Shukla Yajur Veda — Adhyaya 19, Mantra 78
Rishi: Prajāpati (mythic speaker/agent in the mantra’s narrative frame)
Devata: Indra (indriya), with Prajāpati as the acting principle
Chandas: Mixed; predominantly Triṣṭubh-like cadence (as transmitted in VS prose-verse style)
Samhita Patha (Devanagari)
वेदे॑न रू॒पे व्य॑पिबत् सुतासु॒तौ प्र॒जाप॑तिः । ऋ॒तेन॑ स॒त्यमि॑न्द्रि॒यं वि॒पान॑ᳪ शु॒क्रमन्ध॑स॒ इन्द्र॑स्येन्द्रि॒यमि॒दं पयो॒ऽमृतं॒ मधु॑
Transliteration
vedéna rūpé vyàpibat sutā́sutau prajā́patiḥ | ṛténa satyám indriyáṃ vipā́naṃ śukrám ándhasa índrasyendriyám idáṃ páyo 'mṛ́taṃ mádhu
Translation
By sacred knowledge, in (its) proper form, Prajāpati drank up the pressed and the unpressed. By Ṛta (he won) Truth—Indra’s vigour: the draught to be drunk, the bright essence of the Soma-juice; this is Indra’s vigour—milk, immortal, honey.
Padapatha (Word Analysis)
वेदे॑न । रू॒पे । वि॒-अपि॑बत् । सु॒ता-अ॒सु॒तौ । प्र॒जाप॑तिः । ऋ॒तेन॑ । स॒त्यम् । इ॒न्द्रि॒यम् । वि॒पान॑म् । शु॒क्रम् । अन्ध॑सः । इन्द्र॑स्य । इ॒न्द्रि॒यम् । इ॒दम् । पयः॑ । अ॒मृत॑म् । मधु॑
Word by Word
वेदेनby/with the Veda (knowledge)
वेदेन:
करण
TypeNoun
Rootवेद (प्रातिपदिक; √विद् ‘जानने’ से) अथवा ‘वेद’ (ज्ञान/वेद-ग्रन्थ)
रूपेin (his) form/appearance
रूपे:
अधिकारण
TypeNoun
Rootरूप (प्रातिपदिक)
व्यपिबत्drank up / drank fully
व्यपिबत्:
(क्रिया)
TypeVerb
Root√पा (पिबति) + उपसर्ग ‘वि-’
सुतासुतौ(the Soma) pressed and unpressed (both kinds)
सुतासुतौ:
कर्म
TypeNoun
Rootसुत + असुत (समास/द्वन्द्व; ‘pressed’ + ‘unpressed/unsqueezed’)
प्रजापतिःPrajāpati
प्रजापतिः:
कर्ता
TypeNoun
Rootप्रजापति (प्रातिपदिक)
ऋतेनby/with ṛta (cosmic order)
ऋतेन:
करण
TypeNoun
Rootऋत (प्रातिपदिक)
सत्यम्truth
सत्यम्:
कर्म
TypeNoun
Rootसत्य (प्रातिपदिक)
इन्द्रियम्power, vigor
इन्द्रियम्:
कर्म
TypeNoun
Rootइन्द्रिय (प्रातिपदिक)
विपानम्a special drink / draught
विपानम्:
कर्म
TypeNoun
Rootविपान (प्रातिपदिक; ‘विशेषेण पान’/‘पेय’ भाव)
शुक्रम्bright, pure
शुक्रम्:
कर्म (विशेषण-रूपेण)
TypeAdjective
Rootशुक्र (प्रातिपदिक)
अन्धसःof the Soma-juice
अन्धसः:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootअन्धस् (प्रातिपदिक; सोमरस/रस)
इन्द्रस्यof Indra
इन्द्रस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
इन्द्रियम्(is) Indra’s vigor/power
इन्द्रियम्:
कर्ता/विधेय (नामवाक्ये)
TypeNoun
Rootइन्द्रिय (प्रातिपदिक)
इदम्this
इदम्:
कर्ता/विधेय (निर्देश)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम)
पयःmilk; nourishing drink
पयः:
कर्ता/विधेय
TypeNoun
Rootपयस् (प्रातिपदिक)
अमृतम्immortality; ambrosia
अमृतम्:
कर्ता/विधेय
TypeNoun
Rootअमृत (प्रातिपदिक)
मधुhoney; sweetness
मधु:
कर्ता/विधेय
TypeNoun
Rootमधु (प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
P
PrajāpatiI
IndraṚ
Ṛta/Satya (cosmic order & truth)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes