Adhyaya 13: The Structure of Jambudvipa: Nine Varshas, Navadvipa Bharata, Mountains, Rivers, and Peoples
जम्बूद्वीप-वर्ष-नदी-जनपद-वर्णन (Jambūdvīpa–Varṣa–Nadī–Janapada–Varṇana)
Nine Varshas and Sacred Geography
Within the Purāṇic dialogue-frame traditionally attributed to the Pulastya–Nārada transmission, this Adhyāya shifts from the prior account of Puṣkaradvīpa to a systematic topographical sanctification of Jambūdvīpa. The sages answer Sukeśi by mapping the nine varṣas (Ilāvṛta at the center, with Bhārata in the south) and by distinguishing Bhārata as the karmabhūmi where puṇya–pāpa, varṇāśrama duties, and the pursuit of svarga and apavarga operate. In contrast, the other varṣas are portrayed as free from yuga-conditions, aging, and death, indicating a cosmographic hierarchy of realms. The chapter then narrows to Bhārata as navadvīpa, bounded by seas and populated by diverse janapadas, including frontier and mleccha groups, thereby preserving an ethnographic memory alongside sacred cartography. Finally, it enumerates kulaparvatas and extensive river systems—many explicitly sourced from Himavat, Vindhya, and Sahya—presenting rivers as purifying “mothers of the world.” Though not a Harihara episode, the syncretic theology appears structurally: cosmic order, ritual action, and liberation are integrated through geography, where pilgrimage and dharma become mutually reinforcing pathways.
Sacred Geography
Mortal & Asura Figures
Key Content Points
- Cosmographic schema of Jambūdvīpa: nine varṣas with Ilāvṛta at the center and Bhārata as the southern karmabhūmi.
- Doctrinal contrast between Bhārata (domain of puṇya–pāpa, svarga/apavarga via varṇa-based duties) and the other varṣas (absence of yuga-conditions, jarā, and mṛtyu).
- Sacred geography and ethnography of Bhārata: navadvīpa framing, boundary peoples, extensive lists of kulaparvatas, rivers, and janapadas tied to major mountain systems (Himavat, Vindhya, Sahya).
Shlokas in Adhyaya 13
Verse 1
इति श्रीवामनपुराणे द्वादशो ऽध्यायः सुकेशिरुवाच भवद्भिरुदिता घोरा पुष्करद्वीपसंस्थितिः जम्बूद्वीपस्य संस्थानं कथयन्तु महर्षयः
ដូច្នេះបានបញ្ចប់ជំពូកទីដប់ពីរ នៃ «វាមនបុរាណ» ដ៏បរិសុទ្ធ។ សុគេសីបាននិយាយថា៖ «ព្រះអង្គទាំងឡាយបានពណ៌នាអំពីការរៀបចំដ៏គួរភ័យខ្លាចនៃ ពុស្ករទ្វីប។ ឥឡូវនេះ ឱ មហាឥសីទាំងឡាយ សូមពណ៌នាអំពីរចនាសម្ព័ន្ធនៃ ជម្បូទ្វីប ដល់ខ្ញុំផង»។
Verse 2
ऋषय ऊचुः जम्बूद्वीपस्य संस्थानं कथ्यमानं निसामय नवभेदं सुविस्तीर्णं स्वर्गसोक्षफलप्रदम्
ឥសីទាំងឡាយបាននិយាយថា៖ «ចូរស្តាប់ការពណ៌នាអំពីរចនាសម្ព័ន្ធនៃ ជម្បូទ្វីប ដូចដែលកំពុងត្រូវបាននិយាយ—វាលាតសន្ធឹងយ៉ាងធំទូលាយ បែងចែកជា៩ផ្នែក ហើយប្រទានផលនៃសួគ៌ និងមោក្សៈ (ការលោះលែង)»។
Verse 3
मध्ये त्विलावृतो वर्षो भद्रश्वः पूर्वतो ऽद्भुतः पूर्व उत्तरतश्चापि हिरण्यो राक्षसेश्वर
នៅកណ្ដាលមានតំបន់ អិលាវ្រឹត (Ilāvṛta)។ ខាងកើតមាន បទ្រាស្វ (Bhadrāśva) ដ៏អស្ចារ្យ។ ខាងជើង-កើតមាន ហិរណ្យ (Hiraṇya) ជាអម្ចាស់នៃរាក្សស (Rākṣasa)។
Verse 4
पूर्वदक्षिणतश्चापि किंनरो वर्ष उच्यते भारतो दक्षिणे प्रोक्तो हरिर्दक्षिणपशचिमे
ខាងកើត-ត្បូង គេហៅថា តំបន់ កិំន្នរ (Kiṃnara)។ ខាងត្បូង ត្រូវបានប្រកាសថា ភារត (Bhārata)។ ខាងត្បូង-លិច មាន ហរិ (Hari) ជាតំបន់/ទិសដែលមានឈ្មោះដូច្នេះ។
Verse 5
पश्चिमे केकुमालश्च रम्यकः पश्चिमोत्तरे उत्तरे च कुरुर्वर्षः कल्पवृक्षसमावृतः
នៅទិសលិចមាន កេកុម៉ាលៈ; នៅទិសលិច-ជើងមាន រាម្យកៈ។ នៅទិសជើងមាន តំបន់គុរុវರ್ಷៈ ដែលគ្របដណ្តប់ដោយដើមកល្បវೃក្ស (ដើមប្រាថ្នាសម្រេច)។
Verse 6
पुण्या रम्या नवैवैते वर्षाः शालकटङ्कट इलावृताद्या ये चाष्टौ वर्षं मुक्त्वैव भारतम्
ឱ សាលកតង្គកតៈ, វర్షៈទាំង៩នេះ បរិសុទ្ធ និងរីករាយ។ ក្នុងនោះ វర్షៈ៨ ដែលចាប់ពី អិលាវૃતៈ ជាដើម ត្រូវបានរាប់បញ្ចូល ដោយលើកលែងតែវర్షៈឈ្មោះ ភារតៈ ប៉ុណ្ណោះ។
Verse 7
न तेष्वस्ति युगावस्था जरामृत्युभयं न च तेषां स्वाभाविकी सिद्धिः सुखप्राया ह्यत्नतः विपर्ययो न तेष्वस्ति नोत्तमाधममध्यमाः
នៅក្នុងវర్షៈទាំងនោះ មិនមានលំដាប់យុគៈទេ ហើយក៏មិនមានភ័យខ្លាចចាស់ និងស្លាប់ដែរ។ សិទ្ធិឬសមិទ្ធិរបស់ពួកគេកើតឡើងដោយធម្មជាតិ; សុខមានច្រើន ដោយមិនចាំបាច់ខិតខំខ្លាំង។ មិនមានការធ្លាក់ចុះឬអភ័ព្វទេ ហើយមនុស្សក៏មិនបែងចែកជា ល្អបំផុត អាក្រក់បំផុត ឬមធ្យមឡើយ។
Verse 8
यदेतद् भारतं वर्षं नवद्वीपं निसाचर सागरान्तरिताः सर्वे अगम्याश्च परस्परम्
វర్షៈភារតៈនេះ មានកោះ៩ (នវទ្វីប) ឱ និសាចរ; កោះទាំងអស់ត្រូវបានសមុទ្របំបែកចេញពីគ្នា ហើយមិនអាចទៅមកដល់គ្នាបានឡើយ។
Verse 9
