
Mathurātīrthaprādurbhāvaḥ
Tīrtha-māhātmya (Sacred Geography & Ritual-Manual)
វរាហៈប្រាប់ព្រឹថិវីថា មថុរាជាមណ្ឌលបរិសុទ្ធរបស់ព្រះអង្គផ្ទាល់; ការងូតទឹកនៅទីនោះបំផ្លាញបាប ហើយទីរម្យនេះលើសលប់កន្លែងបុណ្យផ្សេងៗទាំងអស់។ ការទស្សនាព្រះកេសវៈ—ជាពិសេសក្នុងមូទិហ្វ “ដេក និងភ្ញាក់” —នាំទៅមោក្ខ និងជៀសវាងការកើតឡើងវិញ។ ជំពូកនេះរៀបរាប់អំពីកិច្ចពិធីអ្នកធម្មយាត្រា៖ ងូតទឹកក្នុងកាលិន្ឌី/យមុនា ដើរប្រទក្សិណា បូជាចង្កៀង និងសាងសង់ទីលំនៅ; ផលបុណ្យត្រូវបានប្រៀបធៀបនឹងយជ្ញព្រះរាជា និងការទទួលបានសុខស្ថានសួគ៌។ ព្រឹថិវីសួរថា ក្សេត្របំផ្លាញបាបនេះត្រូវបានការពារពីសត្វរំខានដូចម្តេច; វរាហៈឆ្លើយថា ទិសបាល និងព្រះសិវៈការពារទិសទាំងឡាយ និងមជ្ឈមណ្ឌល។ ក៏មានការលើកឡើងអំពីអ чуд្ភុតទឹកតាមរដូវនៅវិមលោទក-កុណ្ឌ បង្ហាញទីរម្យនេះជាទេសភាពបរិសុទ្ធមានរបៀប និងជាអ្នកការពារផែនដី។
Verse 1
अथ मथुरातीर्थप्रादुर्भावः ॥ श्रीवराह उवाच ॥ विंशतिर्योजनानां तु माथुरं मम मण्डलम् ॥ यत्रतत्र नरः स्नातो मुच्यते सर्वकिल्बिषैः ॥
ឥឡូវនេះ (នឹងពណ៌នា) ការបង្ហាញខ្លួននៃតំបន់ទេសចរណ៍បូជនីយដ្ឋានមថុរា។ ព្រះស្រីវរាហៈមានព្រះបន្ទូលថា៖ «ដែនមថុរារបស់យើងលាតសន្ធឹង២០ យោជន។ មនុស្សណាអង្គុយងូតទឹកនៅកន្លែងណាក៏ដោយក្នុងដែននេះ នឹងរួចផុតពីកំហុសបាប និងមលិនទាំងអស់»។
Verse 2
वर्षाकाले तु स्थातव्यं यच्च स्थानं तु हर्षदम् ॥ पुण्यात्पुण्यतरं चैव माथुरे मम मण्डले ॥
នៅរដូវវស្សា គួរតែស្នាក់នៅទីនោះ; ហើយទីកន្លែងណាដែលបង្កើតសេចក្តីរីករាយ—នៅក្នុងមណ្ឌលមថុរារបស់យើង វាមានបុណ្យលើសបុណ្យធម្មតា។
Verse 3
सप्तद्वीपेषु तीर्थानि पुण्यान्यायतनानि च ॥ मथुरायां गमिष्यन्ति प्रसुप्ते तु सदा मयि ॥
ទីទឹកបូជនីយ (ទីរថ) និងស្ថានបរិសុទ្ធដែលមានបុណ្យនៅទ្វីបទាំង៧ នឹងមកប្រមូលផ្តុំគ្នានៅមថុរា នៅពេលដែលយើងស្ថិតនៅទីនោះជានិច្ចក្នុងសភាពសម្រាកស្ងប់។
Verse 4
सुप्तोत्थितं तु दृष्ट्वा मां मथुरायां वसुन्धरे ॥ ते नराः मां प्रपश्यन्ति सर्वकालं न संशयः ॥
ឱ វសុន្ធរា កាលដែលមនុស្សទាំងនោះបានឃើញខ្ញុំនៅមធុរា ដូចជាអ្នកភ្ញាក់ពីដំណេក ពួកគេនឹងបានឃើញខ្ញុំគ្រប់កាល—គ្មានសង្ស័យឡើយ។
Verse 5
सुप्तोत्थितं तु वसुधे दृष्ट्वा मे मुखपङ्कजम् ॥ सप्तजन्मकृतं पापं तत्क्षणादेव मुञ्चति ॥
ឱ វសុធា កាលដែលមនុស្សណាម្នាក់បានឃើញមុខដូចផ្កាឈូករបស់ខ្ញុំ ខណៈខ្ញុំភ្ញាក់ពីដំណេក គេនឹងរួចផុតពីបាបដែលសន្សំមកក្នុង៧ជាតិ នៅភ្លាមនោះ។
Verse 6
मथुरावासिनो लोकाः सर्वे ते मुक्तिभाजनाः ॥ मथुरां समनुप्राप्य दृष्ट्वा देवं तु केशवम् ॥
មនុស្សទាំងអស់ដែលស្នាក់នៅមធុរា សុទ្ធតែជាអ្នកមានភាគក្នុងមោក្ខៈ; កាលបានទៅដល់មធុរា ហើយបានឃើញទេវៈ កេសវៈ—
Verse 7
स्नात्वा पुनस्तु कालिन्द्यां मम लोके महीयते ॥ स तत्फलमवाप्नोति राजसूयाश्वमेधयोः ॥
ហើយកាលបានងូតទឹកម្ដងទៀតនៅទន្លេកាលិន្ទី មនុស្សនោះនឹងត្រូវគេគោរពនៅក្នុងលោករបស់ខ្ញុំ; គេបានទទួលផលដូចពិធីរាជសូយ និងអស្វមេធ។
Verse 8
प्रदक्षिणीकृतो येन मथुरायां तु केशवः ॥ प्रदक्षिणीकृता तेन सप्तद्वीपा वसुन्धरा ॥
អ្នកណាដែលបានធ្វើប្រទក្សិណា (ដើរវង់គោរព) ជុំវិញកេសវៈនៅមធុរា អ្នកនោះដូចជាបានធ្វើប្រទក្សិណាជុំវិញផែនដីវសុន្ធរា ព្រមទាំងទ្វីបទាំង៧។
Verse 9
घृतपूर्णेन पात्रेण समग्रेण च वाससा ॥ केशवस्याग्रतो दत्त्वा दीपकं तु वसुन्धरे ॥
ឱ វសុន្ធរា ចូរប្រគេនប្រទីបនៅមុខកេសវៈ ដោយមានភាជន៍ពេញដោយឃ្រឹត និងសំពត់មួយដែលគ្រប់លក្ខណៈ។
Verse 10
सर्वकामसमृद्धं तदप्सरोगणसेवितम् ॥ रम्यमालासमाकीर्णं भोगाढ्यं सर्वकामिकम् ॥
លោកនោះសម្បូរដោយសេចក្តីប្រាថ្នាទាំងអស់ មានក្រុមអប្សរាបម្រើ ប្រោះពេញដោយកម្រងផ្កាដ៏រីករាយ សម្បូរភោគសុខ និងប្រទានគោលបំណងតាមប្រាថ្នាទាំងឡាយ។
Verse 11
समारोहति वै नित्यं प्रभामण्डलमण्डितम् ॥ ये देवा ये च गन्धर्वाः सिद्धाश्चारणपन्नगाः ॥
មនុស្សឡើងទៅទីនោះជានិច្ច ដោយតុបតែងដោយរង្វង់ពន្លឺ; នៅទីនោះមានទេវតា គន្ធព្វ សិទ្ធ ចារណ និងបណ្ណគ (ពួកនាគ) ស្ថិតនៅ។
Verse 12
तं स्पृहन्ति सदा देवि पुण्यमस्ति कृतं भुवि ॥ यदि कालान्तरे पुण्यं हीयतेऽस्य पुरा कृतम् ॥
ឱ ទេវី ស្ថានភាពនោះទេវតាទាំងឡាយប្រាថ្នាជានិច្ច ព្រោះបុណ្យត្រូវបានប្រព្រឹត្តលើផែនដី។ ប្រសិនបើតាមកាលកន្លងទៅ បុណ្យដែលបុគ្គលនេះបានសន្សំមុនៗថយចុះ—
Verse 13
सतां पुण्यगृहे देवि जायते मानवो हि सः ॥ धरण्युवाच ॥ क्षेत्रं हि रक्षते देव कस्त्विदं पापनाशनम् ॥
ឱ ទេវី បុគ្គលនោះពិតជាកើតជាមនុស្សក្នុងគ្រួសារដ៏មានបុណ្យរបស់សតបុរស។ ធរណីបាននិយាយថា៖ ឱ ទេវៈ អ្នកណាការពារខេត្របរិសុទ្ធនេះ—អ្នកណា (ឬអ្វី) ជាអ្នកបំផ្លាញបាប?
