Skanda Purana — Vishnu Khanda, Shloka 45

Devanagari script

आगतस्य हरेः पूर्वं यत्र हस्ततलाच्च्युतम् । सुदर्शनाख्यं तच्चक्रं तेन चक्रहरिः स्मृतः

Transliteration

āgatasya hareḥ pūrvaṃ yatra hastatalāccyutam | sudarśanākhyaṃ taccakraṃ tena cakrahariḥ smṛtaḥ

Translation

នៅកន្លែងដែល មុនព្រះហរិមកស្ថិត ព្រះចក្រ «សុទර්សន» បានធ្លាក់ចេញពីបាតដៃរបស់ព្រះអង្គ ដោយហេតុនោះ ព្រះអង្គត្រូវបានចងចាំថា «ចក្រ-ហរិ» (ហរិនៃចក្រ)។

Word by Word

• आगतस्य: of (him) who had come
• आगतस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Verb
• Root: आ + गम् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकृत् (past participle, क्त) का षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), एकवचन; पुंलिङ्ग

• हरेः: of Hari
• हरेः: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: हरि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), एकवचन

• पूर्वम्: formerly, earlier
• पूर्वम्: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: पूर्व (प्रातिपदिक)
• Form: कालवाचक-अव्यय (adverb: formerly/before)

• यत्र: where
• यत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: यत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (relative adverb: where)

• हस्ततलात्: from the palm of the hand
• हस्ततलात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: हस्त (प्रातिपदिक) + तल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (5th/Ablative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (हस्तस्य तलम्)

• च्युतम्: fallen, slipped
• च्युतम्: Karma (Predicate participle of object/कर्म)
• Type: Verb
• Root: च्यु (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकृत् (past participle, क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; (चक्रं) विशेषण

• सुदर्शनाख्यम्: called ‘Sudarśana’
• सुदर्शनाख्यम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सुदर्शन (प्रातिपदिक) + आख्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; उपपद-तत्पुरुष (सुदर्शन-आख्य = ‘called Sudarśana’)

• तत्: that
• तत्: Visheshana (Determiner/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; निर्देशक (demonstrative)

• चक्रम्: discus
• चक्रम्: Karta (Subject of smṛtaḥ/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: चक्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• तेन: therefore, by that
• तेन: Karana (Cause/Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, तृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental), एकवचन

• चक्रहरिः: Cakra-Hari (Hari with the discus)
• चक्रहरिः: Karta (Predicate noun/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: चक्र (प्रातिपदिक) + हरि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय (चक्रः हरिः / चक्रधारी हरिः)

• स्मृतः: is remembered/called
• स्मृतः: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्मृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकृत् (past passive participle, क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मणि प्रयोग (passive sense)

Speaker

Agastya

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Cakra-Hari-sthāna (Ayodhyā)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Hari stands in serene majesty; from his outstretched palm the radiant Sudarśana-cakra descends to the earth, turning the ground into a sanctified locus; sages/pilgrims witness the sign and name the place Cakra-Hari.

Characters & Entities

• Hari (Viṣṇu)
• Sudarśana-cakra
• Cakra-Hari
• Ayodhyā (implied setting)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sacred places preserve divine memories; even a single divine act becomes a marker of holiness and devotion.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

A specific spot within the Ayodhyā sacred landscape is implied—where Sudarśana fell—forming a localized tīrtha-memory.

What ritualistic prescription is mentioned?

None explicitly; the verse provides etiological sacred-history (name and place-origin) rather than a ritual rule.