इन्द्रीपः कसेरुमांस्ताम्रवर्णो गभस्तिमान् नागद्वीपः कटाहश्च सिंहलो वारुणस्तथा
ឥន្ទ្រីបៈ, កសេរុមានៈ, តាម្រវರ್ಣៈ, គភស្តិមានៈ, នាគទ្វីបៈ, កតាហៈ, សിംហលៈ និង វារុណៈ ដូចគ្នា—ទាំងនេះជាទ្វីបដែលមាននាម។
Verse 10
अयं तु नवमस्तेषां द्वीपः सागरसंवृतः कुमाराख्यः परिख्यातो द्वीपो ऽयं दक्षिणोत्तरः
នេះជាទ្វីបទី៩ក្នុងចំណោមទ្វីបទាំងនោះ ដែលត្រូវបានសមុទ្រព័ទ្ធជុំវិញ។ ទ្វីបនេះល្បីឈ្មោះថា «កុមារ» ហើយលាតសន្ធឹងតាមទិសត្បូងទៅជើង។
Verse 11
पूर्वे किराता यस्यान्ते पश्चिमे यवनाः स्थिताः आन्ध्रा दक्षिमते वीर तुरुष्कास्त्वपि चोत्तरे
នៅចុងខាងកើតរបស់វាមានពួកគិរាតៈ; នៅចុងខាងលិចមានពួកយវនៈស្នាក់នៅ។ នៅខាងត្បូងមានពួកអាន្ធ្រា ឱ វីរបុរស ហើយនៅខាងជើងក៏មានពួកទុរុស្កៈផងដែរ។
Verse 12
ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः सूद्राश्चान्तरवासिनः इज्यायुद्धवणिज्याद्यैः कर्मभिः कृतपावनाः
ព្រះព្រាហ្មណៈ ក្សត្រីយៈ វៃស្យៈ និងសូទ្រៈ—រួមទាំងអ្នករស់នៅតំបន់ខាងក្នុង—ត្រូវបានបរិសុទ្ធដោយកិច្ចការរបស់ខ្លួន ដូចជា ពិធីយជ្ញ/ការបូជា សង្គ្រាម ពាណិជ្ជកម្ម និងអ្វីៗដទៃទៀត។
Verse 14
तेषां संव्यवहारश्च एभिः कर्मभिरिष्यते स्वर्गापवर्गप्राप्तिश्च पुण्यं पापं तथैव च / 13.13 महेन्द्रो मलयः सह्यः शुक्तिमान् ऋक्षपर्वतः विन्ध्यश्च पारियात्रश्च सप्तात्र कुलपर्वताः
ការប្រតិបត្តិទំនាក់ទំនងសង្គមរបស់ពួកគេ គួរត្រូវធ្វើតាមកាតព្វកិច្ចទាំងនេះឯង; ហើយដោយវានេះ កើតមានការទទួលបានសួគ៌ និងការលោះផុត ព្រមទាំងបុណ្យ និងបាបផងដែរ។
Verse 15
तथान्ये शतसाहस्रा भूधरा मध्यवासिनाः विस्तारोच्छ्रायिणो रम्या विपुलाः शुभसानवः
មហេន្ទ្រ មលយ សហ្យ ស៊ុកទីមាន់ ភ្នំឫក្ស វិន្ធ្យ និងបារិយាត្រ—ទាំងប្រាំពីរនេះហៅថា «កុលបព៌ត» គឺភ្នំសំខាន់ៗ។
Verse 16
कोलाहलः सवैभ्राजो मन्दरो दुर्दराचलः वातन्धमो वैद्युतश्च मैनाकः सरसस्तथा
ភ្នំដែលត្រូវបានរាប់បញ្ជីមាន៖ កោលាហលៈ សវೈភ្រាជៈ មន្ទរៈ ទុរទរាចលៈ វាតន្ធមៈ វૈദ്യុតៈ មૈនាកៈ និងសរសៈ ដូច្នេះ។
Verse 17
तुङ्गप्रस्थो नागगिरिस्तथा गोवर्धनाचलः उज्जायनः पुष्पगिरिरर्बुदो रैवतस्तथा
ភ្នំទាំងនេះក៏ត្រូវបានរាប់បញ្ជីដែរ៖ ទុង្គប្រស្ថៈ នាគគិរី និងគោវರ್ಧនាចលៈ អុជ្ជាយនៈ បុស្ពគិរី អរពុទៈ និងរៃវតៈ ដូច្នេះ។
Verse 18
ऋष्यमूकः सगोमन्तश्चित्रकूटः कृतस्मरः श्रीपर्वतः कोङ्गणश्च शतशऽन्ये ऽपि पर्वताः
ឥស្យមូកៈ (សុ)គោមន្តៈ ចិត្រកូដៈ ក្រឹតស្មរៈ ស្រីបರ್ವតៈ និងកោង្គណៈ—ហើយមានភ្នំផ្សេងៗទៀតរាប់រយផងដែរ។
Verse 19