Verse 14
पशुभूतपिशाचैश्च रक्षोभूतविनायकैः ॥ एवमादिभिराकृष्टं तत्क्षेत्रं फलदं भवेत् ॥
ទោះបីជាក្សេត្របរិសុទ្ធនោះត្រូវបានរំខាន ឬទាញទម្លាក់ដោយវិញ្ញាណមានសភាពដូចសត្វ ពិសាច (piśāca) រាក្សស (rākṣasa) ភូត (bhūta) និងវិនាយក (vināyaka) ជាដើម ក៏ក្សេត្រនោះនៅតែជាអ្នកប្រទានផល គឺបុណ្យកុសល។
Verse 15
श्रीवराह उवाच ॥ मत्क्षेत्रं ते न पश्यन्ति मत्प्रभावात्कदाचन ॥ न विकुर्वन्ति ते दृष्ट्वा मत्पराणां हि देहिनाम् ॥
ព្រះវរាហៈដ៏មានសិរីបានមានព្រះបន្ទូលថា៖ ដោយអานุភាពរបស់យើង ពួកវាមិនដែលឃើញដែនបរិសុទ្ធរបស់យើងឡើយ; ហើយទោះឃើញសត្វមានកាយដែលស្មោះស្រឡាញ់ចំពោះយើង ក៏មិនបង្កការរំខានទេ។
Verse 16
रक्षार्थं हि मया दत्ता दिक्पालास्तु वरानने ॥ लोकपालास्तु चत्वारस्तीर्थं रक्षन्ति ये सदा ॥
ដើម្បីការពារ ឱនាងមានព្រះមុខស្រស់ស្អាត យើងបានតែងតាំងអធិការការពារទិស (ទិសបាល) ហើយលោកបាលទាំងបួនក៏ការពារទីរថៈ (tīrtha) នេះជានិច្ច។
Verse 17
पूर्वां रक्षति इन्द्रस्तु यमो रक्षति दक्षिणाम् ॥ पश्चिमां रक्षते नित्यं वरुणः पाशभृत्स्वयम् ॥
ឥន្ទ្រៈការពារទិសខាងកើត យមៈការពារទិសខាងត្បូង; ហើយវរុណៈផ្ទាល់ ព្រះអង្គអ្នកកាន់បាស (pāśa) ការពារទិសខាងលិចជានិច្ច។
Verse 18
उत्तरां वै कुबेरस्तु महाबलपराक्रमः ॥ मध्यं तु रक्षते नित्यं शिवो देव उमापतिः ॥
គុបេរៈ អ្នកមានកម្លាំង និងវីរភាពដ៏មហិមា ការពារទិសខាងជើង; ហើយនៅកណ្ដាល ព្រះសិវៈជាព្រះទេវៈ ព្រះស្វាមីនៃឧមា ការពារជានិច្ច។
Verse 19
मथुरायां महाभागे कुण्डे च विमलोदके ॥ गम्भीरे सर्वदा देवि तिष्ठते च चतुर्भुजः ॥
ឱ អ្នកមានភាគធំ! នៅមធុរា ក្នុងស្រះ វិមលោទក ដែលជ្រៅ និងទឹកសុទ្ធបរិសុទ្ធជានិច្ច ឱ ទេវី ព្រះអង្គមានបួនព្រះហស្ត ស្ថិតនៅជានិច្ច។
Verse 20
तत्र मुञ्चेत यः प्राणान् स्नानं कृत्वा वसुन्धरे ॥ वैष्णवं लोकमासाद्य क्रीडते स सुखादिव ॥
ឱ វសុន្ធរា! អ្នកណាដែលងូតទឹកនៅទីនោះហើយលះបង់ជីវិត នឹងទៅដល់លោកវៃષ્ણវ ហើយរីករាយកម្សាន្តក្នុងសុខដូចជាស្ថិតក្នុងសុភមង្គល។
Verse 21
तत्रैव तु सदाश्चर्यं कथ्यमानं मया शृणु ॥ यदुच्यते वै सुश्रोणि कुण्डे तु विमलोदके ॥
ហើយនៅទីនោះផ្ទាល់ សូមស្តាប់អ чуд្យមហិមាដែលមានជានិច្ច ដូចដែលខ្ញុំកំពុងពោលប្រាប់; ឱ នារីមានចង្កេះស្រស់ស្អាត អំពីស្រះ វិមលោទក ដែលគេនិយាយគ្នា។
Verse 22
हेमन्ते तु भवेच्छोष्णं शीतलं ग्रीष्मके भवेत् ॥ तेजसा मम सुश्रोणि तुषारतदृशोपमम् ॥
នៅរដូវហេមន្ត វាក្លាយជាក្តៅ ហើយនៅរដូវក្តៅ វាក្លាយជាត្រជាក់; ឱ នារីមានចង្កេះស្រស់ស្អាត ដោយពន្លឺតេជៈរបស់ខ្ញុំ វាស្មើនឹងទិដ្ឋភាពទឹកកក ឬទឹកសន្សើម។
