Adhyaya 100: Ritual Procedure for the Donation of the ‘Water-Cow’ (Jaladhenu)
Jaladhenu-dāna-vidhi
Ritual-Manual (Dāna-vidhi) with soteriological merit claims
ក្នុងស៊ុមបង្រៀនរវាង វរាហៈ–ព្រឹថវី ជំពូកនេះបង្ហាញវិធីធ្វើ “ជលធេនុ-ទាន” ដែលជាទានបង្កើតបុណ្យ ដោយរៀបចំរូប “គោ” តាមនិមិត្តសញ្ញា ជុំវិញកុម្ភៈដែលពោរពេញដោយទឹក។ វាពិពណ៌នាការរៀបចំទីកន្លែង (ដីទំហំតាមស្បែកគោ ហើយលាបដោយគោមយៈ) ការដាក់ភាជន៍ទឹកក្រអូប និងការសង់ “គោ” និង “កូនគោ” ដោយសម្ភារៈ និងអលង្ការដែលកំណត់។ ក៏មានការបូជាជំនួយក្នុងបួនភាជន៍៖ ឃ្រឹត (ប៊ឺសុទ្ធ) ដធិ (យ៉ាអួ) មធុ (ទឹកឃ្មុំ) និងសរករា (ស្ករ) ព្រមទាំងដាក់បញ្ចរត្ន និងវត្ថុក្រអូប។ លក្ខណៈអ្នកទទួលត្រូវជា śrotriya, ahitāgni, vedapāraga ត្រូវបានលើកឡើង និងបុណ្យត្រូវចែករួមរវាងអ្នកឧបត្ថម្ភ អ្នករៀបចំពិធី និងអ្នកទទួល។ ពិធីនេះត្រូវបានចាត់ថាជាការសម្អាត បំបាត់បាបធ្ងន់ និងនាំទៅវិṣṇu-loka ខណៈដែលទឹកត្រូវបានបង្ហាញថាជាសារធាតុពិធីដែលគាំទ្ររបៀបរបស់ព្រឹថវី (ផែនដី)។
Speakers
Key Concepts
Shlokas in Adhyaya 100
Verse 1
अथ जलधेनुदानविधिः ॥ होतोवाच ॥ जलधेनुं प्रवक्ष्यामि पुण्येऽह्नि विधिपूर्वकम् ॥ गोचर्ममात्रं भूभागं गोमयेनोपलेपयेत्
ឥឡូវនេះ (បន្ត) វិធីធ្វើទានដែលហៅថា “ជលធេនុ”។ ហោត្រឹបាននិយាយថា៖ «ខ្ញុំនឹងពន្យល់អំពីជលធេនុ នៅថ្ងៃបុណ្យ ដោយគោរពតាមវិធីត្រឹមត្រូវ។ គួរលាបដីមួយកន្លែងទំហំស្មើស្បែកគោ ដោយលាមកគោ»។
Verse 2
तत्र मध्ये तु राजेन्द्र पूर्णं कुम्भं च विन्यसेत् ॥ जलपूर्णं सुगन्धाढ्यं कर्पूरागुरुचन्दनैः
នៅកណ្ដាលទីកន្លែងដែលបានរៀបចំរួចនោះ ឱ រាជេន្ទ្រ (អម្ចាស់នៃស្តេចទាំងឡាយ) គួរដាក់កុម្ភៈមួយដែលពេញ—ពេញដោយទឹក ហើយមានក្លិនក្រអូបដោយកាពួរ (កាំភ័រ), អគ្រុ (ឈើក្រអូប), និងចន្ទនៈ។
Verse 3
वासितं गन्धतोयेन तां धेनुं परिकल्पयेत् ॥ वत्सं तथापरं कल्प्य जलेन परिपूरितम् ॥
គួររៀបចំគោនោះ (ជាទានក្នុងពិធី) ដោយព្រមព្រៀងឲ្យក្រអូបដោយទឹកក្រអូប; ហើយដូចគ្នានោះ គួរបង្កើតកូនគោមួយទៀត ឲ្យពេញដោយទឹក។
Verse 4
वर्द्धनीकं महाराज यन्त्रपुष्पैः समन्वितम् ॥ दूर्वाङ्कुरैरुपस्तीऱ्य स्रग्भिश्चैव विभूषितम् ॥
ឱ មហារាជា គួររៀបចំភាជន៍វរទ្ធនីកៈ ដែលបំពាក់ដោយផ្កាដែលរៀបចំជាលំដាប់; ប铺ដោយមែកពន្លកទួរវាស្រស់ ហើយតុបតែងដោយកម្រងផ្កាផងដែរ។
Verse 5
पञ्चरत्नानि निक्षिप्य तस्मिन् कुम्भे नराधिप ॥ मांसीमुशीरं कुष्ठं च तथा शैलेयबालुकम् ॥
ឱ អធិរាជនៃមនុស្ស បន្ទាប់ពីដាក់រតនៈប្រាំក្នុងកុម្ភនោះហើយ គួរបន្ថែម ម៉ាំសី ឧសីរ កុឋ្ឋ និងដូចគ្នានោះ សៃលេយៈ ព្រមទាំងខ្សាច់ល្អិត។
Verse 6
धात्रीफलṃ सर्षपाश्च सर्वधान्यानि पार्थिव ॥ चतुर्दिक्ष्वपि पात्राणि चत्वार्येव प्रकल्पयेत् ॥
ឱ ព្រះមហាក្សត្រ គួរបន្ថែមផ្លែធាត្រី (អាមលកៈ) គ្រាប់សរសព និងធញ្ញជាតិទាំងអស់; ហើយនៅទិសទាំងបួន គួររៀបចំភាជន៍ឲ្យបានចំនួនបួនពិតប្រាកដ។
Verse 7
एकं घृतमयं पात्रं द्वितीयं दधिपूरितम् ॥ तृतीयं मधुनश्चैव चतुर्थं शर्करावृतम् ॥
ភាជន៍មួយគួរធ្វើពីឃ្រឹត (ប៊ឺសុទ្ធ); ភាជន៍ទីពីរឲ្យពេញដោយទធិ (យោគួត/ទឹកដោះជូរ); ភាជន៍ទីបីដោយទឹកឃ្មុំ; និងភាជន៍ទីបួនឲ្យគ្របដោយស្ករ។
Verse 8
सुवर्णमुखचक्षूंषि शृङ्गं कृष्णाङ्गरेषु च ॥ प्रशस्तपत्रश्रवणां मुक्ताफलमयेक्षणाम् ॥
(ចូរបង្កើតគោ) ឲ្យមានមាត់ និងភ្នែកជាមាស ហើយដាក់ស្នែងលើអវយវៈពណ៌ខ្មៅ; ឲ្យមានត្រចៀកដូចស្លឹកមង្គល និងភ្នែកដូចធ្វើពីគ្រាប់មុត្ដា។
Verse 9
ताम्रपृष्ठां कांस्यदोहां दर्भरोमसमन्विताम् ॥ पुच्छं सूत्रमयं कृत्वा कृष्णाभरणघण्टिकाम् ॥
(ចូរបង្កើតគោ) ឲ្យមានខ្នងជាទង់ដែង មានភាជន៍/គ្រឿងសម្រាប់បូមទឹកដោះជាសំរឹទ្ធ និងមានរោមពីស្មៅដರ್ಭៈ; ធ្វើកន្ទុយពីខ្សែសូត្រ ហើយបំពាក់គ្រឿងអលង្ការពណ៌ខ្មៅ និងកណ្ដឹងតូច។
Verse 10
इक्षुपादां तु राजेन्द्र गन्धपुष्पोपशोभिताम् ॥ कृष्णाजिनोपरि स्थाप्य वस्त्रेणाच्छादितां तु ताम् ॥
ឱ ព្រះមហាក្សត្រ! ចូរធ្វើជើងរបស់នាងពីអំពៅ (ឥក្សុ) ហើយតុបតែងដោយក្លិនក្រអូប និងផ្កា; ដាក់នាងលើស្បែកក្តាន់ខ្មៅ (ក្រឹṣṇājina) ហើយគ្របដោយក្រណាត់។
Verse 11
गन्धपुष्पैः समभ्यर्च्य विप्राय विनिवेदयेत् ॥ एवं धेनुं तदा दत्त्वा ब्राह्मणे वेदपारगे ॥
ក្រោយពីបូជាដោយក្លិនក្រអូប និងផ្កា ឲ្យបានត្រឹមត្រូវហើយ គួរនាំទៅប្រគេនដល់បណ្ឌិត។ ដូច្នេះ កាលបានប្រគល់គោនោះដល់ព្រះព្រាហ្មណ៍ដែលជំនាញវេទៈ...
