
Mathurātīrtha-praśaṃsā
Ancient-Geography
ជំពូកនេះរៀបរាប់ជាសន្ទនាបង្រៀន៖ ព្រះព្រឹថិវី (ផែនដី) បានស្តាប់អំពីមហិមារបស់ព្រះវរាហៈ ហើយសូមឲ្យព្រះអង្គបង្ហាញអំពីទីរថៈដ៏កម្រនិងលើសលប់ ដែលលើសពីលោហារគល។ ព្រះវរាហៈប្រកាសថា មថុរា មានស្ថានភាពអស្ចារ្យគ្មានទីប្រៀប ហើយប្រៀបធៀបបុណ្យផលរបស់វាជាមួយកន្លែងធម្មយាត្រាធំៗ ដូចជា ពុស្ករ នៃមិឝៈ វារាណសី និងប្រយាគ ដោយបញ្ជាក់ថា កិច្ចការប្រចាំថ្ងៃនៅមថុរា ឲ្យផលកើនឡើងជាច្រើនដង។ បន្ទាប់មកមានបញ្ជីទីរថៈមានឈ្មោះជាច្រើនក្នុងមថុរា-មណ្ឌល ដែលពាក់ព័ន្ធនឹងការងូតទឹកបរិសុទ្ធ ស្រាទ្ធៈ ទាន និងការសង្គ្រោះដោយស្លាប់នៅទីនោះ ព្រមទាំងសញ្ញាពេលវេលាដូចជា ខែការត្តិក សង្ក្រាន្តិ និងគ្រាស។ គំរូរឿង (ទីម្ទុកៈ ជាងកាត់សក់; ពលី និងសូរ្យ) បង្ហាញច្បាប់ហេតុផលនៃកុសល-អកុសល ហើយទន្លេយមុនា និងទេសភាពត្រូវបានមើលថាជាគ្រឹះសីលធម៌ ដែលគាំទ្រការចងចាំ ការអត់ធ្មត់ និងការថែរក្សាបន្តពូជបុព្វបុរស។
Verse 1
अथ मथुरातीर्थ प्रशंसा ॥ सूत उवाच ॥ श्रुत्वा देवस्य माहात्म्यं लोहर्गलनिवासिनः ॥ त्रैलोक्यनाथाधिपतेर्विस्मयं परमं गता ॥
សូត្រាបានពោលថា៖ កាលបានស្តាប់អំពីមហិមារបស់ព្រះអម្ចាស់ដែលស្ថិតនៅលោហារគលា ពួកគេបានពោរពេញដោយការអស្ចារ្យដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ចំពោះព្រះអធិបតីនៃត្រៃលោក។
Verse 2
धरन्युवाच ॥ पद्मपत्र विशालाक्ष लोकनाथ जगत्पते ॥ त्वत्प्रसादाच्च देवेश श्रुतं शास्त्रं महौजसम् ॥
ព្រះធរណីបានពោលថា៖ ឱ ព្រះអង្គមានព្រះនេត្រធំដូចស្លឹកផ្កាឈូក ឱ លោកនាថ ជាគម្ចាស់លោក! ឱ ទេវេស ដោយព្រះគុណរបស់ព្រះអង្គ ខ្ញុំបានស្តាប់សាស្ត្រដ៏មានអានុភាពខ្លាំង។
Verse 3
तव शिष्या च दासी च त्वामहं शरणङ्गता ॥ जगद्धाता जगज्ज्योतिर्जगत्प्रभुरतन्द्रितः ॥
ខ្ញុំជាសិស្សផង ជាអ្នកបម្រើផង; ខ្ញុំបានមកសុំជ្រកកោននៅព្រះអង្គ។ ព្រះអង្គជាអ្នកទ្រទ្រង់លោក ជាពន្លឺនៃលោក និងជាព្រះម្ចាស់នៃលោកដែលមិនធ្លាក់ក្នុងការធ្វេសប្រហែស។
Verse 4
तव सम्भावनाद्देव जातास्मि कनकोज्ज्वला ॥ अलङ्कृता च शस्ता च सर्वशास्त्रेण मानद ॥
ឱ ព្រះអម្ចាស់ ដោយការគោរពលើកតម្កើងរបស់ព្រះអង្គ ខ្ញុំបានក្លាយជារលោងភ្លឺដូចមាស។ ឱ អ្នកប្រទានកិត្តិយស ដោយសារសាស្ត្រទាំងអស់ ខ្ញុំត្រូវបានតុបតែង និងធ្វើឲ្យសមគួរ។
Verse 5
जगद्धातुर्जगच्छास्त्रकृते न हि परिश्रमः ॥ त्वय्यायत्तं जगत्सर्वं यच्च किंचित्प्रवर्त्तते ॥
សម្រាប់អ្នកទ្រទ្រង់លោក ការតែងសាស្ត្រសម្រាប់លោកមិនមែនជាការនឿយហត់ឡើយ។ សកលលោកទាំងមូលពឹងផ្អែកលើព្រះអង្គ ហើយអ្វីៗណាដែលចាប់ផ្តើមដំណើរការ ក៏សុទ្ធតែអាស្រ័យលើព្រះអង្គ។
Verse 6
इति कृत्वा च मे देव त्वाह्लादो हृदि वर्त्तते ॥ लोहर्गलात् परं श्रेष्ठं गुह्यं परमदुर्लभम् ॥
