទេវី ខ្ញុំបានមកដល់មធុរា។ នៅទីនោះ ឱ អ្នកប្រសើរ ខ្ញុំស្នាក់នៅដោយយកទិសខាងលិចជាទីអាស្រ័យ។
Verse 21
तत्र कृत्वा च हैरण्याः मूर्त्तयश्च चतुर्विधाः ॥ तीर्थे वराहसंज्ञे तु मथुरायां व्यवस्थिताः ।
នៅទីនោះ បន្ទាប់ពីបង្កើតរូបបដិមាមាសចំនួនបួនប្រភេទ ពួកវាត្រូវបានប្រតិស្ឋាននៅមធុរា នៅទីរថៈដែលមាននាមថា ‘វរាហ’។
Verse 22
सुदृढाः सुदृशः सुभ्रू यः पश्यति स मुच्यते ॥ एका वराहसंज्ञा च तथा नारायणस्य च ॥
ឱ នារីមានចិញ្ចើមស្រស់! អ្នកណាដែលបានទស្សនារូបទ្រង់ដ៏មាំមួន និងជាមង្គលទាំងនេះ នឹងបានរួចផុត; រូបមួយមាននាមថា «វរាហ» ហើយរូបមួយទៀតជារបស់ «នារាយណៈ»។
Verse 23
वामनस्य तृतीया वै चतुर्थी राघवस्य च ॥ एताश्चतस्रो यः पश्येत्स्नात्वा कुण्डेऽसिसंज्ञिते ॥
រូបទីបីពិតប្រាកដជារបស់ «វាមន» ហើយរូបទីបួនជារបស់ «រាឃវ»។ អ្នកណាដែលបានងូតទឹកក្នុងស្រះដែលហៅថា «អសិ» ហើយបានទស្សនារូបទាំងបួននេះ…
Verse 24
चतुःसागरपर्यन्ता क्रान्ता तेन धरा ध्रुवम् ॥ तीर्थानां माठुराणां च सर्वेषां फलमश्नुते ॥
ពិតប្រាកដ ដោយអំពើនោះ ប្រសើរដូចបានធ្វើដំណើរជុំវិញផែនដីដែលមានសមុទ្របួនជាព្រំដែន; ហើយទទួលបានផលនៃទីរថៈទាំងអស់នៅមធុរា។
Verse 25
तत्र सर्वेषु तीर्थेषु असिकुण्डं महत्तरम् ॥ या संख्या कथिता पूर्वं तीर्थानां दक्षिणोत्तरे ॥
ក្នុងចំណោមទីធម្មយាត្រាទាំងអស់នៅទីនោះ «អសិកុណ្ឌ» ជាធំបំផុត។ ចំណួនរាយនាមទីរថៈដែលបាននិយាយមុននេះ សម្រាប់ខាងត្បូង និងខាងជើង…
Verse 26
असिकुण्डं समारभ्य तीर्थानुक्रमणिका वरा ॥ सुप्तोत्थितोऽपि द्वादश्यामसिकुण्डाप्लुतो नरः ॥
ចាប់ផ្តើមពី «អសិកុណ្ឌ» នេះជាបញ្ជីលំដាប់ទីរថៈដ៏ប្រសើរ។ សូម្បីបុរសដែលទើបភ្ញាក់ពីដំណេក ក៏ដោយ បើបានចុះជ្រមុជក្នុងអសិកុណ្ឌនៅថ្ងៃទ្វាទសី…
Verse 27
गतानि तत्र तीर्थानि कल्पग्रामं वसुन्धरे ॥ तत्र वाराहरूपेण स्थितोऽहं च यदृच्छया ॥
ឱ វសុន្ធរា! ទីរថៈទាំងឡាយនៅទីនោះបានទៅកាន់ កល្បក្រាម។ ហើយនៅទីនោះ ដោយចៃដន្យ ខ្ញុំក៏ស្ថិតនៅក្នុងរូបវរាហៈ។
Verse 28
विमतेर्बुद्धिरुत्पन्ना गच्छामो मथुरां पुरीम् ॥ चतुरो वार्षिकान्मासान्मथुरायां वसामहे ॥
ក្នុងវីមតិ បានកើតមានសេចក្តីសម្រេចថា៖ «ចូរយើងទៅកាន់ទីក្រុង មធុរា; ហើយចូរយើងស្នាក់នៅមធុរា រយៈពេលបួនខែ នៃរដូវវស្សា»។
Verse 29
असेरग्रेण तूद्धृत्य मृत्तिकां वरवर्णिनि ॥ तत्र कुण्डं महद्दिव्यं देवर्षिविधिनिर्मितम् ॥ असिकुण्डेति संज्ञा च प्राप्ता तेन वसुन्धरे ॥
ឱ នាងមានពណ៌សម្បុរល្អ! ដោយលើកដីឡើងដោយចុងដាវ នៅទីនោះបានបង្កើតស្រះធំមួយ ដ៏អស្ចារ្យ និងទេវភាព តាមវិធានរបស់ទេវឫសី; ដូច្នេះ ឱ វសុន្ធរា វាបានទទួលនាមថា «អសិកុណ្ឌ»។
Verse 30
मूर्त्तीः पश्यति यस्तास्तु ब्रह्मभूयाय कल्पते ॥ नास्तीह पुनरावृत्तिर्भवेत्कालविपर्यये ॥
ប៉ុន្តែ អ្នកណាដែលបានឃើញរូបបដិមាទាំងនោះ នឹងមានសមត្ថភាពសមគួរទៅកាន់ស្ថានភាពព្រហ្ម (ព្រហ្មភូយៈ)។ នៅទីនេះ មិនមានការត្រឡប់មកវិញ (កំណើតឡើងវិញ) ទេ ទោះបីពេលវេលាប្រែប្រួលត្រឡប់ក៏ដោយ។
The narrative frames tīrtha-yātrā and ritual action as a means of restoring dharmic balance: Vimatī is urged toward ānṛṇya (removal of obligations, especially toward the father/ancestors) and is checked when his power threatens sacred sites. Varāha’s intervention models protection of tīrthas as protection of Pṛthivī’s ordered landscape.
The text highlights dvādaśī and caturdaśī as key lunar days on which disciplined devotees (śraddadhānāḥ, jitendriyāḥ) may perceive the tīrtha’s fruits. It also mentions a four-month residence in Mathurā (caturvārṣikān māsān), indicating an extended observance period rather than a single-day rite.
Pṛthivī’s inquiry and Varāha’s response position sacred waters and tīrthas as stabilizing features of the terrestrial realm. The tīrthas themselves act as vulnerable agents seeking protection, and Varāha’s creation of a kuṇḍa by lifting earth (mṛttikā) symbolically reconfigures the landscape to re-establish safety, order, and regulated ritual access.
The chapter references King Sumati (a dhārmika ruler), his son King Vimatī, the sage Nārada as a moral catalyst, and Varāha as the protector figure. It also alludes to devarṣi-mediated establishment (devarṣi-vidhi-nirmita) and to four revered forms (Varāha, Nārāyaṇa, Vāmana, Rāghava) installed in the Mathurā tīrtha context.