Adhyaya 130: Expiation and Dietary Discipline Concerning the Consumption of Royal Food (rājānna)
Rājānna-bhojane Prāyaścitta-vidhiḥ
Ritual-Manual / Ethical-Discourse
អធ្យាយ ១៣០ ជាសន្ទនាបង្រៀន។ ព្រឹថិវី (វសុន្ធរា) បន្ទាប់ពីស្តាប់រឿងដីក្សា មុននេះ បានសួរ ព្រះវរាហ/នារាយណៈ ថា អ្នកដែលប្រព្រឹត្តអបរាធៈជាច្រើន អាចសុទ្ធសាធដោយវិធីណា ហើយជាពិសេស ទោស (ដោសៈ) នៃការបរិភោគ រាជាន្ន (អាហារដែលស្តេចផ្គត់ផ្គង់) ជាអ្វី។ ព្រះវរាហព្រមានថា សូម្បីអ្នកប भक्त ដែលញ៉ាំរាជាន្នដោយលោភ ឬដោយភ័យ ក៏ទទួលផលធ្ងន់ និងទុក្ខវេទនាយូរនៅនរក។ ព្រឹថិវីរន្ធត់សុំការពន្យល់តាមគោលការណ៍; ព្រះវរាហមានព្រះបន្ទូលថា សុភ-ភាគវតៈគួរជៀសវាងរាជាន្នជាទូទៅ ព្រោះកិច្ចការរាជវង្សអាចមានលក្ខណៈរាជស/តាមស ឬមានមលិនសីលធម៌។ ប៉ុន្តែមានការអនុញ្ញាតមានលក្ខខណ្ឌ៖ ប្រសិនបើអាហារនោះត្រូវបានរៀបចំដោយភាគវតៈ បន្ទាប់ពីការប្រតិស្ឋា និងបូជាព្រះវិษ្ណុ ហើយមានការគាំទ្រដោយទានធម៌ត្រឹមត្រូវ នោះមិនបំពុលអ្នកបរិភោគទេ។ ចុងក្រោយ ព្រះអង្គកំណត់ប្រាយស្ចិត្តសម្រាប់អ្នកដែលបានញ៉ាំរាជាន្ន—ចន្ទ្រាយណៈមួយ ដ៏តឹងរឹង តប្តក្រឹច្ឆ្រ មួយ និងសាន្តបន មួយ—ហើយបញ្ជាក់ថា ការជៀសវាងគឺជាវិន័យល្អបំផុតសម្រាប់អ្នកស្វែងរកគោលដៅខ្ពស់បំផុត។
Speakers
Key Concepts
Shlokas in Adhyaya 130
Verse 1
अथ राजान्नभोगे प्रायश्चित्तम् ॥ सूत उवाच ॥ एवं दीक्षां ततः श्रुत्वा नारायणमुखान्मही ॥ विशुद्धमानसा देवी नारायणमथाब्रवीत् ॥
បន្ទាប់មក (មាន) ព្រាយស្ចិត្ដស្តីពីការទទួលទានអាហាររបស់ព្រះរាជា។ សូតៈបាននិយាយថា៖ ព្រះនាងភូមិ—មានចិត្តបានបរិសុទ្ធ—បានស្តាប់ទិក្ខាពីព្រះមុខនារយណៈដូច្នេះហើយ បន្ទាប់មកនាងបានទូលទៅកាន់នារយណៈ។
Verse 2
धरण्युवाच ॥ अहो ते दीक्षामाहात्म्यं यस्य वै व्युष्टिरुत्तमा ॥ श्रुत्वाहं तु महाभाग जातास्मि विमला विभो ॥
ព្រះធរណីមានព្រះបន្ទូលថា៖ ‘អហោ មហិមាដ៏អស្ចារ្យនៃពិធីទិក្សារបស់ព្រះអង្គ—ដោយអំណាចនោះ ព្រឹកព្រលឹមនៃសុភមង្គលក៏ក្លាយជាឧត្តម! ខ្ញុំបានស្តាប់ហើយ ឱ ព្រះអង្គមានភាគល្អ ខ្ញុំក៏បានបរិសុទ្ធ ឱ ព្រះអង្គដ៏មានអានុភាព’
Verse 3
अहो देवस्य माहात्म्यं लोकनाथस्य तत्त्वतः ॥ येन सा कारिता दीक्षा चातुर्वर्ण्यसुखावहा ॥
‘អហោ មហិមាពិតប្រាកដនៃព្រះទេវៈ ព្រះអម្ចាស់នៃលោក—ដោយព្រះអង្គបានស្ថាបនាពិធីទិក្សានោះ ដែលនាំសុខសាន្តកុសលដល់វណ្ណៈទាំងបួន’
Verse 4
एकं मे परमं गुह्यं यदीश हृदि वर्त्तते ॥ भव भक्तसुखार्थाय तत्त्वं मे वक्तुमर्हसि ॥
‘ឱ ព្រះអម្ចាស់ (ឥស) មានរឿងមួយដ៏លាក់លៀមបំផុតស្ថិតនៅក្នុងបេះដូងខ្ញុំ។ ដើម្បីសុខប្រយោជន៍របស់អ្នកគោរពភក្តិ សូមព្រះអង្គប្រាប់ខ្ញុំពីសច្ចធម៌នៃរឿងនោះ’
Verse 5
देव पूर्वापराधास्ते द्वात्रिंशदपि कीर्तिताः ॥ एवं कृत्वापराधानि मनुजा ह्यल्पचेतसः ॥
‘ឱ ព្រះទេវៈ កំហុសពីមុនៗ—មានចំនួនសាមសិបពីរ—ត្រូវបានរៀបរាប់រួចហើយ។ ដោយបានប្រព្រឹត្តកំហុសដូច្នេះ មនុស្សមានបញ្ញាតិច (ធ្លាក់ក្នុងទោស)…’
Verse 6
कर्मणा केन शुद्ध्यन्ति अपराधस्य कारिणः ॥ तन्ममाचक्ष्व तत्त्वेन मम प्रीत्या च माधव ॥
‘ដោយអំពើអ្វី អ្នកប្រព្រឹត្តកំហុសអាចបានបរិសុទ្ធ? សូមព្រះអង្គប្រាប់ខ្ញុំតាមសច្ចធម៌—ដោយសេចក្តីពេញព្រះហឫទ័យចំពោះខ្ញុំផង ឱ មាធវ’
Verse 7
तद्वै भूम्याः वचः श्रुत्वा हृषीकेशो महामनाः ॥ दिव्यं ध्यानं समादाय प्रत्युवाच वसुन्धराम् ॥
លុះព្រះហ្រឹសីកេសៈមានព្រះហឫទ័យធំ បានស្តាប់ពាក្យរបស់ផែនដីហើយ ទ្រង់ចូលសមាធិទិព្វ រួចទ្រង់មានព្រះបន្ទូលឆ្លើយទៅកាន់វសុន្ធរា។
Verse 8
श्रीवराह उवाच ॥ शुद्धा भागवता भूत्वा मम कर्मपरायणाः ॥ ये तु भुञ्जन्ति राजान्नं लोभेन च भयेन वा ॥
ព្រះស្រីវរាហៈមានព្រះបន្ទូលថា៖ «ទោះបានក្លាយជាភាគវតៈដ៏បរិសុទ្ធ និងឧស្សាហ៍ពឹងផ្អែកលើកិច្ចធម៌ដែលខ្ញុំបានកំណត់ ក៏ដោយ ប៉ុន្តែអ្នកណាដែលនៅតែបរិភោគ “រាជាន្ន” ដោយលោភ ឬដោយភ័យ—»
Verse 9
आपद्गता हि भुञ्जन्ति राजान्नं तु वसुन्धरे ॥ दशवर्षसहस्राणि पच्यन्ते नरके नराः ॥
«ឱ វសុន្ធរា អ្នកដែលធ្លាក់ក្នុងគ្រាអាសន្នហើយបរិភោគ “រាជាន្ន” នោះ មនុស្សទាំងនោះត្រូវបាននិយាយថា ‘ត្រូវចម្អិន’ គឺរងទុក្ខក្នុងនរក រយៈពេលដប់ពាន់ឆ្នាំ»
Verse 10
ततो दीनमना भूत्वा सा मही संशितव्रता ॥ उवाच मधुरं वाक्यं सर्वलोकसुखावहम् ॥
បន្ទាប់មក ផែនដីនោះ ដែលមាំមួនក្នុងវត្តៈរបស់នាង បានក្លាយជាសោកសៅក្នុងចិត្ត ហើយនិយាយពាក្យផ្អែមល្ហែម ដែលនាំសុខសាន្តដល់សកលលោក។
Verse 11
धरण्युवाच ॥ शृणु तत्त्वेन मे देव हृदये हि व्यवस्थितम् ॥ को नु दोषोऽस्ति राज्ञां हि तन्मे त्वं वक्तुमर्हसि ॥
