Mantra 17
Rishi: Visionary seer formula (ṛṣi not fixed in Saṃhitā rubric)
Devata: Sūrya (as Gopā, the guardian)
Chandas: Triṣṭubh-like (RV-style verse imported into YV liturgy)
Samhita Patha (Devanagari)
अप॑श्यं गो॒पामनि॑पद्यमान॒मा च॒ परा॑ च प॒थिभि॒श्चर॑न्तम् । स स॒ध्रीची॒ः स विषू॑ची॒र्वसा॑न॒ आ व॑रीवर्त्ति॒ भुव॑नेष्व॒न्तः
Transliteration
ápaśyaṃ gopā́m anipadyamā́nam ā́ ca párā ca pathíbhiś cárantam | sá sadhṛ́cīḥ sá víṣūcīr vásāna ā́ varīvartti bhúvaneṣv antáḥ
Translation
I beheld the Herdsman, never stumbling, moving to and fro along his paths. He, wearing paths that meet and paths that part, within the worlds doth ever turn and move about.
Padapatha (Word Analysis)
अप॑श्यम् । गो॒पाम् । अनि॑पद्यमानम् । आ । च॒ । परा॑ । च॒ । प॒थिभिः॑ । चर॑न्तम् । सः । स॒ध्रीचीः॑ । सः । विषू॑चीः । वसा॑नः । आ । व॒री॒व॒र्त्ति॒ । भुव॑नेषु । अ॒न्तः ।
Word by Word
अपश्यम्I saw
अपश्यम्:
(क्रिया) —
TypeVerb
Root√पश् (दृश्) / पश्य-
गो-पाम्the cowherd/guardian (protector)
गो-पाम्:
Karma
TypeNoun
Rootगो + √पा (पालने) → गोप (प्रातिपदिक) / गोप-
अनिपद्यमानम्moving along, following (going after)
अनिपद्यमानम्:
Karma (विशेषणम्)
TypeVerb (Participle)
Rootअनु + √पद् (गत्यर्थे) / पद्यमान (शतृ) → पद्यमान-
आtowards; hither
आ:
—
TypeIndeclinable
Rootआ
चand
च:
—
TypeIndeclinable
Rootच
पराaway; forth
परा:
—
TypeIndeclinable
Rootपरा
चand
च:
—
TypeIndeclinable
Rootच
पथिभिःby/along (various) paths
पथिभिः:
Karaṇa
TypeNoun
Rootपथि- (पथ्/पन्थन्- ‘path’)
चरन्तम्wandering, moving
चरन्तम्:
Karma (विशेषणम्)
TypeVerb (Participle)
Root√चर् (गत्यर्थे) / चरन्त् (शतृ) → चरन्त्-
सःhe
सः:
Kartā
TypePronoun
Rootतद् (सः)
सध्रीचीःstraight (lines/ways)
सध्रीचीः:
Karma (विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootसध्रीच्- (प्रातिपदिक; ‘straight/with one direction’)
सःhe
सः:
Kartā
TypePronoun
Rootतद् (सः)
विषूचीःdiverging/crosswise (lines/ways)
विषूचीः:
Karma
TypeAdjective
Rootविषूच्- (प्रातिपदिक; ‘diverging, crosswise’)
वसानःwearing; clothing himself
वसानः:
Kartā (विशेषणम्)
TypeVerb (Participle)
Root√वस् (आच्छादने) / वसान (शानच्) → वसान-
आtowards; hither
आ:
—
TypeIndeclinable
Rootआ
वरीवर्तिmoves about; turns/roams
वरीवर्ति:
(क्रिया) —
TypeVerb
Rootआ + √वृत् (वर्तने) / वरीवर्त्ति (देसिदेरटिव/इंटेन्सिव-प्रयोगः)
भुवनेषुin the worlds/regions
भुवनेषु:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootभुवन- (प्रातिपदिक) अवकाश/लोक
अन्तःwithin; inside
अन्तः:
Adhikaraṇa (भावतः)
TypeIndeclinable
Rootअन्तः
Entities Mentioned
S
Sūrya (as Gopā)Ṛ
Ṛta (Cosmic Order)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes