
Mathurā-pradakṣiṇā-vidhiḥ
Ritual-Manual (Tīrtha-Māhātmya) with Sacred Geography
ជំពូកនេះរៀបរាប់ជាសន្ទនាបង្រៀនរវាង ព្រឹថ្វី (ធរណី) និង ព្រះវរាហៈ។ ព្រឹថ្វីនិយាយថា នាងបានស្តាប់ពិពណ៌នាអំពីទីរថៈជាច្រើន ហើយសួររបៀបអនុវត្តដែលមនុស្សអាចទទួលបានបុណ្យដ៏លំបាកសម្រេច ដូចជាការទស្សនាទីសក្ការៈទាំងអស់ និងការប្រទក្សិណាផែនដី។ វរាហៈពន្យល់អំពីវិមាត្រធំទូលាយនៃការប្រទក្សិណាផែនដីដែលវាស់ដោយចំនួន ហើយបញ្ជាក់ថា មានតែសត្វអស្ចារ្យ—ទេវតា ឥសី និងវីរបុរស—ទើបអាចធ្វើបាន។ បន្ទាប់មក ព្រះអង្គបង្ហាញគោលការណ៍ជំនួសថា ការប្រទក្សិណាមថុរា ផ្តល់ផលស្មើ ឬលើសជាងការធ្វើធម្មយាត្រាតាមសប្តទ្វីប (saptadvīpa) និងទូទាំងភូមណ្ឌល។ ព្រឹថ្វីសុំលំដាប់វិធីធ្វើច្បាស់លាស់ ដូច្នេះ វរាហៈចាប់ផ្តើមដាក់មូលដ្ឋានដោយយោងទៅកាន់គំរូចាស់របស់ព្រះព្រហ្ម និងសប្តឥសី ព្រមទាំងសញ្ញាកាលវិភាគសម្រាប់ការប្រតិបត្តិ។
Verse 1
अथ मथुराप्रदक्षिणा विध्यादिकम् ॥ धरण्युवाच ॥ श्रुतं सुबहुशो देव तीर्थानां गुणविस्तरम् ॥ प्रोच्यमानं तु पुण्याख्यं त्वत्प्रसादाज्जनार्दन ॥
បន្ទាប់មក ចាប់ផ្តើមពិពណ៌នាវិធី និងវិន័យពាក់ព័ន្ធនឹងការធ្វើប្រទក្សិណា (ដើរវង់ដោយគោរព) ជុំវិញមថុរា។ ព្រះធរណីបាននិយាយថា៖ «ឱ ព្រះដេវៈ ខ្ញុំបានស្តាប់ជាញឹកញាប់អំពីការពន្យល់លម្អិតនៃគុណវិសេសរបស់ទីរថៈទាំងឡាយ ដែលត្រូវបានប្រកាសថាជាបុណ្យ—ដោយព្រះអនុគ្រោះរបស់ព្រះអង្គ ឱ ជនារទនៈ»។
Verse 2
न दानैर्न तपोभिश्च न यज्ञैस्तादृशं फलम् ॥ भूमेः प्रदक्षिणायाश्च यादृशं तीर्थसेवया ॥
មិនមែនដោយទាន មិនមែនដោយតបៈ និងមិនមែនដោយយជ្ញៈទេ ដែលអាចទទួលបានផលដូចផលដែលកើតពីការធ្វើប្រទក្សិណាជុំវិញផែនដី និងការបម្រើទីរថៈដោយសទ្ធា។
Verse 3
भुवश्च चतुरन्तायास्तीर्थप्रक्रमणं हरे ॥ सर्वतीर्थाभिगमनमस्ति दुर्गतरे नृणाम् ॥
ឱ ហរិ ការចាប់ផ្តើមធ្វើដំណើរទៅកាន់ទីរថៈទូទាំងផែនដីដែលមានបួនទិស—ការទៅដល់ទីរថៈទាំងអស់—ជាការលំបាកយ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់មនុស្ស។
Verse 4
अस्ति कश्चिदुपायोऽत्र येन सम्यगवाप्यते ॥ प्रसादसुमुखो भूत्वा तत्सर्वं कथयस्व मे ॥
តើមានមធ្យោបាយណាមួយនៅទីនេះ ដែលអាចឲ្យទទួលបានទាំងអស់នេះដោយត្រឹមត្រូវដែរឬទេ? សូមព្រះអង្គមានព្រះមុខប្រកបដោយព្រះអនុគ្រោះ ហើយប្រាប់អស់ទាំងនោះដល់ខ្ញុំ។
Verse 5
श्रीवराह उवाच ॥ भद्रे शृणु महत्पुण्यं पृथिव्यां सर्वतोदिशम् ॥ परिक्रम्य यथाध्वानं प्रमाणगणितं शुभम् ॥
ព្រះស្រីវរាហៈមានព្រះបន្ទូលថា៖ «ឱ នាងអ្នកប្រកបដោយមង្គល ចូរស្តាប់—បុណ្យដ៏ធំមាននៅលើផែនដីគ្រប់ទិសទាំងអស់; ដោយការធ្វើប្រទក្សិណា គេគណនាកំណត់មាត្រដ្ឋាននៃផ្លូវដំណើរដ៏ជាមង្គលយ៉ាងដូចម្តេច»។
Verse 6
भूम्याः परिक्रमॆ सम्यक्योजनानां प्रमाणकम् ॥ षष्टिकोṭिसहस्राणि षष्टिकोṭिशतानि च ॥
ក្នុងការប្រទក្សិណា (ដើរវង់គោរព) ជុំវិញផែនដីដោយត្រឹមត្រូវ មាត្រជាយោជនៈគឺ៖ ហុកសិបកោដិនៃពាន់ និងហុកសិបកោដិនៃរយផងដែរ។
Verse 7
तीर्थान्येतानि देवाश्च तारकाश्च नभस्थले ॥ गणितानि समस्तानि वायुना जगदायुषा ॥
ទីរថៈទាំងនេះ ព្រះទេវតាទាំងឡាយ និងផ្កាយនៅលើមហានភា—សព្វគ្រប់ត្រូវបានគណនានិងរាប់ដោយ វាយុ ដែលជាព្រលឹងដង្ហើមនៃលោក។
Verse 8
ब्रह्मणा लोमशेनैव नारदेन ध्रुवेण च ॥ जाम्बवत्याश्च पुत्रेण रावणेन हनूमता ॥
(ការគណនា/ការប្រតិបត្តិនេះ) ត្រូវបានធ្វើដោយ ព្រះព្រហ្មា ដោយ លោមសៈ ដោយ នារទ និងដោយ ធ្រុវៈ; ហើយក៏ដោយ បុត្ររបស់ ជាំបវតី ដោយ រាវណៈ និងដោយ ហនុមានផងដែរ។
Verse 9
एतैरनेकधा देवैः ससागरवना मही ॥ क्रमिता बलिना चैव बाह्यमण्डलरेखया ॥
ដោយព្រះទេវតាទាំងនេះ តាមវិធីជាច្រើន ផែនដី—រួមទាំងសមុទ្រ និងព្រៃវន—ត្រូវបានដើរឆ្លងកាត់; ហើយ បលី ក៏បានឆ្លងកាត់ដែរ តាមបន្ទាត់រង្វង់ខាងក្រៅ (បរិមណ្ឌល)។
Verse 10
योगसिद्धैस्तथा कैश्चिन्मार्कण्डेयमुखैरपि ॥ क्रमिता न क्रमिष्यन्ति न पूर्वे नापरे जनाः ॥
វាក៏ត្រូវបានដើរឆ្លងកាត់ដោយអ្នកសម្រេចសិទ្ធិយោគខ្លះៗ ដូចជា មារកណ្ឌេយ និងអ្នកដទៃទៀត; ទោះយ៉ាងណា មនុស្សទូទៅ—ទាំងអ្នកកាលមុន និងអ្នកកាលក្រោយ—ជាទូទៅមិនអាចឆ្លងកាត់វាបានពេញលេញទេ។
Verse 11
अल्पसत्त्वबलोपेतैः प्राणिभिश्चाल्पबुद्धिभिः ॥ मनसापि न शक्यंते गमनस्य च का कथा ॥
សម្រាប់សត្វមានជីវិតដែលមានកម្លាំងជីវិត និងកម្លាំងកាយតិច ហើយមានប្រាជ្ញាតិច សូម្បីតែគិតអំពីដំណើរនោះក៏មិនអាចបានទេ—តើនឹងនិយាយអំពីការធ្វើដំណើរពិតប្រាកដបានដូចម្តេច។
Verse 12
सप्तद्वीपे च तीर्थानां भ्रमणाद्यत्फलं भवेत् ॥ प्राप्यते चाधिकं तस्मान्मथुरायाः परिक्रमॆ ॥
ផលបុណ្យណាដែលអាចកើតពីការធ្វើដំណើរទៅកាន់ទីរថៈទាំងឡាយនៅក្នុងទ្វីបទាំងប្រាំពីរ ផលដែលលើសពីនោះទៀត ត្រូវបានទទួលដោយការធ្វើបរិក្រមា (ដើរវង់) ជុំវិញមធុរា។
Verse 13
मथुरां समनुप्राप्य यस्तु कुर्यात्प्रदक्षिणम् ॥ प्रदक्षिणीकृता तेन सप्तद्वीपा वसुन्धरा ॥
ប៉ុន្តែអ្នកណាម្នាក់ ដែលបានទៅដល់មធុរា ហើយធ្វើប្រទក្សិណា នោះដោយគាត់ដូចជាបានធ្វើប្រទក្សិណា ផែនដីដែលមានទ្វីបទាំងប្រាំពីររួចហើយ។
Verse 14
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन सर्वकामानभीप्सुभिः ॥ कर्तव्या मथुरां प्राप्य नरैः सम्यक्प्रदक्षिणा ॥
ដូច្នេះ អ្នកដែលប្រាថ្នាបំពេញគោលបំណងទាំងអស់ គួរតែប្រឹងប្រែងគ្រប់យ៉ាង ដល់មធុរាแล้วធ្វើប្រទក្សិណា ឲ្យត្រឹមត្រូវតាមវិធីវិន័យ។
Verse 15
धरण्युवाच ॥ यथाविधानक्रमणं मथुरायामवाप्यते ॥ प्रदक्षिणाफलं सम्यगनुक्रमविधिं वद ॥
ធរណីបាននិយាយថា៖ «សូមពន្យល់វិធីធ្វើតាមលំដាប់ឲ្យត្រឹមត្រូវថា ការធ្វើប្រទក្សិណានៅមធុរា តាមបទបញ្ជា ត្រូវអនុវត្តយ៉ាងដូចម្តេច និងផលរបស់វាជាអ្វី»។
Verse 16
श्रीवराह उवाच ॥ पुरा सप्तर्षिभिः पृष्टो ब्रह्मा लोकपितामहः ॥ इदमेव पुरा प्रोक्तं यथा पृष्टा त्वया ह्यहम् ॥
ព្រះវរាហៈមានព្រះបន្ទូលថា៖ កាលពីបុរាណ ព្រះព្រហ្មា—ជាបិតាមហានៃលោកទាំងឡាយ—ត្រូវបានសប្តឫសីទាំងប្រាំពីរសួរ ហើយពាក្យដដែលនេះបានពន្យល់មកតាំងពីមុន ដូចដែលអ្នកសួរខ្ញុំឥឡូវនេះ។
Verse 17
श्रुत्वा सर्वपुराणोक्तं तीर्थानुक्रमणं परम् ॥ पृथिव्याश्चतुरन्तायास्तथा तद्वक्तुमुद्यतः ॥
ក្រោយបានស្តាប់ការរៀបរាប់តាមលំដាប់ដ៏ប្រសើរនៃទីរថៈ ដែលបានបញ្ជាក់ក្នុងបុរាណទាំងឡាយហើយ គាត់ក៏ត្រៀមខ្លួនដើម្បីប្រកាសវា—ព្រមទាំងយោងទៅកាន់ផែនដីដែលលាតសន្ធឹងទៅកាន់ទិសទាំងបួន។
Verse 18
सर्वदेवेषु यत्पुण्यं सर्वतीर्थेषु यत्फलम् ॥ सर्वदानॆषु यत्प्रोक्तमिष्टापूर्त्तेषु चैव हि ॥
បុណ្យកុសលណាដែលមានចំពោះទេវតាទាំងអស់ ផលណាដែលមាននៅទីរថៈទាំងអស់ និងអ្វីៗដែលបានប្រកាសក្នុងទានទាំងអស់—ហើយពិតប្រាកដទាំងក្នុងកិច្ចការ iṣṭa និង pūrta ផងដែរ—
Verse 19
इत्युक्त्वा ऋषयो जग्मुरभिवाद्य स्वयम्भुवम् ॥ आगत्य मथुरां देवीमाश्रमांश्चक्रिरे द्विजाः ॥
ក្រោយនិយាយដូច្នេះ ឫសីទាំងឡាយបានថ្វាយបង្គំដល់ស្វយម្ភូ (ព្រះព្រហ្មា) ហើយចាកចេញទៅ។ បន្ទាប់មក ពួកគេមកដល់មធុរាដ៏ទេវីសក្ការៈ ហើយពួកទ្វិជៈបានបង្កើតអាស្រមនៅទីនោះ។
Verse 20
ध्रुवेण सहिताश्चासन्कामयाना स्तु तद्दिनम् ॥ कुमुदस्य तु मासस्य नवम्यां शुक्लपक्षके ॥
ហើយនៅថ្ងៃនោះ ពួកគេបាននៅជាមួយធ្រុវៈ ដោយប្រាថ្នាចង់ប្រតិបត្តិវត្ដ/អនុស្ឋាននៅថ្ងៃនោះ—គឺនៅថ្ងៃនវមី (ថ្ងៃទី៩) នៃសុក្លបក្ស (ពាក់កណ្តាលភ្លឺ) ក្នុងខែក្នុងនាមថា កុមុទ។
Verse 21
मथुरोपक्रमं कृत्वा सर्वपापैः प्रमुच्यते।
ដោយបានអនុវត្តអនុષ્ઠានមថុរា (ពិធី/ការចាប់ផ្តើមធម្មយាត្រាដែលបានកំណត់) មនុស្សនោះរួចផុតពីបាបទាំងអស់។
Verse 22
अन्तरा भ्रमणेनैव सुग्रीवेण महात्मना ॥ तथा च पूर्वं देवेन्द्रैः पञ्चभिः पाण्डुनन्दनैः।
ពិតប្រាកដ ដោយតែការប្រទក្សិណា (វង់ជុំ) កណ្ដាលប៉ុណ្ណោះ—ដែលមហាត្មា សុគ្រីវ បានអនុវត្ត; ហើយដូចគ្នានោះ កាលពីមុន បុត្រទាំងប្រាំរបស់បណ្ឌុ ដែលប្រហាក់ប្រហែលឥន្ទ្រា ក្នុងចំណោមទេវតា ក៏បានអនុវត្តដែរ។
Verse 23
यत्फलं लभ्यते विप्रास्तस्माच्छतगुणोत्तरम् ॥ प्रक्रमान्मथुरायास्तु सत्यमेतद्वदामि वः।
ឱ ព្រាហ្មណ៍ទាំងឡាយ ផលណាដែលទទួលបានដោយវិធីផ្សេងៗ ពីការចាប់ផ្តើមប្រក្រមមថុរា ផលនោះកើនឡើងជារយដង។ ខ្ញុំប្រាប់អ្នកទាំងឡាយថា នេះជាសេចក្តីពិត។
The text frames an accessibility principle in sacred practice: because full terrestrial and multi-tīrtha pilgrimage is portrayed as impracticable for most humans, Mathurā-pradakṣiṇā is taught as a concentrated substitute that yields comparable or greater merit. In the dialogue form, this also functions as an Earth-centered ethic, where honoring a specific terrestrial locus (Mathurā) is presented as reverence toward Pṛthivī and her sacred geography.
A specific calendrical marker is given: navamī (the ninth lunar day) in the śukla-pakṣa (bright fortnight) of the month Kumuda. The narrative also situates the practice in a precedent episode involving sages arriving and commencing the Mathurā undertaking on that day.
Through Pṛthivī’s inquiry and Varāha’s response, the chapter treats the earth as a measurable, sacred whole (with oceans and forests) and links human movement (pradakṣiṇā/parikramaṇa) to honoring terrestrial integrity. By shifting from exhaustive resource-intensive travel to a localized circumambulation, the text implicitly promotes a model of devotion that reduces the burden of traversing the entire world while still affirming the sanctity of Pṛthivī’s landscapes.
The chapter references Brahmā (Svayambhū) and the Saptarṣis as transmitters of the ritual account, and names multiple exemplary figures associated with cosmic/terrestrial circumambulation or measurement: Lomāśa, Nārada, Dhruva, Jāmbavatī’s son, Rāvaṇa, Hanūmat, Bali, Sugrīva, and the five Pāṇḍava brothers (Pāṇḍu-nandanāḥ).