Verse 23
न वर्ध्धते च वर्षासु ग्रीष्मे चापि न हीयते ॥ एतच्च महदाश्चर्यं तस्मिन्कुण्डे परं मम ॥
វាមិនកើនឡើងនៅរដូវវស្សា ហើយក៏មិនថយចុះទោះនៅរដូវក្តៅដែរ; ហើយអ чуд្យដ៏ធំនេះនៅក្នុងស្រះនោះ គឺដោយអานุភាពដ៏ប្រសើរបំផុតរបស់ខ្ញុំ។
Verse 24
पदे पदे तीर्थफलम् मथुरायां वसुंधरे॥ तत्र तत्र नरः स्नातो मुच्यते सर्वपातकैः॥
ឱ វសុន្ធរា នៅមធុរា ផលបុណ្យនៃទីរថៈមាននៅគ្រប់ជំហាន; នៅទីណាដែលមនុស្សងូតទឹកបរិសុទ្ធនៅទីនោះ គេរួចផុតពីបាបទាំងអស់។
Verse 25
वर्षासु स्थूलतीर्थेषु स्नातव्यं तु प्रयत्नतः॥ कूपे ह्रदे देवखाते गर्तेषु च नदीषु च॥
ក្នុងរដូវវស្សា គួរងូតទឹកដោយការខិតខំប្រុងប្រយ័ត្ននៅទីរថៈធំ/ងាយចូលដល់—មិនថានៅអណ្ដូង ស្រះ ទឹកស្រះបរិសុទ្ធដែលជីកឡើង (devakhāta) រណ្តៅ ឬទន្លេ។
Verse 26
प्रवाहेषु च दिव्येषु नदीनाṃ सङ्गमेषु च॥ वर्षासु सर्वतः स्नायाद्यदीच्छेत्परमां गतिम्॥
ទាំងនៅក្នុងចរន្តទឹកដ៏បរិសុទ្ធ និងនៅកន្លែងប្រសព្វទន្លេ—ក្នុងរដូវវស្សា ប្រសិនបើប្រាថ្នាដល់គតិដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ គួរងូតទឹកឲ្យទូលំទូលាយ តាមដែលអាចធ្វើបាននៅគ្រប់ទីកន្លែង។
Verse 27
अस्ति क्षेत्रं परं दिव्यं मुचुकुन्दं तु नामतः॥ मुचुकुन्दः स्वपित्यत्र दानवासुरपातनः॥
មានក្សេត្រៈដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ និងទេវភាពមួយ មាននាមថា មុចុកុន្ធ។ នៅទីនោះ មុចុកុន្ធកំពុងដេកសម្រាក—អ្នកដែលធ្លាប់បំផ្លាញសត្រូវដានវ និងអសុរ។
Verse 28
इहजन्मकृतं पापमन्यजन्मकृतं च यत्॥ शीघ्रं नश्यति तत्सर्वं कीर्तनात्केशवस्य तु॥
បាបណាដែលបានប្រព្រឹត្តក្នុងជាតិនេះ និងបាបដែលបានប្រព្រឹត្តក្នុងជាតិផ្សេង—ទាំងអស់នោះរលាយបាត់យ៉ាងឆាប់រហ័ស ដោយការកីរតនៈ គឺការសរសើរព្រះកេសវៈ។
Verse 29
किं तस्य बहुभिर्मन्त्रैर्भक्तिर्यस्य जनार्दने॥ नरके पच्यमानस्य गतिर्देवि जनार्दनः॥
អ្នកណាដែលមានភក្តីស្ថិតនៅក្នុងព្រះជនារទនៈ តើត្រូវការមន្តច្រើនទៅធ្វើអ្វី? ឱ ទេវី សម្រាប់អ្នកដែលកំពុងរងទុក្ខក្នុងនរក ព្រះជនារទនៈជាទីពឹង និងជាគតិដ៏ឧត្តម។
Verse 30
कृत्वा प्रदक्षिणं देवि विश्रामं कुरुते तु यः॥ नारायणसमीपे तु सोऽनन्तफलमश्नुते॥
ឱ ទេវី អ្នកណាធ្វើប្រទក្សិណា ហើយបន្ទាប់មកសម្រាកនៅជិតព្រះនារាយណៈ អ្នកនោះទទួលផលបុណ្យអនន្ត។
Verse 31
सुप्तोत्थितं हरिं दृष्ट्वा मथुरायां वसुंधरे॥ न तस्य पुनरावृत्तिर्जायते स चतुर्भुजः॥
ឱ វសុន្ធរា អ្នកណាបានឃើញព្រះហរិនៅមធុរា ដូចជាព្រះអង្គទើបតែភ្ញាក់ពីដំណេក នោះមិនមានការត្រឡប់មកវិញក្នុងសំសារទៀតឡើយ; គេក្លាយជាមានដៃបួន។
Verse 32