तैर्विमिश्रा जनपदा म्लेच्छा आर्याश्च भागशः तैः पीयन्ते सरिच्छ्रेष्ठा यास्ताः सम्यङ् निशामयः
ដោយទន្លេទាំងនោះ ប្រទេសនានាត្រូវបានលាយបញ្ចូលគ្នា—ខ្លះជាម្លេច្ឆៈ ខ្លះជាអារយៈតាមភាគ។ ដោយទន្លេទាំងនោះ ទឹកនៃទន្លេល្អបំផុតត្រូវបានផឹក និងអាស្រ័យ។ ចូរស្តាប់ឲ្យបានត្រឹមត្រូវថា ទន្លេទាំងនោះមានអ្វីខ្លះ។
Verse 20
सरस्वती पञ्चरूपा कालिन्दी सहिरण्वती शतद्रुश्चन्द्रिका नीला वितस्तैरावती कुहूः
សរស្វតីមានប្រាំរូប; កាលិន្ទី; សហិរណ្វតី; សតទ្រុ; ចន្ទ្រិកា; នីលា; វិតស្តា; អៃរាវតី; និងគូហូៈ—ទាំងនេះជាទន្លេដែលបានរាប់ឈ្មោះ។
Verse 21
मधुरा हाररावी च उशीरा धातुकी रसा गोमती धूतपापा च बाहुदा सदृषद्वती
មធុរា, ហាររាវី, ឧសីរា, ធាតុកី, រាសា, គោមតី, ធូតបាបា, បាហុដា និង សទ្រឹសទ្វតី។
Verse 22
निश्चिरा गण्डकी चित्रा कौशिकी च वधूसरा सरूश्च सलौहित्या हिमवत्पादनिःसृताः
និශ්ចិរា, គណ្ឌកី, ចិត្រា, កೌશិកី និង វធូសរា; ហើយក៏មាន សរូ និង សលೌហិត្យា—ត្រូវបាននិយាយថា លេចចេញពីជើងរបស់ ហិមវត់ (ហិមាល័យ)។
Verse 23
वेदस्मृतिर्वेदसिनी वृत्रघ्नी सिन्धुरेव च पर्णाशा नन्दिनी चैव पावनी च मही तथा
វេទស្ម្រឹតិ, វេទសិនី, វ្រឹត្រឃ្នី និង សិន្ធុ; ដូចគ្នានេះផងដែរ បರ್ಣાશា, នន្ទិនី, បាវនី និង មហី—ជាទន្លេដែលត្រូវបានរៀបរាប់ក្នុងបញ្ជីនេះ។
Verse 24
पारा चर्मण्वती लूपी विदिशा वेणुमत्यपि सिप्रा ह्यवन्ती च तथा पारियात्राश्रयाः स्मृताः
បារា, ចರ್ಮણ្វតី, លូពី, វិទិಶា និង វេណុមតី; ដូចគ្នានេះផងដែរ សិប្រា និង អវន្តី—ទាំងនេះត្រូវបានចងចាំថា ជាទន្លេដែលពាក់ព័ន្ធនឹងតំបន់/ជួរភ្នំ បារិយាត្រា។
Verse 25
शोणो महानदश्चैव नर्मदा सुरसा कृपा मन्दाकिनी दशार्णा च चित्रकूटापवाहिका
ទន្លេ សោណ និង មហានដា; ហើយក៏មាន នર્મદા, សុរសា, កૃપា, មន្ទាកិនី, ទសារណា និង ទន្លេដែលហូរចេញពី (ឬជិត) ចិត្រកូដ—ត្រូវបានរៀបរាប់នៅទីនេះ។
Verse 26
चित्रोत्पला वै तमसा करमोदा पिशाचिका तथान्या पिप्पलश्रोणी विपाशा वञ्जुलावती
ក៏មានទន្លេ ចិត្រូត្បលា តមសា ករមោដា ពិសាចិកា ហើយទន្លេផ្សេងទៀត គឺ ពិប្បលស្រូណី វិបាសា និង វញ្ជុលាវតី។
Verse 27
सत्सन्तजा शुक्तिमती मञ्जिष्ठा कृत्तिसा वसुः ऋक्षपादप्रसूता च तथान्या बलवाहिनी
ទន្លេ សត្សន្តជា សុក្តិមតី មញ្ជិષ્ઠា ក្រឹត្តិសា វសូ ហើយក៏មាន ឫក្សបាទប្រសូតា និងទន្លេមួយទៀត បលវាហិនី។
Verse 28
शिवा पयोष्णी निर्विन्ध्या तापी सनिषधावती वेण वैतरणी चैव सिनीवाहुः कुमुद्वती
ទន្លេដែលមាននាម សិវា បយោෂ்ணី និរវិន្ធ្យា តាពី សនិសធាវតី ហើយក៏មាន វេណា វៃតរណី សិនីវាហុ និង កុមុទ្វតី ដែលជាទន្លេសុភមង្គល។