ធរណីបាននិយាយថា៖ «ឱ ព្រះដេវ សូមស្តាប់អ្វីដែលបានតាំងមាំក្នុងបេះដូងខ្ញុំដោយសច្ចៈ; តើកំហុសរបស់ព្រះមហាក្សត្រទាំងឡាយមានអ្វី? សូមព្រះองค์ពន្យល់ឲ្យខ្ញុំដឹង»
Verse 12
ततो भूम्याः वचः श्रुत्वा सर्वधर्मविदां वरः ॥ प्राह नारायणो वाक्यं धर्मकामां वसुन्धराम् ॥
បន្ទាប់ពីបានស្តាប់ពាក្យរបស់ផែនដីហើយ នារាយណៈ—ជាអ្នកប្រសើរបំផុតក្នុងចំណោមអ្នកដឹងធម៌ទាំងអស់—បានមានព្រះវាចាតបស្នងទៅកាន់វសុន្ធរា អ្នកប្រាថ្នាធម៌។
Verse 13
श्रीवराह उवाच ॥ शृणु सुन्दरि तत्त्वेन गुह्यमेतदनिन्दिते ॥ राजान्नं तु न भोक्तव्यं शुभैर्भागवतैः सदा ॥
ព្រះស្រីវរាហៈមានព្រះវាចា៖ «ស្តាប់ចុះ នាងស្រស់ស្អាត អ្នកគ្មានទោស—សេចក្តីសម្ងាត់នេះតាមសច្ចៈ៖ ‘រាជាន្ន’ អាហារពីព្រះរាជា មិនគួរឲ្យអ្នកភាគវតៈដ៏សុចរិតបរិភោគឡើយ នៅគ្រប់កាល»។
Verse 14
यद्यप्येष समत्वेन राजा लोके प्रवर्तते ॥ राजसं तामसं वापि कुर्वन्कर्म सुदारुणम् ॥
«ទោះបីព្រះរាជាប្រព្រឹត្តនៅក្នុងលោកដោយទម្រង់ដូចជាស្មើភាពក៏ដោយ ក៏អាចធ្វើកម្មដ៏កាចសាហាវ ដែលមានលក្ខណៈរាជសិក ឬសូម្បីតែតាមសិក»។
Verse 15
अपि वा गर्हितं तेन राजान्नं तु वसुन्धरे ॥ धर्मसन्धानार्थाय न तु मे रोचते भुवि ॥
«ឬម្យ៉ាងទៀត ឱ វសុន្ធរា ដោយសារគាត់ ‘រាជាន្ន’ នោះក្លាយជារឿងគួរតិះដៀល។ សូម្បីតែដើម្បីស្ថាបនារបៀបធម៌ (ធម្មសន្ធាន) ក៏មិនជាទីពេញព្រះហឫទ័យរបស់ខ្ញុំនៅលើផែនដីឡើយ»។
Verse 16
ततो यद्यत्प्रवक्ष्यामि तच्छृणुष्व वसुन्धरे ॥ यथा राज्ञां तु भोज्यं वै शुद्धैर्भागवतैर्नरैः ॥
«ដូច្នេះ ឱ វសុន្ធរា ចូរស្តាប់អ្វីដែលខ្ញុំនឹងពន្យល់៖ តាមរបៀបណា អាហារដែលព្រះរាជាប្រទាន អាចឲ្យមនុស្សភាគវតៈដ៏សុទ្ធសាធបរិភោគបានពិតប្រាកដ»។
Verse 17
स्थापयित्वा तु मां देवि विधिदृष्टेन कर्मणा ॥ धनधान्यसमृद्धानि दत्त्वा भागवतैरपि
ឱ ទេវី បន្ទាប់ពីបានស្ថាបនាព្រះអង្គខ្ញុំតាមពិធីកម្មដែលវিধិកំណត់ដោយត្រឹមត្រូវ ហើយបានប្រគេនទានដ៏សម្បូរបែបដោយទ្រព្យសម្បត្តិ និងធញ្ញជាតិ តាមរយៈអ្នកភក្តិរបស់ភគវាន…
Verse 18
सिद्धं भागवतैश्चान्नं मम प्रापणशेषकम् ॥ भुञ्जानस्तु वरारोहे न स पापेन लिप्यते
ហើយអាហារដែលអ្នកភក្តិបានរៀបចំ—គឺជាប្រសាទ (prasāda) ដែលនៅសល់ក្រោយពេលបានបូជាដល់ខ្ញុំ—អ្នកណាបរិភោគវា ឱ នាងមានចង្កេះស្រស់ស្អាត នោះមិនត្រូវបាបប៉ះពាល់ឡើយ។
Verse 19
धरण्युवाच ॥ राजान्नं तु नरो भुक्त्वा शुद्धो भागवतः शुचिः ॥ कर्मणा केन शुद्ध्येत तन्मे ब्रूहि जनार्दन