कुमुदस्य तु मासस्य नवम्यां तु वसुंधरे॥ प्रदक्षिणीकृत्य भुवं सर्वपापैः प्रमुच्यते॥
ឱ វសុន្ធរា នៅថ្ងៃនវមីក្នុងខែដែលហៅថា កុមុទ ដោយធ្វើប្រទក្សិណាជុំវិញដី/ភូមិ គេរួចផុតពីបាបទាំងអស់។
Verse 33
ब्रह्मघ्नश्च सुरापश्च गोग्घ्नो भग्नव्रतस्तथा॥ मथुरां तु परिक्रम्य पूतो भवति मानवः॥
សូម្បីតែអ្នកសម្លាប់ព្រាហ្មណ៍ អ្នកផឹកសុរា អ្នកសម្លាប់គោ និងអ្នកបំបែកវ្រត/ព្រហ្មចរិយា—ដោយធ្វើបរិក្រមាជុំវិញមធុរា មនុស្សនោះក៏ក្លាយជាបរិសុទ្ធ។
Verse 34
अष्टम्यां प्राप्य मथुरां दन्तधावनपूर्वकम् ॥ ब्रह्मचर्येण तां रात्रीं कृतसंकल्पमानसः ॥
នៅថ្ងៃអष्टមី ពេលទៅដល់មធុរា ហើយបានសម្អាតធ្មេញជាមុនដើម្បីសុចរិតភាព គួរឲ្យស្នាក់រាត្រីនោះដោយគោរពព្រហ្មចរិយា ដោយចិត្តមាំមួនក្នុងសង្កល្បៈ (ពាក្យសច្ចា)។
Verse 35
धौतवस्त्रस्तु सुस्नातो मौनव्रतपरायणः ॥ प्रदक्षिणं तु कुर्वीत सर्वपातक नाशनम् ॥
ដោយស្លៀកពាក់សម្លៀកបំពាក់ដែលបានលាងស្អាត ងូតទឹកឲ្យល្អ និងឧស្សាហ៍ក្នុងវ្រតមោនៈ (វ្រតស្ងៀម) គួរធ្វើប្រទក្សិណា ដែលបានពោលថាជាអ្នកបំផ្លាញបាបទាំងអស់។
Verse 36
प्रदक्षिणां प्रकुर्वाणमन्यो यः स्पृशते नरः ॥ सर्वान् कामानवाप्नोति नात्र कार्या विचारणा ॥
នៅពេលបុរសម្នាក់កំពុងធ្វើប្រទក្សិណា ប្រសិនបើមានមនុស្សផ្សេងមកប៉ះគាត់ មនុស្សនោះនឹងទទួលបានបំណងប្រាថ្នាទាំងអស់—នៅទីនេះមិនបានបញ្ជាក់ថាត្រូវពិចារណាបន្ថែមទេ។
Verse 37
देवस्याग्रे तु वसुधे कूपं तु विमलोदकम् ॥ पितरश्चाभिनन्दन्ति पानीयं पिण्डमेव च ॥
ឱ វសុធា នៅមុខព្រះទេវតា មានអណ្តូងមួយដែលមានទឹកស្អាតបរិសុទ្ធ; ហើយពួកបិត្រ (បុព្វបុរស) ត្រូវបានពោលថាសប្បាយចិត្តទាំងទឹកផឹក និងការបូជាពិណ្ឌៈ។
Verse 38
चतुḥसामुद्रिकं नाम त्रिषु लोकेषु विश्रुतम् ॥ तत्र स्नातो नरो भद्रे देवैश्च सह मोदते ॥
ទីកន្លែងមួយឈ្មោះ ‘ចតុះសាមុទ្រិក’ ល្បីល្បាញក្នុងលោកទាំងបី; ឱ អ្នកមានសិរីមង្គល អ្នកណាដែលងូតទឹកនៅទីនោះ នឹងរីករាយជាមួយពួកទេវតា។
Verse 39
तत्राथ मुञ्चते प्राणान्मम लोकं स गच्छति ॥
ហើយបើអ្នកណាម្នាក់លះបង់ដង្ហើមជីវិតនៅទីនោះ គេនឹងទៅដល់លោករបស់ព្រះអង្គ។
Verse 40
पञ्चयोजनविस्तारमायामं पञ्च विस्तरम् ॥ दीपमालासमाकीर्णं विमानं लभते नरः ॥
មនុស្សម្នាក់ទទួលបានវិមាន (យានទិព្វ) ទទឹងប្រាំយោជន៍ និងបណ្តោយប្រាំយោជន៍ ពោរពេញដោយជួរដេកនៃចង្កៀង។
Verse 41
मथुरायां गृहं यस्तु प्रासादं कुरुते नरः ॥ चतुर्भुजस्तु विज्ञेयो जीवन्मुक्तो न संशयः ॥
នៅមថុរា អ្នកណាសាងសង់ផ្ទះ ឬប្រាសាទ (ប្រាសាទ) ខ្ពស់ស្រស់ គេគួរយល់ថា ‘មានដៃបួន’ ហើយជាជីវន្មុកត—គ្មានសង្ស័យ។
Verse 42