Verse 29
तोया चैव महागैरी दुर्गन्धा वाशिलाः तथा विन्ध्यपादप्रसूताश्च नद्यः पुण्यजलाः शुभाः
ហើយទន្លេ តោយា មហាគៃរី ទុರ್ಗន្ធា និង វាសិលា ដូចគ្នា—ទន្លេទាំងនេះ កើតពីជើងភ្នំ វិន្ធ្យៈ មានទឹកបរិសុទ្ធ និងជាសុភមង្គល។
Verse 30
गोदावरी भीमरथी कृष्णा वेणा सरस्वती तुङ्गभद्रा सुप्रयोगा वाह्या कावेरिरेव च
ទន្លេ គោទាវរី ភីមរថី ក្រឹષ્ણា វេណា សរស្វតី ទុង្គភទ្រា សុប្រយោគា វាហ្យា និង កាវេរី ផងដែរ—ទាំងនេះជាទន្លេបរិសុទ្ធ។
Verse 31
दुग्धोदा नलिनी रेव वारिसेना कलस्वना एतास्त्वपि महानद्यः सह्यपादविनिर्गताः
ទន្លេ ដុគ្ធោដា នលិនី រេវា វារីសេនា និង កលស្វនា—ទាំងនេះក៏ជាទន្លេធំៗ ដែលកើតចេញពីជើងភ្នំ សហ្យា។
Verse 32
कृतमाला ताम्रर्णी वढ्जुला चोत्पलावती सिनी चैव सुदामा च शुक्तिमत्प्रभवास्त्विमाः
ក្រឹតមាលា តាម្រារណី វឌ្ឍជុលា និង ឧត្បលាវតី; ហើយ សិនី និង សុដាមា ផងដែរ—ទាំងនេះត្រូវបាននិយាយថា កើតចេញពី ស៊ុកទីមត់។
Verse 33
सर्वाः पुण्याः सरस्वत्यः पापप्रशमनास्तथा जगतो मातरः सर्वाः सर्वाः सागरयोषितः
ទន្លេទាំងអស់នេះ សុទ្ធតែបរិសុទ្ធ ដូចជា សរស្វតី; ហើយជាអ្នកបំបាត់បាប។ ទាំងអស់ជាមាតានៃលោក; ទាំងអស់ដូចជាគូស្វាមីភរិយានៃសមុទ្រ។
Verse 34
अन्याः सहस्रशश्चात्र क्षुद्रनद्यो हि राक्षस सदाकालवहाश्चान्याः प्रवृट्कालवहास्तथा उदङ्मध्योद्भवा देशाः पिबन्ति स्वेच्छया शुभाः
«នៅទីនេះក៏មានស្ទឹងតូចៗផ្សេងទៀតរាប់ពាន់ ឱ រាក្សស។ ខ្លះហូរពេញមួយឆ្នាំ; ខ្លះហូរតែរដូវភ្លៀង។ ដែនដីមង្គលដែលកើតនៅតំបន់ខាងជើង និងកណ្ដាល ទទួលទឹក (ត្រូវបានស្រោចស្រព) តាមចិត្តប្រាថ្នា»។
Verse 35
मत्स्याः कुशट्टाः कुणिकुण्डलाश्च पाञ्जालकाश्याः सह कोसलाभिः
«មត្ស្យា កុសឋ្ឋា កុណិកុណ្ឌលា បាញ្ជាលា និង កាស្យា—រួមជាមួយ កោសលា»។
Verse 36
वृकाः शबरकौवीराः सभूलिङ्गा जनास्त्विमे शकाश्चैव समशका मध्यदेश्य जनास्त्विमे
«ប្រជាជនទាំងនេះគឺ វ្រឹកៈ (Vṛka), សបរៈ (Śabara), កៅវីរៈ (Kauvīra) រួមជាមួយ ភូលិង្គៈ (Bhūliṅga)។ ហើយទាំងនេះគឺ សកៈ (Śaka) និង សមសកៈ (Samaśaka) — ជាប្រជាជននៃមធ្យទេស (Madhyadeśa) ឬដែនកណ្ដាល»។
Verse 37
वाह्लीका वाटधानाश्च आभीराः कालतोयकाः अपरान्तास्तथा शूद्राः पह्लावाश्च सखेटकाः
«ក៏មាន វាហ្លីកៈ (Vāhlīka), វាដធានៈ (Vāṭadhāna), អាភីរៈ (Ābhīra), កាលតោយកៈ (Kālatoyaka)។ ដូចគ្នានេះ អបរាន្តៈ (Aparānta), សូទ្រៈ (Śūdra), បហ្លវៈ (Pahlava) និង សខេតកៈ (Sakheṭaka)»។
Verse 38
गान्धारा यवनाश्चैव सिन्धुसौवीरमद्रकाः शातद्रवा ललित्थाश्च पारावतसमूषकाः