លុះបាននិយាយដូច្នេះហើយ ឱ ព្រះអម្ចាស់! សេចក្តីរីករាយអំពីព្រះអង្គស្ថិតនៅក្នុងបេះដូងខ្ញុំ។ លើសពី លោហារគលា មានអ្វីមួយប្រសើរជាងទៀត—ជាការសម្ងាត់ និងកម្រណាស់ទទួលបាន។
Verse 7
तीर्थं तद्वद कल्याणं तीर्थानामुत्तमोत्तमम् ॥ यदस्ति दुर्लभं तीर्थं तत्त्वं कथय मे प्रभो ॥
សូមព្រះអង្គប្រាប់អំពីទីរថៈដ៏មង្គលនោះ—ជាល្អបំផុតក្នុងចំណោមទីរថៈទាំងឡាយ។ ទីរថៈណាដែលកម្ររកបាន ឱ ព្រះអម្ចាស់ សូមពន្យល់សច្ចៈរបស់វាឲ្យខ្ញុំ។
Verse 8
श्रीवराह उवाच ॥ न विद्यते च पाताले नान्तरिक्षे न मानुषे ॥ समानं मथुराया हि प्रियं मम वसुन्धरे ॥
ព្រះស្រីវរាហៈមានព្រះបន្ទូលថា៖ នៅបាតាលក៏មិនមាន នៅអន្តរីក្សក៏មិនមាន ហើយនៅលោកមនុស្សក៏មិនមានអ្វីស្មើនឹង មធុរា ទេ; ព្រោះមធុរា ជាទីស្រឡាញ់របស់យើង ឱ ផែនដី។
Verse 9
सूत उवाच ॥ तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य प्रियं च वसुधा तदा ॥ प्रणम्य शिरसा देवी वराहं पुनरब्रवीत् ॥
សូតៈបាននិយាយថា៖ លុះបានឮព្រះវាចនៈដ៏ជាទីពេញចិត្តរបស់ព្រះអង្គ នាងវសុធាក៏រីករាយនៅពេលនោះ។ ទេវីបានឱនក្បាលគោរព ហើយនិយាយទៅកាន់វរាហៈម្ដងទៀត។
Verse 10
श्रीवराह उवाच ॥ शृणु कार्त्स्न्येन वसुधे कथ्यमानं मयानघे ॥ मथुरेति च विख्यातं तस्मान्नास्ति परं मम ॥
ព្រះស្រីវរាហៈមានព្រះបន្ទូលថា៖ ចូរស្តាប់ដោយពេញលេញ ឱ វសុធា ឱ អ្នកគ្មានទោស នូវអ្វីដែលយើងកំពុងប្រកាស។ ទីកន្លែងដែលល្បីថា ‘មធុរា’—លើសពីនោះ សម្រាប់យើង មិនមានអ្វីខ្ពស់ជាងទេ។
Verse 11
सा रम्या च सुशस्ता च जन्मभूमिस्तथा मम ॥ शृणु देवि यथा स्तौमि मथुरां पापहारिणीम्
ទីនោះគួរឱ្យរីករាយ និងត្រូវបានសរសើរយ៉ាងខ្លាំង—ពិតប្រាកដជាដែនកំណើតរបស់ខ្ញុំ។ ឱ ទេវី សូមស្តាប់ ខ្ញុំនឹងសរសើរ មថុរា អ្នកលុបបាប ដូចម្តេច។
Verse 12
तत्र वासी नरो याति मोक्षं नास्त्यत्र संशयः ॥ महामाघ्यां प्रयागे तु यत्फलं लभते नरः
មនុស្សដែលស្នាក់នៅទីនោះ នឹងឈានដល់មោក្ខៈ—គ្មានសង្ស័យឡើយ។ ហើយផលណាដែលមនុស្សទទួលបាននៅប្រយាគ ក្នុងកាលមហាមាឃ—
Verse 13
तत्फलं लभते देवि मथुरायां दिने दिने ॥ पूर्णे वर्षसहस्रं तु वाराणस्यां तु यत्फलम्
ផលដដែលនោះ ឱ ទេវី ត្រូវបានទទួលនៅមថុរា រៀងរាល់ថ្ងៃ។ ហើយផលដែលទទួលបាននៅវារាណសី តែបន្ទាប់ពីគ្រប់ពាន់ឆ្នាំពេញលេញ—
Verse 14
तत्फलं लभते देवि मथुरायां क्षणेन हि ॥ कार्त्तिक्यां चैव यत्पुण्यं पुष्करे तु वसुन्धरे
ផលដដែលនោះ ឱ ទេវី ទទួលបាននៅមថុរា ក្នុងមួយភ្លែតប៉ុណ្ណោះ។ ហើយឱ ព្រះមាតាផែនដី បុណ្យណាដែលកើតមាននៅពុស្ករ ក្នុងខែការ្ត្តិក—
Verse 15
तत्फलं लभते देवि मथुरायां जितेन्द्रियः ॥ मथुरां तु परित्यज्य योऽन्यत्र कुरुते रतिम्
ផលដដែលនោះ ឱ ទេវី ត្រូវបានសម្រេចនៅមថុរា ដោយអ្នកដែលឈ្នះអារម្មណ៍ទាំងឡាយ។ តែអ្នកណាដែលបោះបង់មថុរា ហើយបង្វែរចិត្តចងភ្ជាប់ទៅកន្លែងផ្សេង—
Verse 16
मूढो भ्रमति संसारे मोहितो मम मायया ॥ यः शृणोति वरारोहे माथुरं मम मण्डलम्