ព្រះធរណីបានមានព្រះវាចា៖ «បុរសម្នាក់បានបរិភោគអាហាររបស់ព្រះរាជា ទោះបីជាគាត់ជាអ្នកភក្តិភាគវតដ៏បរិសុទ្ធ និងខ្លួនឯងស្អាតសុចរិតក៏ដោយ តើដោយកិច្ចកម្មអ្វីគាត់អាចបានសុទ្ធសាធ? សូមប្រាប់ខ្ញុំ អូ ជនារទន (Janārdana)»។
Verse 20
श्रीवराह उवाच ॥ शृणु तत्त्वेन मे देवि यन्मां त्वं भीरु भाषसे ॥ तरन्ति पुरुषा येन राजान्नस्योपभुञ्जकाः
ព្រះស្រីវរាហៈមានព្រះវាចា៖ «ឱ ទេវី ចូរស្តាប់ព្រះបន្ទូលខ្ញុំដោយសច្ចៈ ចំពោះអ្វីដែលអ្នកសួរដោយការភ័យខ្លាច។ ដោយវិធីនេះ អ្នកដែលបរិភោគអាហាររបស់ព្រះរាជា នឹងឆ្លងផុតពីកំហុសនោះ»។
Verse 21
एकं चान्द्रायणं कृत्वा तप्तकृच्छ्रं च पुष्कलम् ॥ कुर्यात्सान्तपनं चैव शीघ्रं मुच्यन्ति किल्बिषात्
ដោយបានអនុវត្តវ្រតចន្ទ្រាយណៈ (Cāndrāyaṇa) មួយដង និងបានបំពេញតប្តក្រឹច្ឆ្រ (Taptakṛcchra) ឲ្យពេញលេញ ហើយគួរធ្វើសាន្តបណ (Sāntapana) ជាប្រាយស្ចិតផងដែរ; ដូច្នេះពួកគេនឹងរួចផុតពីកិល្បិស (kilbiṣa)—អំពើល្មើស ដោយឆាប់រហ័ស។
Verse 22
न तस्य चापराधोऽस्ति वसुधे वै वचो मम ॥ एवमेव न भोक्तव्यं राजान्नं वै कदाचन ॥ ममात्र पूजाकामेन यदीच्छेत्परमां गतिम्
ឱ វសុធា! សម្រាប់គាត់ មិនមានកំហុសទេ—នេះជាព្រះវចនៈរបស់យើង។ ទោះយ៉ាងណា ក៏មិនគួរបរិភោគអាហាររបស់ព្រះមហាក្សត្រឡើយ ប្រសិនបើអ្នកណាម្នាក់ប្រាថ្នាបូជាយើងនៅទីនេះ ហើយស្វែងរកគតិដ៏ខ្ពស់បំផុត។
Verse 23
भगवद्वचनं श्रुत्वा कम्पिता च वसुन्धरा ॥ दिनानि सप्त दश च भयं तीव्रमजायत
ពេលបានស្តាប់ព្រះវចនៈរបស់ព្រះអម្ចាស់ វសុន្ធរា ក៏ញ័ររន្ធត់; ហើយអស់រយៈពេលដប់ប្រាំពីរថ្ងៃ ភ័យខ្លាចដ៏ខ្លាំងក្លាបានកើតឡើងក្នុងនាង។
Verse 24
एवं विष्णुवचः श्रुत्वा धरणी संशितव्रता ॥ वराहरूपिणं देवं प्रत्युवाच वरानना
ដូច្នេះ ក្រោយស្តាប់ព្រះវចនៈរបស់វិṣṇu ធរṇī—មាំមួនក្នុងវ្រត—បានឆ្លើយតបចំពោះទេវតាដែលទទួលរូបវរាហៈ នាងអ្នកមានមុខមាត់ស្រស់ស្អាត។
Inside Adhyaya 130
How it unfolds
- Where it opens
After the preceding discussion of dīkṣā, Pṛthivī (Vasundharā) raises a practical dharma-question: how can people who have committed specified aparādhas be purified, and what is the precise doṣa involved in consuming rājānna (royal-provided food)?