Verse 12
साधुविप्राय राजेन्द्र श्रोत्रियायाहिताग्नये ॥ तपोवृद्धाय पात्राय दातव्या च कुटुम्बिने ॥
ឱ ព្រះមហាក្សត្រ! ទាននេះគួរប្រគល់ដល់វិប្រដែលសុចរិត—ដល់ស្រោត្រីយៈដែលរក្សាអាហិតាគ្និ (ភ្លើងបរិសុទ្ធ) ដល់អ្នករីកចម្រើនក្នុងតបៈ ដល់អ្នកសមគួរទទួល និងដល់គ្រហស្ថដែលមានគ្រួសារផងដែរ។
Verse 13
यो ददाति नरो राजन् यः पश्यति शृणोति च ॥ प्रतिगृह्णाति यो विप्रः सर्वे मुच्यन्ति पातकात्
ឱ ព្រះរាជា! អ្នកដែលប្រគេនទាន អ្នកដែលឃើញ និងស្តាប់ ហើយព្រះព្រាហ្មណ៍ដែលទទួលទាន—ទាំងអស់ត្រូវបាននិយាយថា រួចផុតពីបាប។
Verse 14
ब्रह्महा पितृहागोघ्नः सुरापो गुरुतल्पगः ॥ मुक्ताः सर्वपापैस्तु गन्तारो विष्णुमन्दिरे
សូម្បីតែអ្នកសម្លាប់ព្រះព្រាហ្មណ៍ អ្នកសម្លាប់បិតាបុព្វបុរស អ្នកសម្លាប់គោ អ្នកផឹកសុរាមេរា និងអ្នកល្មើសលើគ្រែគ្រូ—ពេលរួចផុតពីបាបទាំងអស់—ត្រូវបាននិយាយថា ទៅដល់ដំណាក់ព្រះវិษ្ណុ។
Verse 15
विमुक्तः सर्वपापैस्तु विष्णुलोकं स गच्छति ॥ योऽश्वमेधेन यजते समाप्तवरदक्षिणः
ពេលរួចផុតពីបាបទាំងអស់ គាត់ទៅដល់លោកព្រះវិษ្ណុ—គឺអ្នកដែលប្រតិបត្តិយជ្ញអស្វមេធ និងបញ្ចប់តាមវិធី ដោយប្រគេនទក្ខិណា (dakṣiṇā) ដ៏ប្រសើរតាមកំណត់។
Verse 16
जलधेनुं च यो दद्यात्सममेतन्नराधिप ॥ जलाहारस्त्वेकदिनं तिष्ठेच्च जलधेनुदः
ឱ អធិរាជនៃមនុស្ស! អ្នកណាដែលប្រគេន ‘ជលធេនុ’ (គោទឹក) គួរតែប្រតិបត្តិតាមនេះដែរ៖ អ្នកប្រគេនជលធេនុ ត្រូវស្ថិតមួយថ្ងៃដោយទទួលទានតែទឹកជាអាហារ។
Verse 17
ग्राहकोऽपि त्रिरात्रं वै तिष्ठेदेवं न संशयः ॥ यत्र क्षीरवहा नद्यो मधुपायसकर्दमाः
អ្នកទទួលក៏ត្រូវប្រតិបត្តិដូចនេះរយៈបីរាត្រីដែរ—មិនមានសង្ស័យឡើយ—(ហើយពួកគេទៅដល់លោក) ដែលមានទន្លេហូរដោយទឹកដោះគោ និងភក់ជាទឹកឃ្មុំ និងបាយសផ្អែម (pāyasa)។
Verse 18
यत्र चाप्सरसां गीतं तत्र यान्ति जलप्रदाः ॥ दाता च दापकश्चैव प्रतिग्राही च यो द्विजः
នៅទីដែលសូរសៀងច្រៀងរបស់អប្សរាបានលឺ នោះហើយជាទីដែលអ្នកបរិច្ចាគទានទឹកទៅដល់; ហើយក៏សំដៅលើអ្នកឧបត្ថម្ភ អ្នកជំរុញឲ្យមានការបរិច្ចាគ និងព្រះព្រាហ្មណ៍ (ទ្វិជ) អ្នកទទួលទានផងដែរ។
Verse 19
सर्वपापविनिर्मुक्तः स्वर्गमेति जितेन्द्रियः
បានរួចផុតពីបាបទាំងអស់ ហើយជាអ្នកគ្រប់គ្រងឥន្ទ្រីយ៍ (ចិត្តអារម្មណ៍) បាន នោះគាត់ទៅដល់សួគ៌។
Verse 20
कम्बले पुष्पमालां च गुडास्यां शुक्तिदन्तिकाम् ॥ जिह्वां शर्करया कृत्वा नवनीतेन च स्तनान्
ដោយកម្រាលរោមចៀម និងមាលាផ្កា; ដោយធ្វើមាត់ពីស្ករត្នោតកក (គុឌ) និងធ្មេញពីសំបកខ្យង; បង្កើតអណ្តាតដោយស្ករ និងធ្វើទ្រូងទឹកដោះ (ថន) ដោយប៊ឺស្រស់—(ដូច្នេះ)បានរៀបចំ។
Verse 21
सर्वपापविनिर्मुक्तः विष्णुसायुज्यमाप्नुयुः ॥ जलधेनुविधानं यः शृणुयात्कीर्तयेदपि
បានរួចផុតពីបាបទាំងអស់ ពួកគេនឹងបានសាយុជ្យៈ គឺសហភាព/ការរួមជាមួយព្រះវិษ្ណុ។ អ្នកណាដែលស្តាប់ ឬសូម្បីតែសូត្ររំលឹក វិធាននៃជលធេនុ (គោទឹក) នោះ ក៏ទទួលបានបុណ្យផងដែរ។
Inside Adhyaya 100
How it unfolds
- Where it opens
Within the Varāha–Pṛthivī teaching frame, the discourse turns from general dharma to a highly specified dāna-vidhi: how to construct and donate the jaladhenu (‘water-cow’) as a purificatory, merit-producing gift.