तत्र कुण्डे नरः स्नात्वा प्राप्नोत्यभिमतं जलम् ॥ अथात्र मुञ्चते प्राणान्मम लोकं स गच्छति ॥
នៅទីនោះ បុគ្គលម្នាក់ងូតទឹកក្នុងកុណ្ឌ (អាងទឹក) នោះ នឹងទទួលបានទឹកតាមបំណង; ហើយបើលះបង់ដង្ហើមជីវិតនៅទីនោះ គេនឹងទៅដល់លោករបស់ព្រះអង្គ។
Verse 43
मथुरायां नरो गत्वा दृष्ट्वा देवं स्वयम्भुवम् ॥ प्रदक्षिणायां यत्पुण्यं तत्पुण्यं लभते नरः ॥
ក្រោយទៅដល់មថុរា ហើយបានឃើញទេវតាដែលបង្ហាញដោយខ្លួនឯង (ស្វយម្ភូ) បុគ្គលនឹងទទួលបានបុណ្យដែលពាក់ព័ន្ធនឹងការប្រទក្សិណា; គេបានបុណ្យនោះឯង។
The text frames ethical transformation as place-based discipline: controlled conduct (snāna, pradakṣiṇā, dāna, brahmacarya, mauna) performed in a protected sacred landscape leads to purification and liberation. It also presents a governance model of sacred space—guardians assigned to directions—implying that maintaining order around a tīrtha is integral to its soteriological function.
Seasonal markers include varṣā-kāla (rainy season) with instructions to bathe diligently in various water sources and confluences/flows; hemanta (winter) and grīṣma (summer) are cited to describe the kuṇḍa’s unusual thermal behavior. A lunar timing is given: Kumuda-māsa navamī (ninth lunar day) for circumambulation that removes sins; additionally, a regimen is described for aṣṭamī (eighth lunar day) involving preparatory cleansing, brahmacarya for the night, and mauna with circumambulation.
Through Pṛthivī’s question about protection of the kṣetra and Varāha’s answer assigning dikpālas and Śiva as guardians, the chapter depicts sacred geography as an ordered, safeguarded environment. The description of the Vimalaudaka-kuṇḍa’s stable levels across seasons and its counter-seasonal temperature qualities functions as a narrative of regulated waterscape—an idealized model of terrestrial stability and stewardship within a ritually maintained landscape.
The chapter references Muchukunda (as associated with Muchukunda-kṣetra and described as a slayer of dānava/asura forces). It also names cosmological-administrative figures as guardians—Indra, Yama, Varuṇa, Kubera, and Śiva (Umāpati)—and centers devotion on Keśava/Nārāyaṇa/Janārdana as the focal deity of Mathurā.