ដោយត្រូវមាយារបស់យើងបំភាន់ មនុស្សល្ងង់វង្វេងដើរនៅក្នុងសំសារ។ ប៉ុន្តែ ឱ នាងមានចង្កេះស្រស់ស្អាត អ្នកណាដែលស្តាប់អំពីមណ្ឌលមថុរារបស់យើង—
Verse 17
अन्येनोच्चारितं शश्वत्सोऽपि पापैः प्रमुच्यते ॥ पृथिव्यां यानि तीर्थानि आसमुद्रं सरांसि च
ទោះបីមានអ្នកដទៃអានសូត្រជានិច្ចក៏ដោយ គាត់ក៏រួចផុតពីបាបទាំងឡាយដែរ។ ទីរថៈទាំងអស់នៅលើផែនដី និងស្រះទឹកទាំងឡាយរហូតដល់សមុទ្រ—
Verse 18
मथुरायां प्रयान्त्यत्र सुप्ते चैव जनार्दने ॥ मथुरामण्डलं प्राप्य श्राद्धं कृत्वा यथाविधि
សូម្បីតែពេលជនារទនៈស្ថិតក្នុងការសម្រាក (ដេក) ក៏ពួកគេមកទីនេះទៅមថុរា។ កាលបានដល់មណ្ឌលមថុរា ហើយបានធ្វើស្រាទ្ធតាមវិធីដ៏ត្រឹមត្រូវ—
Verse 19
तेऽपि यान्ति परां सिद्धिं मत्प्रसादान्न संशयः ॥ कुब्जाम्रके सौकरवे मथुरायां विशेषतः
ពួកគេក៏ឈានដល់សិទ្ធិដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បំផុត—ដោយព្រះគុណរបស់យើង គ្មានសង្ស័យឡើយ។ ជាពិសេសនៅមថុរា នៅកុប្ជាម្រក និងសៅការវ—
Verse 20
विना सांख्येन योगेन मत्प्रसादान्न संशयः ॥ मथुरायां महापुर्यां ये वसन्ति शुचिव्रताः
សូម្បីតែមិនមានសាំងខ្យ និងយោគៈ ក៏ដោយព្រះគុណរបស់យើង—គ្មានសង្ស័យឡើយ។ អ្នកដែលរស់នៅក្នុងមហាបុរីមថុរា ដោយកាន់វ្រតសុចរិត—
Verse 21
बलिभिक्षाप्रदातारो देवास्ते नरविग्रहाः ॥ भविष्यामि वरारोहे द्वापरे युगसंस्थिते
ព្រះទេវតាទាំងនោះ ជាអ្នកប្រទានបលិ និងទាន (ភិក្ខា) នឹងបង្ហាញខ្លួនក្នុងរូបមនុស្ស។ ឱ នាងមានត្រគាកស្រស់ស្អាត ពេលយុគទ្វាបរ តាំងមូលដ្ឋានរួច ខ្ញុំនឹងអវតារចុះមក។
Verse 22
ययातिभूपवंशाच्च क्षत्रियः कुलवर्द्धनः ॥ भविष्यामि वरारोहे मथुरायां न संशयः
ហើយពីវង្សព្រះបាទយយាតិ ជាក្សត្រិយៈអ្នកបង្កើនកិត្តិយសវង្ស—ឱ នាងមានត្រគាកស្រស់ស្អាត—ខ្ញុំនឹងកើត/បង្ហាញខ្លួននៅមធុរា ដោយគ្មានសង្ស័យ។
Verse 23
मूर्तिं चतुर्विधां कृत्वा स्थास्यामि ऋषिभिः स्तुतः ॥ वत्सराणां शतं तत्र युद्धेषु कृतनिश्चयः
ក្រោយបង្កើតរូបកាយជាបួនប្រភេទ ខ្ញុំនឹងស្ថិតនៅទីនោះ ដោយត្រូវបានឥសីទាំងឡាយសរសើរ។ នៅទីនោះរយឆ្នាំ ខ្ញុំនឹងមានចិត្តដាច់ខាតក្នុងសង្គ្រាម។
Verse 24
एका चन्दनसङ्काशा द्वितीया कनकप्रभा ॥ अशोकसदृशा चान्या अन्या चोत्पलसन्निभा
រូបមួយដូចឈើចន្ទន៍; រូបទីពីររលោងដូចមាស។ រូបមួយទៀតស្រដៀងអសោក និងរូបមួយទៀតប្រៀបដូចផ្កាឈូកខៀវ (ឧត្បល)។
Verse 25
तत्र गुह्यानि नामानि भविष्यन्ति मम प्रिये ॥ पुण्यानि च पवित्राणि संसारच्छेदनानि च
នៅទីនោះ ឱ ស្រីជាទីស្រឡាញ់ នាមរបស់ខ្ញុំនឹងជានាមសម្ងាត់; នាមទាំងនោះមានបុណ្យ និងបរិសុទ្ធកម្ម ហើយជាអ្នកកាត់ផ្តាច់សំសារ (វដ្តកំណើតមរណៈ) ផងដែរ។
Verse 26
यत्राहं पातयिष्यामि द्वात्रिंशत्तु वसुन्धरे ॥ दैत्यान्घोरान्महाभागे कंसादीन् धर्मदूषकान्
នៅទីនោះ ខ្ញុំនឹងបំផ្លាញ—ឱ មាតាផែនដី—ដៃត្យៈដ៏គួរភ័យ ៣២ នាក់ ឱ អ្នកមានភាគល្អ ចាប់ពី កំសៈ ជាដើម អ្នកបំពុលធម៌។
Verse 27
यमुना यत्र सुवहा नित्यं सन्निहिता ध्रुवम् ॥ वैवस्वतसुता रम्या यमुना यत्र विश्रुता
កន្លែងដែលទន្លេយមុនា ហូរល្អជានិច្ច ហើយមានវត្តមានជាក់ច្បាស់; កន្លែងដែលយមុនា កូនស្រីដ៏ស្រស់ស្អាតរបស់ វៃវស្វត (យម) ល្បីល្បាញ។
Verse 28
यमुना विश्रुता देवि नात्र कार्या विचारणा ॥ तत्र तीर्थानि गुह्यानि भविष्यन्ति ममानघे
ឱ ទេវី, យមុនា ល្បីល្បាញហើយ; នៅទីនេះមិនចាំបាច់ពិចារណាទេ។ នៅទីនោះ ឱ អ្នកគ្មានមន្ទិល នឹងមានទីរថៈសម្ងាត់ដែលពាក់ព័ន្ធនឹងខ្ញុំ។
Verse 29
येषु स्नाने नरो देवि मम लोके महीयते ॥ अथात्र मुञ्चते प्राणान्मम कर्मपरायणः
ឱ ទេវី, ដោយងូតទឹកបរិសុទ្ធនៅទីរថៈទាំងនោះ មនុស្សនឹងត្រូវគោរពនៅក្នុងលោករបស់ខ្ញុំ; ហើយបន្ទាប់មក ប្រសិនបើនៅទីនេះ គាត់លះបង់ដង្ហើមជីវិត ដោយស្មោះត្រង់ចំពោះកិច្ច/ពិធីរបស់ខ្ញុំ គាត់នឹងឈានដល់ស្ថានភាពនោះ។
Verse 30
न जायते स मर्त्येषु जायते च चतुर्भुजः ॥ अविमुक्ते नरः स्नातो मुक्तिं प्राप्नोत्यसंशयम्
គាត់មិនកើតឡើងវិញក្នុងចំណោមមនុស្សលោកទេ; ហើយព្រះអម្ចាស់មានបួនព្រះហស្ត នឹងបង្ហាញព្រះអង្គនៅទីនោះ។ អ្នកណាងូតទឹកនៅ អវិមុក្ដៈ នឹងទទួលបានមោក្ខៈ ដោយគ្មានសង្ស័យ។
Verse 31
तथात्र मुञ्चते प्राणान्मम लोकं स गच्छति ॥ विश्रान्तिसंज्ञकं नाम तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम् ॥
អ្នកណាដែលលះបង់ដង្ហើមជីវិតនៅទីនេះ នឹងទៅដល់លោករបស់ព្រះអង្គ។ ទីនេះជាទីរត្ថៈមាននាម “វិស្រាន្តិ” ល្បីល្បាញទូទាំងបីលោក។
Verse 32
यस्मिन्स्नातो नरो देवि मम लोकं प्रपद्यते ॥ सर्वतीर्थेषु यत्स्नानं सर्वतीर्थेषु यत्फलम् ॥
ឱ ទេវី បុរសណាដែលងូតទឹកបរិសុទ្ធនៅទីនោះ នឹងទៅដល់លោករបស់ព្រះអង្គ។ ការងូតទឹកនៅទីរត្ថៈទាំងអស់ និងផលដែលបាននៅទីរត្ថៈទាំងអស់—
Verse 33
तत्फलं लभते देवि दृष्ट्वा देवं गतश्रमः ॥ न च यज्ञैर्न तपसा न ध्यानैर्न च संयमैः ॥
ឱ ទេវី ផលនោះបានដោយអ្នកដែលបានបាត់បង់ភាពនឿយហត់ ហើយបានទស្សនាព្រះទេវតា។ ហើយផលនោះមិនមែន (បានងាយ) ដោយយជ្ញៈ មិនដោយតបៈ មិនដោយធ្យានៈ មិនដោយសំយមៈ—
Verse 34
तत्फलं लभते स्नातो यथा विश्रान्तिसंज्ञके ॥ कालत्रयं तु वसुधे यः पश्यति गतश्रमः ॥
អ្នកដែលងូតទឹកនឹងទទួលបានផលនោះ ដូចដែលបាននៅទីកន្លែងមាននាម “វិស្រាន្តិ”។ ហើយ ឱ ផែនដី អ្នកណា—ក្រោយពេលភាពនឿយហត់បានបាត់—ឃើញកាលទាំងបី (អតីត បច្ចុប្បន្ន អនាគត)…
Verse 35
कृत्वा प्रदक्षिणे द्वे तु विष्णुलोकं स गच्छति ॥ अस्ति चान्यत्परं गुह्यं सर्वसंसारमोक्षणम् ॥
ក្រោយធ្វើប្រទក្សិណា២ជុំ គេនឹងទៅដល់លោករបស់ព្រះវិṣṇu។ ហើយមានអាថ៌កំបាំងខ្ពស់ជាងនេះទៀត គឺការមោក្ខៈពីវដ្តសង្សារទាំងមូល។
Verse 36
यस्मिन्स्नातो नरो देवि मम लोकं प्रपद्यते ॥ प्रयागं नाम तीर्थं तु देवानामपि दुर्लभम् ॥