«គន្ធារៈ (Gāndhāra) និង យវនៈ (Yavana) ផងដែរ; សិន្ធុ (Sindhu), សៅវីរៈ (Sauvīra) និង មទ្រកៈ (Madraka); សាតទ្រវៈ (Śātadrava), លលិត្ថៈ (Lalittha) និង បារាវត-សមូសកៈ (Pārāvata-samūṣaka)»។
Verse 39
माठरोदकधाराश्चज कैकैया दशमास्तथा श्रत्रियाः प्रतिवैश्याश्च वैश्यशूद्रकुलानि च
«មាថរោទកធារៈ (Māṭharodakadhāra) និង កៃកៃយៈ (Kaikaiya) ហើយដូចគ្នានេះ ដសមៈ (Daśamā)។ ស្រាត្រីយៈ (Śratriya), ប្រតិវៃស្យៈ (Prativaiśya) និងក៏មានវង្សកុលនៃ វៃស្យៈ (Vaiśya) និង សូទ្រៈ (Śūdra) ផងដែរ»។
Verse 40
काम्बोजा दरदाश्चैव बर्बरा ह्यङ्गलौकिकाः चीनाश्चैव तुषाराश्च बहुधा बाह्यतोदराः
«កាម્બោជៈ (Kāmboja) និង ដរទៈ (Darada) ផងដែរ; ហើយក៏មាន បរបរៈ (Barbara) គឺជាជនបរទេស និង អង្គលោគិកៈ (Aṅgalaukika)។ ដូចគ្នានេះ ចីនៈ (Cīna) និង ទុសារៈ (Tuṣāra) — ជាប្រជាជនជាច្រើនប្រភេទ ដែលស្នាក់នៅក្រៅដែនកណ្ដាល»។
Verse 41
आत्रेयाः सभरद्वाजाः प्रस्थलाश्च दशेरकाः लम्पकास्तावकारामाः शूलिकास्तङ्गणैः सहा
អាត្រេយៈ ជាមួយភារទ្វាជៈ; ប្រាស្ថលៈ និង ដសេរកៈ; លម្បកៈ តាវការមៈ និង សូលិកៈ ព្រមទាំង តង្គណៈ។
Verse 42
औरसाश्चालिमद्राश्च किरातानां च जातयः तामसाः क्रममासाश्च सुपार्श्वाः पुण्ड्रकास्तथा
អូរាសៈ និង អាលិមទ្រៈ ព្រមទាំងជាតិពូជនានារបស់ គិរាតៈ; តាមសៈ និង ក្រមមាសៈ; ដូចគ្នានេះ សុបារិශ්វៈ និង ពុណ្ឌ្រកៈ។
Verse 43
कुलूताः कुहुका ऊर्णास्तूणीपादाः सुकुक्कुटाः माण्डव्या मालवीयाश्च उत्तरापथवासिनः
គុលូតៈ គុហុកៈ ឧර්ណៈ ទូនីបាទៈ និង សុកុក্কុតៈ; មाण्डវ្យៈ និង មាលវីយៈ—ទាំងនេះជាអ្នកស្នាក់នៅលើផ្លូវខាងជើង (ឧត្តរាបថ)។
Verse 44
अङ्गा वङ्गा मुद्गरवास्त्वन्तर्गिरिबहिर्गिराः तथा प्रवङ्गा वाङ्गेया मांसादा बलदन्तिकाः
អង្គៈ វង្គៈ និង មុទ្គរវៈ; អ្នកស្នាក់នៅក្នុងភ្នំខាងក្នុង និង ភ្នំខាងក្រៅ; ដូចគ្នានេះ ប្រាវង្គៈ វाङ្គេយៈ មាំសាទៈ និង បលទន្តិកៈ។
Verse 45
ब्रह्मोत्तरा प्राविजया भार्गवाः केशवर्राः प्रग्ज्योतिषाश्च शूद्रश्च विदेहास्ताम्रलिप्तकाः
ព្រហ្មោត្តរៈ ប្រាវិជយៈ ភារគវៈ និង កេសវរៈ; ប្រាគ្យោតិសៈ និង សូទ្រៈ; វិទេហៈ និង តាម្រលិប្តកៈ។
Verse 46
माला मगधगोनन्दाः प्राच्य नजपदास्त्विमे पुण्ड्राश्च केरलाश्चैव चौडाः कुल्याश्च राक्षस
ទាំងនេះជាប្រជាជន/នគរ៖ មាលា (Mālā), មគធ (Magadha) និងគោនន្ទ (Gonanda), ព្រាច្យ (Prācya) និងនជបដ (Najapada) ទាំងនេះ; ហើយក៏មាន ពុណ្ឌ្រ (Puṇḍra) និងកេរ៉ល (Kerala), ចោឌ (Cauḍa), គុល្យ (Kulya) និងរាក្សស (Rākṣasa)។
Verse 47
जातुषा मूषिकादाश्च कुमारादा महाशकाः महाराष्ट्रा माहिषिकाः कालिङ्गाश्चैव सर्वशः
ហើយក៏មាន ជាតុស (Jātuṣa), មូសិកាដ (Mūṣikāda), គុមារាដ (Kumārāda), និងសកៈដ៏ធំ (Mahāśaka); មហារាស្ត្រ (Mahārāṣṭra), មាហិષិក (Māhiṣika), និងកាលិង្គ (Kāliṅga) ទាំងអស់គ្នា។
Verse 48
आभीराः सह नैषीका आरण्याः शबराश्च ये वलिन्ध्या विन्ध्यमौलेया वैदर्भा दण्डकैः सह
អាភីរ (Ābhīra) ជាមួយនៃ នៃសីក (Naiṣīka); អ្នករស់នៅព្រៃ និងសបរ (Śabara) ទាំងនោះ; វលិន្ធ្យ (Valindhya), វិន្ធ្យមៅលេយ (Vindhya-mauleyā) និងវៃទರ್ಭ (Vaidarbha) រួមជាមួយ ដណ្ឌក (Daṇḍaka)។
Verse 49
पौरिकः सौशिकाश्चैव अश्मका भोगवर्द्धनाः वैषिकाः कुन्दला अन्ध्रा उद्भिदा नलकारकाः दाक्षिणात्या जनपदास्त्विमे शालकटङ्कटः
ទាំងនេះជាជនបទខាងត្បូង៖ បោរិក (Paurika) និងសៅសិក (Sauśika); អស្មក (Aśmaka) និងភោគវර්ទ្ធន (Bhogavarddhana); វៃសិក (Vaiṣika), គុន្ឌល (Kuṇḍala), អន្ធ្រ (Andhra), ឧទ្ធ្ភិទ (Udbhida) និងនលការក (Nalakāraka); ហើយក៏មាន សាលកតង្គកត (Śālakaṭaṅkaṭa) ផងដែរ។
Verse 50
सूर्पारका कारिवना दुर्गास्तालीकटैः सह पुलीयाः ससिनीलाश्च तापसास्तामसास्तथा
សូರ್ಪារក (Sūrpāraka), ការិវនា (Kārivanā) និងទុರ್ಗ (Durga) ជាមួយនៃ តាលីកត (Tālīkaṭa); ហើយក៏មាន ពុលីយ (Pulīya), សសិនីល (Sasinīla) និងដូចគ្នានេះ ទាបស (Tāpasa) និងតាមស (Tāmasa) ដែលត្រូវបានរាប់ជាក្រុម/តំបន់។
Verse 51
कारस्करास्तु रमिनो नासिक्यान्तरनर्मदाः भारकच्छाः समाहेयाः सह सारस्वतैरपि
ក្រុមកាស្ករៈ និង រាមិន; នាសិក្យៈ និង អន្តរ-នರ್ಮទៈ; ភារកច្ឆៈ និង សមាហេយៈ—រួមទាំង សារាស្វតៈ ផងដែរ (ត្រូវបានរាយនាម)។
Verse 53
वात्सेयाश्च सुराष्ट्राश्च आवन्त्याश्चार्बुदैः सह इत्येते पश्चिमामाशां स्थिता जानपदा जनाः 13.52 कारुषाश्चैकलव्याश्च मेकलाश्चोत्कलैः सह उत्तमर्णा दशार्णाश्च भोजाः किङ्कवरैः सह
ក្រុមការុષៈ និង ឯកលវ្យៈ; មេកលៈ រួមជាមួយ ឧត្កលៈ; ឧត្តមរណៈ និង ទសារណៈ; និង ភោជៈ រួមជាមួយ កិઙ្កវរៈ—ទាំងនេះជាជនបទ (ដែលត្រូវបានរាយនាមនៅទីនេះ)។
Verse 54
तोशला कोशलाश्चैव त्रैपुराश्चैल्लिकास्तथा तुरुसास्तुम्बराश्चैव वहनाः नैषधैः सह
ក្រុមតោសលៈ និង កោសលៈ; ត្រៃបុរៈ និង ចៃលិកៈ ដូចគ្នា; តុរុសៈ និង តុម្បរៈ; និង វហនៈ រួមជាមួយ នៃષធៈ—ទាំងនេះជាជនបទ (ដែលត្រូវបានរាយនាម)។
Verse 55
अनूपास्तुण्डिकेराश्च वीतहोत्रास्त्ववन्तयः सुकेशे वन्ध्यमूलस्थस्त्विमे जनपदाः स्मृताः