- Central event
A stepwise manual is given: prepare a gomaya-plastered space measured to a cowhide; install a fragrant, water-filled kumbha as the ritual core; iconographically assemble a ‘cow’ and ‘calf’ around/with the vessel using prescribed materials and ornaments; arrange four auxiliary vessels (ghṛta, dadhi, madhu, śarkarā); place pañcaratna and aromatics; and complete the gifting to a qualified brāhmaṇa recipient.
- Climax resolution
The rite culminates in the formal transfer to a pātra (śrotriya/vedapāraga/ahitāgni etc.), with an explicit ‘shared merit economy’—donor, facilitator (dāpaka), and recipient all partake in the accruing puṇya—framing the act as prāyaścitta-like purification even for grave transgressions.
- Closing phalashruti
A strong merit-claim closes the instruction: jaladhenu-dāna purifies major sins and leads to Viṣṇu-loka, expressed through otherworldly reward-topography (abundant, nourishing hydrology such as milk-flowing rivers and sweet, fertile landscapes).
Geographical context
No explicit toponyms are given. Ecological imagery appears via idealized sacred-hydrology motifs: ‘rivers flowing with milk’ (kṣīravahā nadyaḥ) and landscapes with ‘honey and payasa mud’ (madhu-pāyasa-kardama), functioning as otherworldly reward-topography rather than identifiable historical geography.
Ritual instructions
- Primary RitualJaladhenu-dāna (Donation of the ‘Water-Cow’ constructed around a water-filled kumbha).
- BenefitFunctions as dāna-based purification (prāyaścitta-like), claimed to remove even grave sins (e.g., brahmahā, pitṛhā, goghna, surāpa, gurutalpaga) and to confer high post-mortem reward culminating in Viṣṇu-loka; also reinforces dharma by materially sustaining Vedic custodianship and ritually foregrounding water as life-support for Pṛthivī.
The narrative frame
- VarāhaPṛthivī · Prescriptive, instructional, and soteriologically emphatic (manual-like dharma teaching with strong phala assertions).
The emotional journey
- Dominant RasaŚānta (with a strong undercurrent of Śraddhā/bhakti expressed through disciplined giving).
- Emotional ProgressionFrom pragmatic ritual exactitude (how to do the gift) → to moral gravity (scope of sins addressed) → to reassurance and uplift (purification and Viṣṇu-loka reward imagery).
Planning a pilgrimage
- Visit FeasibilityNot tirtha-specific; the rite is portable and can be performed in a consecrated domestic/temple setting under guidance of qualified ritual specialists.
Frequently Asked Questions
The text frames regulated giving (dāna) as an ethical technology: the donor is instructed to convert resources into a carefully specified gift that supports learned custodians (qualified brāhmaṇa recipients) and produces social and moral purification. The underlying logic is that materially sustaining ritual expertise and prioritizing life-supporting substances (especially water) stabilizes dharma and, by extension, Pṛthivī’s ordered world.
The chapter specifies performance on a ‘puṇya ahan’ (an auspicious day) but does not name particular tithis, nakṣatras, months, or seasons. It does prescribe brief observances: the donor is to subsist on water for one day (ekadinaṃ jalāhāraḥ), and the recipient is to observe a three-night restraint (trirātraṃ) after acceptance.
Environmental balance is implicit rather than programmatic: water is made the central ritual substance (a fragrant water-filled kumbha forming the ‘cow’), and the reward imagery foregrounds abundant hydrology (rivers, nourishing fluids). In a Pṛthivī-centered reading, the rite encodes an early ecological ethic by ritualizing water’s value, treating it as a sustaining medium whose careful handling and redistribution symbolically supports terrestrial continuity.
No dynastic lineages are named. The address ‘rājendra’ and ‘narādhipa’ indicates a royal interlocutor/addressee type, while cultural roles are specified through recipient categories (brāhmaṇa as vedapāraga, śrotriya, ahitāgni, tapovṛddha, pātra). The chapter also lists transgressive types (brahmahā, pitṛhā, goghna, surāpa, gurutalpaga) to define the scope of purification claimed for the rite.
Ask anything about Adhyaya 100 of the Varaha Purana
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Varaha Purana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