ឱ ទេវី អ្នកណាដែលងូតទឹកបរិសុទ្ធនៅទីនោះ នឹងបានទៅដល់លោករបស់ខ្ញុំ។ នោះគឺទីរថៈមាននាមថា ប្រាយាគ (Prayāga) ដែលសូម្បីតែទេវតាក៏ពិបាកនឹងបាន។
Verse 37
अथात्र मुञ्चते प्राणान्मम लोके स गच्छति ॥ तथा कनखलं नाम तीर्थं गुह्यं परं मम ॥
ឥឡូវនេះ អ្នកណាដែលលះបង់ដង្ហើមជីវិតនៅទីនេះ នឹងទៅដល់លោករបស់ខ្ញុំ។ ដូចគ្នានេះ មានទីរថៈឈ្មោះ កនខល (Kanakhala) ដែលជាទីសក្ការៈកំពូល និងសម្ងាត់របស់ខ្ញុំ។
Verse 38
स्नानमात्रेण तत्रापि नाकपृष्ठे स मोदते ॥ अस्ति क्षेत्रं परं गुह्यं तिन्दुकं नाम नामतः ॥
សូម្បីតែដោយការងូតទឹកតែប៉ុណ្ណោះនៅទីនោះ គាត់ក៏រីករាយនៅលើកំពូលសួគ៌។ ហើយមានក្សេត្រៈដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ និងសម្ងាត់មួយទៀត មាននាមថា ទិន្ទុក (Tinduka)។
Verse 39
तस्मिन्स्नातो नरो देवि मम लोके महीयते ॥ अस्मिंस्तीर्थे पुरा वृत्तं तच्छृणुष्व वसुन्धरे ॥
ឱ ទេវី បុរសដែលងូតទឹកនៅទីនោះ នឹងត្រូវបានគោរពកិត្តិយសនៅក្នុងលោករបស់ខ្ញុំ។ នៅទីរថៈនេះ កាលពីបុរាណមានហេតុការណ៍មួយកើតឡើង—ឱ ព្រះធរណី សូមស្តាប់រឿងនោះ។
Verse 40
पाञ्चालविषये देवि काम्पिल्यं च पुरोत्तमम् ॥ धनधान्यसमायुक्तं ब्रह्मदत्तेन पालितम् ॥
ឱ ទេវី នៅក្នុងដែនដីបាញ្ចាល (Pāñcāla) មានទីក្រុងដ៏ប្រសើរមួយឈ្មោះ កាម្ពិល្យ (Kāmpilya)។ ទីក្រុងនោះសម្បូរទៅដោយទ្រព្យសម្បត្តិ និងធញ្ញាហារ ហើយត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយ ព្រះបរមទត្ត (Brahmadatta)។
Verse 41
तस्मिंस्तु वसते देवि तिन्दुको नाम नापितः॥ तस्मिंस्तु वसतस्तस्य नापितस्य पुरोत्तमे॥
ឱ ទេវី! ខណៈដែលគាត់ស្នាក់នៅទីនោះ មានជាងកាត់សក់ម្នាក់ឈ្មោះ ទិន្ទុកៈ រស់នៅក្នុងក្រុងដ៏ប្រសើរនោះ ហើយជាងកាត់សក់នោះក៏ស្នាក់នៅទីនោះដែរ។
Verse 42
कालेन महता तस्य कुटुम्बं च क्षयं गतम्॥ क्षीणे कुटुम्बे तु तदा सुभृशं दुःखपीडितः॥
ក្រោយពេលយូរអង្វែង ក្រុមគ្រួសាររបស់គាត់ក៏ធ្លាក់ចូលសេចក្តីវិនាស។ ពេលគ្រួសារខ្សោយថយ គាត់ក៏រងទុក្ខសោកសៅយ៉ាងខ្លាំង។
Verse 43
सर्वसङ्गं परित्यज्य सोऽगच्छन्मथुरां तदा॥ ब्राह्मणावसथे सोऽपि वसमानो वसुन्धरे॥
ដោយបោះបង់សេចក្តីពាក់ព័ន្ធទាំងអស់ គាត់បានទៅកាន់ មថុរា។ ឱ ព្រះធរណី! គាត់ក៏រស់នៅទីនោះ ក្នុងទីស្នាក់ដែលពាក់ព័ន្ធនឹងអាវាសរបស់ព្រាហ្មណ៍។
Verse 44
तस्य कर्मशतं कृत्वा स्नात्वैव यमुनां नदीम्॥ नित्यं स यमुनां स्नाति चिरकालं दृढव्रतः॥
ក្រោយធ្វើកិច្ចកម្ម និងសេវាកម្មចំនួនមួយរយរួច គាត់បានងូតទឹកក្នុងទន្លេ យមុនា។ ដោយមានវ្រតដ៏មាំមួន គាត់ងូតក្នុងយមុនាជារៀងរាល់ថ្ងៃអស់ពេលយូរ។
Verse 45
ततः कालेन महता पञ्चत्वं समुपागतः॥ स च तीर्थप्रभावेण जातोऽसौ ब्राह्मणोत्तमः॥
បន្ទាប់មក ក្រោយពេលយូរអង្វែង គាត់បានដល់មរណភាព។ ហើយដោយអานุភាពនៃទីរថៈនោះ គាត់បានកើតជាព្រាហ្មណ៍ដ៏ឧត្តម។
Verse 46