- Central event
Varāha/Nārāyaṇa explains that rājānna is ethically and ritually hazardous for śubha-bhāgavatas because kingship often operates amid rājasa/tāmasa impulses and morally compromised acts; even devotees who eat such food from greed or fear accrue grave demerit and suffer long in naraka.
- Climax resolution
Pṛthivī, alarmed, asks for a principled rule. Varāha gives a two-part resolution: (1) the normative discipline is avoidance of rājānna for those seeking the highest goal; (2) a conditional exception exists—if the food is prepared/“accomplished” by bhāgavatas with Viṣṇu properly installed and worshipped and supported by righteous gifting, it does not taint the eater. For those who already consumed rājānna, he prescribes prāyaścitta: one cāndrāyaṇa, a strong taptakṛcchra, and one sāntapana.
Geographical context
No explicit toponyms or river systems are mentioned in this adhyāya; the setting is dialogic and ethical-ritual rather than geographically anchored.
Ritual instructions
- Primary RitualPrāyaścitta for rājānna-doṣa: cāndrāyaṇa, taptakṛcchra (severe), and sāntapana; plus conditional sanctification of food via Viṣṇu-sthāpana and bhāgavata-preparation.
- BenefitRemoval of rājānna-doṣa and restoration of bhāgavata-śuddhi; protection from the severe karmic consequences described (including naraka-suffering), and reinforcement of sattvic restraint conducive to the highest goal.
The narrative frame
- Varāha/Nārāyaṇa (teaching voice); Pṛthivī/Vasundharā (questioner)Pṛthivī/Vasundharā (primary listener within the dialogue) · Didactic, cautionary, and norm-setting; moves from fear-inducing warning to principled clarification and remedial instruction.
The emotional journey
- Dominant RasaBhaya transitioning to Śānta (with a devotional undercurrent)
- Emotional ProgressionConcerned inquiry → stark warning and fear of karmic downfall → shaken request for rationale → clarified ethical principle and conditional exception → sober resolve through expiation and disciplined avoidance.
Planning a pilgrimage
- Visit FeasibilityNot tirtha-anchored; best approached as a household/temple practice chapter. One may integrate its teaching during visits to Viṣṇu temples by observing disciplined prasāda intake and ethical scrutiny of patronage sources.
Frequently Asked Questions
The text frames rājānna as ethically risky because royal conduct may involve rājasa or tāmasa motivations and potentially blameworthy actions; therefore, devotees (bhāgavatas) are instructed to avoid such food. If consumption occurs, the chapter emphasizes purification through defined prāyaścittas and allows a conditional exception when the food is ritually aligned—prepared by bhāgavatas with Viṣṇu properly installed/worshipped and supported by righteous giving—so that the eater is not stained by pāpa.
The chapter does not specify seasons or calendrical festivals, but it explicitly names a lunar-based expiation, cāndrāyaṇa, whose discipline is traditionally structured around the waxing and waning of the moon. No tithi, māsa, or ṛtu markers are directly stated in the provided verses.
Although it does not discuss ecology explicitly, the terrestrial-ethical framing is carried by Pṛthivī/Vasundharā as the questioning voice concerned with dharma and the consequences of human conduct. The chapter links social consumption patterns (state-linked food, coercion, greed, fear) to moral pollution and purification, presenting restraint and ritual accountability as mechanisms for maintaining orderly life on earth (bhūmi-dharma) rather than destabilizing it through ethically compromised sustenance.
No specific dynasties, royal lineages, or named sages are cited in this adhyāya beyond the narrative speakers (Sūta as narrator; Varāha/Nārāyaṇa; Pṛthivī/Vasundharā). The term rājā is used generically to denote kingship as an institution rather than a particular historical ruler.
Ask anything about Adhyaya 130 of the Varaha Purana
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Varaha Purana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