ក្រុមអនូបៈ ក្រុមទុណ្ឌិកេរៈ ក្រុមវីតហោត្រៈ និង អវន្តយៈ; អ្នកនៅសុគេសៈ និង អ្នកស្នាក់នៅជើងភ្នំវិន្ធ្យៈ—ទាំងនេះត្រូវបានចងចាំថាជាជនបទ។
Verse 56
अथो देशान् प्रवक्ष्यामः पर्वताश्रयिणस्तु ये निराहारा हंसमार्गाः कुपथास्तङ्गणाः खशाः
ឥឡូវនេះ ខ្ញុំនឹងពណ៌នាអំពីដែនដីទាំងឡាយ—អ្នកដែលអាស្រ័យនៅជម្រកភ្នំ៖ និរាហារៈ ហংসមાર્ગៈ កុបថៈ តង្គណៈ និង ខសៈ។
Verse 57
कुथप्रावरणाश्चैव ऊर्णाः चपुण्याः सहूहुकाः त्रिगर्त्ताश्च किराताश्च तोमराः शिशिराद्रिकाः
ម្យ៉ាងទៀត មានជនជាតិ កុថប្រើវរណៈ, ឩរណៈ, ចពុណ្យៈ, សហូហុកៈ, ត្រីគរត្តៈ, គិរាតៈ, តោមរៈ និង សិឝិរាទ្រិកៈ។
Verse 58
इमे तवोक्ता विषयाः सुविस्तराद् द्विपे कुमारे रजनीचरेश एतेषु देशेषु च देशधर्मान् संकीर्त्यमानाञ् शृणु तत्त्वातो हि
ដែនដីទាំងនេះ ត្រូវបានពណ៌នាឲ្យអ្នកស្តាប់យ៉ាងលម្អិតក្នុង កុមារ-ទ្វីបា ឱ ព្រះអម្ចាស់នៃអ្នកដើរពេលរាត្រី។ ឥឡូវ ចូរស្តាប់ដោយសច្ចៈ អំពីទំនៀមទម្លាប់ និងច្បាប់តាមតំបន់ (ទេសធម្ម) ដែលកំពុងត្រូវបានរៀបរាប់សម្រាប់ដែនទាំងនេះ។
Frequently Asked Questions
It synthesizes liberation-theology with sacred cartography: Bhārata is defined as karmabhūmi where ritual action (ijyā), social duty, and ethical causality (puṇya–pāpa) lead to svarga and apavarga. This structural integration—dharma, pilgrimage-space, and soteriology—functions as a shared Purāṇic framework that accommodates both Vaiṣṇava and Śaiva devotional economies within the same sanctified landscape.
Rivers are explicitly praised as purifying and as ‘mothers of the world,’ many traced to major mountain sources (Himavat, Vindhya, Sahya). The cataloging itself is a form of topographical sanctification: naming rivers and kulaparvatas authorizes them as pilgrimage-worthy loci where bathing, travel, and ritual observance are understood to mitigate pāpa and support merit-making.
Bhārata is singled out from the other varṣas as the realm where yuga-conditions and moral causality operate, making it uniquely suited for disciplined practice and social-religious duty. The chapter frames Bhārata as navadvīpa, sea-bounded and internally diverse, thereby linking cosmology to lived geography and to the ethical program of varṇa-based occupations and rites.