तत्तीर्थस्य प्रभावेण जाता मुक्तिः सुदुर्लभा॥ ततः परं सूर्यतीर्थं सर्वपापप्रमोचनम्॥
ដោយអานุភាពនៃទីរថៈនោះ ការរួចផុត (មោក្សៈ) ដែលរកបានយ៉ាងកម្រណាស់ ក៏បានសម្រេច។ បន្ទាប់មកមាន សូរ្យទីរថៈ ដែលគេថាអាចលះបាបទាំងអស់។
Verse 47
विरोचनेन बलिना सूर्यस्त्वाराधितः पुरा॥ भ्रष्टराज्येन हि तथा धनकामेन सुन्दरि॥
កាលពីបុរាណ បលិ កូនប្រុសរបស់ វិរោចនៈ បានអារាធនាព្រះសូរ្យៈ។ ឱ ស្រីស្រស់ស្អាត ដោយបានបាត់បង់រាជ្យ និងប្រាថ្នាទ្រព្យសម្បត្តិ គាត់បានធ្វើការបូជានោះ។
Verse 48
ऊर्ध्वबाहुर्निराहारस्तताप परमं तपः॥ साग्रं संवत्सरं देवि ततः काममवाप्तवान्॥
ដោយលើកដៃឡើងខ្ពស់ និងអត់អាហារ គាត់បានធ្វើតបៈដ៏ខ្លាំងក្លា។ ឱ ទេវី ពេញមួយឆ្នាំ; បន្ទាប់មកគាត់បានសម្រេចបំណងដែលប្រាថ្នា។
Verse 49
तस्य प्रसन्नो भगवान् द्युमणिः प्रत्यभाषत॥ किं कारणं बले ब्रूहि तपस्यसि महत्तपः॥
ព្រះដ្យុមណិ (ព្រះអាទិត្យ) ពេញព្រះហឫទ័យចំពោះគាត់ ហើយមានព្រះបន្ទូលថា៖ «ឱ បលិ ចូរប្រាប់មក—ហេតុអ្វីបានជាអ្នកធ្វើតបៈដ៏មហិមាដូចនេះ?»
Verse 50
बलिरुवाच॥ भ्रष्टराज्योऽस्मि देवेश पाताले निवसाम्यहम्॥ वित्तेनापि विहीनस्य कुटुम्बभरणं कृतः॥
បលិបាននិយាយថា៖ «ឱ ព្រះអម្ចាស់នៃទេវតាទាំងឡាយ ខ្ញុំត្រូវបានដកហូតរាជ្យ ហើយខ្ញុំរស់នៅក្នុង បាតាលៈ។ ទោះខ្វះទ្រព្យសម្បត្តិ ក៏ខ្ញុំត្រូវទទួលបន្ទុកចិញ្ចឹមគ្រួសាររបស់ខ្ញុំ»។
Verse 51
मुकुटात्तस्य वै सूर्यॊ ददौ चिन्तामणिं ततः ॥ चिन्तामणिं समासाद्य पातालमगमद्बलिः ॥
ពីមកុដរបស់គាត់ ព្រះសូរ្យា បានប្រទាន “ចិន្តាមណិ” គឺអលង្ការមណីបំពេញបំណង ដោយពិត។ ក្រោយបានចិន្តាមណិ បាលីបានចុះទៅបាតាល។
Verse 52
तस्मिंस्तीर्थे नरः स्नातः सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥ तत्राथ मुञ्चते प्राणान्मम लोकं स गच्छति ॥
មនុស្សណាដែលងូតទឹកនៅទីរថនោះ នឹងរួចផុតពីបាបទាំងអស់។ ហើយបើគាត់លះបង់ដង្ហើមជីវិតនៅទីនោះ គាត់នឹងទៅដល់លោករបស់យើង។
Verse 53
आदित्याहनि संक्रान्तौ ग्रहणे चन्द्रसूर्ययोः ॥ तस्मिन्स्नातो नरो देवि राजसूयफलं लभेत् ॥
នៅថ្ងៃអាទិត្យ នៅពេលសង្ក្រាន្តិ និងនៅពេលចន្ទគ្រាស ឬ សូរ្យគ្រាស—ឱ ទេវី—អ្នកណាងូតទឹកនៅទីនោះ នឹងទទួលបានផលនៃយជ្ញ “រាជសូយ”។
Verse 54
ध्रुवेण यत्र सन्तप्तं स्वेच्छया परमं तपः ॥ तत्र वै स्नानमात्रेण ध्रुवलोके महीयते ॥
នៅកន្លែងដែលធ្រុវៈ បានធ្វើតបៈដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ដោយសេចក្តីសម្រេចចិត្តរបស់ខ្លួន នៅទីនោះ ដោយគ្រាន់តែងូតទឹកប៉ុណ្ណោះ ក៏ត្រូវបានគោរពលើកតម្កើងនៅក្នុងធ្រុវលោក។
Verse 55
पितॄंस्तारयते सर्वं पितृपक्षे विशेषतः ॥ दक्षिणे ध्रुवतीर्थस्य तीर्थराजं प्रकीर्तितम् ॥
វាជួយសង្គ្រោះបិតរទាំងអស់ ជាពិសេសនៅក្នុងពេល “បិត្របក្ស”។ ខាងត្បូងនៃធ្រុវទីរថ មានទីរថដែលត្រូវបានប្រកាសថា “ទីរថរាជ” គឺស្តេចនៃទីរថទាំងឡាយ។
Verse 56
तस्मिन् स्नाते नरो देवि मम लोकं प्रपद्यते ॥ तद्दक्षिणे महादेवि ऋषितीर्थं परं मम ॥
ឱ ទេវី អ្នកណាដែលងូតទឹកបរិសុទ្ធនៅទីនោះ នឹងទៅដល់លោករបស់ព្រះអង្គ។ ខាងត្បូងពីទីនោះ ឱ មហាទេវី មានឫសិ-ទីរថៈដ៏ប្រសើរបំផុតរបស់ព្រះអង្គ។
Verse 57
तत्र स्नातो नरो देवि ऋषिलोकं प्रपद्यते ॥ अथात्र मुञ्चते प्राणान्मम लोके महीयते ॥
ឱ ទេវី អ្នកណាដែលងូតទឹកនៅទីនោះ នឹងទៅដល់លោករបស់ឫសិទាំងឡាយ។ ហើយបើគាត់លះបង់ដង្ហើមជីវិតនៅទីនោះ គាត់នឹងត្រូវគេគោរពកិត្តិយសនៅក្នុងលោករបស់ព្រះអង្គ។
Verse 58
दक्षिणे ऋषितीर्थस्य मोक्षतीर्थं परं मम ॥ तत्र वै स्नानमात्रेण मोक्षमेव प्रपद्यते ॥
ខាងត្បូងនៃឫសិ-ទីរថៈ មានមោក្ស-ទីរថៈដ៏ប្រសើរបំផុតរបស់ព្រះអង្គ។ នៅទីនោះ ពិតប្រាកដ ដោយតែការងូតទឹកប៉ុណ្ណោះ ក៏អាចទៅដល់មោក្ស (ការរំដោះ) បាន។
Verse 59
तत्र वै कोटितीर्थं हि देवानामपि दुर्लभम् ॥ तत्र स्नानेन दानेन मम लोके महीयते ॥
នៅទីនោះពិតជាមានកោដិ-ទីរថៈ ដែលសូម្បីតែទេវតាក៏ពិបាកនឹងបាន។ នៅទីនោះ ដោយការងូតទឹក និងការធ្វើទាន មនុស្សនឹងត្រូវគេគោរពកិត្តិយសនៅក្នុងលោករបស់ព្រះអង្គ។
Verse 60
कोटितीर्थे नरः स्नात्वा सन्तर्प्य पितृदेवताः ॥ तारिताः पितरस्तेन तथैव प्रपितामहाः ॥
នៅកោដិ-ទីរថៈ មនុស្សម្នាក់បានងូតទឹក ហើយបំពេញបូជាអំណោយឲ្យទេវតាបុព្វបុរស (pitṛ) ចិត្តសប្បាយ; ដោយអំពើនោះ គាត់សង្គ្រោះបិតាបុព្វបុរសរបស់ខ្លួន—ហើយដូចគ្នានោះ សង្គ្រោះបុព្វបុរសជាន់ខ្ពស់ (ប្រពិតាមហ) ផងដែរ។
Verse 61
कोटितीर्थे नरः स्नात्वा ब्रह्मलोके महीयते ॥ तत्रैव वायुतीर्थं तु पितॄणामपि दुर्लभम् ॥
បុគ្គលណាដែលងូតទឹកបរិសុទ្ធនៅកោតិតីរថៈ នឹងត្រូវបានគោរពកិត្តិយសនៅព្រហ្មលោក។ នៅទីនោះផងដែរ មានវាយុតីរថៈ ដែលគេថា សូម្បីតែបិត្រ (បុព្វបុរស) ក៏ពិបាកទទួលបាន។
Verse 62
पिण्डदानात्तु तत्रैव पितृलोके स गच्छति ॥ गया पिण्डप्रदानेन यत्फलं लभते नरः ॥ तत्फलं लभते देवि ज्येष्ठे दानान्न संशयः ॥
ដោយការបូជាពិណ្ឌ (piṇḍa) នៅទីនោះផងដែរ គាត់នឹងទៅកាន់ពិត្រលោក (លោកបុព្វបុរស)។ ផលណាដែលមនុស្សទទួលបានដោយបូជាពិណ្ឌនៅគយា ផលនោះដែរ ឱ ទេវី នឹងទទួលបាននៅខែជ្យេឋៈ ដោយការធ្វើទាន—គ្មានសង្ស័យឡើយ។
Verse 63
द्वादशैतानि तीर्थानि देवानां दुर्लभानि च ॥ स्नानं दानं जपं होमं सहस्रगुणितं भवेत् ॥
ទីរថៈទាំងដប់ពីរនេះ ត្រូវបាននិយាយថា សូម្បីតែទេវតាក៏ពិបាកឈានដល់។ ការងូតទឹក ការធ្វើទាន ការសូត្រជប (japa) និងការបូជាភ្លើង (homa) ដែលធ្វើនៅទីនោះ នឹងក្លាយជាផលគុណគុណពាន់ដង។
Verse 64
पृथिव्युवाच ॥ पुष्करं नैमिषं चैव पुरीं वाराणसीं तथा ॥ एतान् हित्वा महाभाग मथुरां किं प्रशंसति ॥
ព្រះនាងព្រឹថវីមានព្រះបន្ទូលថា៖ «ពុស្ករ នៃមិឋៈ និងទីក្រុងវារាណសីផងដែរ—បោះបង់ទាំងនេះហើយ ឱ មហាភាគ ហេតុអ្វីបានជាមធុរាត្រូវបានសរសើរ?»
Verse 65
तृप्तिं प्रयान्ति पितरो यावत्स्थित्यग्रजन्मनः ॥ ये वसन्ति महाभागे मथुरामितरे जनाः ॥
ឱ មហាភាគ ពិត្រ (បុព្វបុរស) នឹងបានសេចក្តីត្រេកអរ និងពេញចិត្ត តាមរយៈរយៈពេលដែល អគ្រជន្មន (បុព្វបុរសដំបូង) នៅតែស្ថិតស្ថេរ នៅពេលដែលមនុស្សដទៃរស់នៅក្នុងមធុរា។
Verse 66
गङ्गां प्राप्य प्रयागे या वेणीति प्रथिता भुवि ॥ गङ्गाशतगुणा पुण्या माठुरे मम मण्डले ॥
ស្ទឹងនោះ ដែលពេលទៅដល់ប្រយាគ ត្រូវបានល្បីលើលោកថា «វេណី»—នៅក្នុងមណ្ឌលមថុរារបស់ខ្ញុំ វាត្រូវបានពោលថា មានបុណ្យកុសលលើសទន្លេគង្គា ដល់មួយរយដង។
Verse 67
यस्मिन् स्नातो नरो देवि अग्निष्टोमफलं लभेत् ॥ इन्द्रलोकं समासाद्य नरोऽसौ देवि मोदते ॥
ឱ ទេវី, អ្នកណាអងូតទឹកនៅទីនោះ នឹងទទួលបានផលនៃពិធីអគ្និṣṭោម; ហើយពេលទៅដល់លោកឥន្ទ្រា ឱ ទេវី មនុស្សនោះរីករាយ។
Verse 68
तस्मिन् वरगृहे देवि ब्राह्मणो योगिनां वरः ॥ जातिस्मरो महाप्राज्ञो विष्णुभक्तो वसुन्धरे ॥
ឱ ទេវី, នៅក្នុងទីស្ថានដ៏ប្រសើរនោះ មានព្រាហ្មណ៍ម្នាក់—ជាអ្នកល្អឥតខ្ចោះក្នុងចំណោមយោគី—ដែលចងចាំជាតិមុន មានប្រាជ្ញាធំ និងជាភក្តិរបស់ព្រះវិṣṇu, ឱ វសុធេ (ដី)។
Verse 69
तत्राथ मुञ्चते प्राणान् मम लोके महीयते ॥ ध्रुवतीर्थे तु वसुधे यः श्राद्धं कुरुते नरः ॥
បន្ទាប់មក បើបោះបង់ដង្ហើមជីវិតនៅទីនោះ មនុស្សនោះត្រូវបានគោរពក្នុងលោករបស់ខ្ញុំ។ ហើយនៅធ្រុវ-ទីរថៈ ឱ វសុធេ អ្នកណាធ្វើ «ស្រាទ្ធ»…
Verse 70
येषां स्मरणमात्रेण सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥ तीर्थानां चैव माहात्म्यं श्रुत्वा कामानवाप्नुयात् ॥
ដោយគ្រាន់តែរលឹកដល់វា បុគ្គលក៏រួចផុតពីបាបទាំងអស់; ហើយពេលបានស្តាប់អំពីមហិមារបស់ទីរថៈទាំងឡាយ មនុស្សអាចសម្រេចបំណងដែលប្រាថ្នា។
The text presents sacred geography as an ethical pedagogy: disciplined conduct (jitendriya, śucivrata), remembrance, and low-impact ritual acts (snāna, dāna, śrāddha) performed within a defined landscape (Mathurā-maṇḍala) are described as intensifying moral outcomes (puṇya) and supporting liberation (mokṣa). The narrative logic ties human behavior to place-based responsibility, where rivers and tīrthas function as structured environments for self-regulation and ancestral continuity.
The chapter explicitly references Kārttikā (as a high-merit ritual season), Adityāhāni (Sunday), saṃkrānti (solar transition), and grahaṇa of Candra and Sūrya (lunar/solar eclipses) as times when bathing at specified tīrthas yields heightened results (e.g., rājasūya- or agniṣṭoma-phala analogies).
By centering Pṛthivī as the questioner and presenting Mathurā’s landscape—especially the Yamunā river system—as a network of tīrthas, the text frames terrestrial features as moral infrastructures that sustain social memory (pitṛ-tarpaṇa, śrāddha) and personal discipline. The implied stewardship theme is that the sanctity and efficacy of rites depend on maintaining the integrity of rivers, bathing sites, and groves/fields that constitute the Mathurā-maṇḍala.
The narrative references Yayāti’s royal lineage (as the future kṣatriya embodiment in Dvāpara), Kaṃsa (as a dharma-dūṣaka adversary), Bali (Virocana’s son) in relation to Sūrya worship and the cintāmaṇi episode, Dhruva as an ascetic exemplar linked to Dhruva-tīrtha, and a local social figure Tiṃduka (a nāpita) whose rebirth as a brāhmaṇa is attributed to tīrtha-prabhāva; it also mentions Brahmadatta as ruler of Kāmpilya in Pāñcāla.