
អធ្យាយ ២៦ ជាព្រះបន្ទូលបង្រៀនរបស់ ឧបមន្យូ ដែលលើកតម្កើងភក្តីស្រឡាញ់មន្ត្រាព្រះសិវៈ លើសផ្លូវតបស្យា ឬយជ្ញា។ ចាប់ផ្តើមដោយរាយបញ្ជីបាបធ្ងន់ៗ ដូចជា សម្លាប់ព្រាហ្មណ៍ ផឹកស្រា លួច បំពានគ្រូ សម្លាប់ម្តាយឪពុក សម្លាប់វីរបុរស ឬទារកក្នុងផ្ទៃ ហើយប្រកាសថា ការគោរពព្រះសិវៈជាមូលហេតុអធិបតី តាមមន្ត្រា «បញ្ចាក្សរី» នាំឲ្យសាបសូន្យបាបជាបន្តបន្ទាប់ ដោយការសុទ្ធសាធតាមលំដាប់រយៈពេលដប់ពីរឆ្នាំ។ បន្ទាប់មកកំណត់គំរូអ្នកបូជាដ៏ល្អ—ភក្តីសិវៈតែមួយ ការគ្រប់គ្រងអារម្មណ៍ និងជីវិតសាមញ្ញមានវិន័យ (រស់ដោយបិណ្ឌបាត) ដែលគ្រប់គ្រាន់សូម្បីសម្រាប់អ្នកត្រូវគេហៅថា «ធ្លាក់ចុះ»។ វាបដិសេធថា ពិធីវ្រតដ៏តឹងរឹង (ផឹកទឹកតែប៉ុណ្ណោះ ឬរស់ដោយខ្យល់) មិនធានាដល់សិវលោកទេ ខណៈការបូជាម្តងតែមួយដោយភក្តីបញ្ចាក្សរី អាចនាំទៅកាន់ព្រះអវតារសិវៈ ដោយអំណាចដ៏ធំរបស់មន្ត្រា។ ចុងក្រោយ វាប្រៀបធៀបថា តបស្យា និងយជ្ញា (ទោះបីបរិច្ចាគទ្រព្យទាំងអស់ជាទក្ខិណា) មិនអាចស្មើការបូជារូបព្រះសិវៈបានឡើយ ហើយបញ្ជាក់ថា អ្នកបូជាដោយបញ្ចាក្សរី ត្រូវបានដោះលែងពីបាប ដោយមិនចាំបាច់សង្ស័យ។ ក៏មានការទទួលស្គាល់ទម្រង់មន្ត្រាផ្សេងៗ (រុទ្រ/មិនរុទ្រ, ឆដាក្សរ, សូក្តមន្ត្រា) ប៉ុន្តែសិវភក្តីជាចំណុចសម្រេច។
Verse 1
उपमन्युरुवाच । ब्रह्मघ्नो वा सुरापो वा स्तेयीवा गुरुतल्पगः । मातृहा पितृहा वापि वीरहा भ्रूणहापि वा
ឧបមន្យុបាននិយាយថា៖ «មិនថាជាអ្នកសម្លាប់ព្រាហ្មណ៍ ឬអ្នកផឹកស្រាមេរា ឬចោរ ឬអ្នករំលោភគ្រែគ្រូ; មិនថាបានសម្លាប់ម្តាយ ឬឪពុក សម្លាប់វីរបុរស ឬសូម្បីតែបំផ្លាញទារកក្នុងផ្ទៃ—(សូម្បីតែបុគ្គលបែបនេះក៏ត្រូវបាននិយាយនៅទីនេះ)»។
Verse 2
संपूज्यामन्त्रकं भक्त्या शिवं परमकारणम् । तैस्तैः पापैः प्रमुच्येत वर्षैर्द्वादशभिः क्रमात्
ដោយបូជាព្រះសិវៈ—មូលហេតុអធិបតី—ដោយភក្តិ ព្រមទាំងមន្តដែលបានកំណត់ នោះមនុស្សនឹងរួចផុតពីបាបនានាទាំងនោះជាបន្តបន្ទាប់ ក្នុងរយៈពេលដប់ពីរឆ្នាំ។
Verse 3
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन पतितो ऽपि यजेच्छिवम् । भक्तश्चेन्नापरः कश्चिद्भिक्षाहारो जितेंद्रियः
ដូច្នេះ ដោយខិតខំគ្រប់យ៉ាង សូម្បីតែអ្នកធ្លាក់ក្នុងបាបក៏គួរតែបូជាព្រះសិវៈ; ប្រសិនបើគាត់ជាភក្តិ មិនមានទីពឹងផ្សេងទៀត រស់ដោយបិណ្ឌបាត និងបានឈ្នះអារម្មណ៍ទាំងឡាយ។
Verse 4
कृत्वापि सुमहत्पापं भक्त्या पञ्चाक्षरेण तु । पूजयेद्यदि देवेशं तस्मात्पापात्प्रमुच्यते
ទោះបីបានប្រព្រឹត្តបាបដ៏ធំមហិមា ក៏ដោយ បើគោរពបូជាព្រះអធិរាជនៃទេវតា ដោយសទ្ធា តាមមន្ត្របញ្ចអក្សរ នោះនឹងរួចផុតពីបាបនោះ។
Verse 5
अब्भक्षा वायुभक्षाश्च ये चान्ये व्रतकर्शिताः । तेषामेतैर्व्रतैर्नास्ति शिवलोकसमागमः
អ្នកដែលរស់ដោយទឹកតែប៉ុណ្ណោះ អ្នកដែលរស់ដោយខ្យល់តែប៉ុណ្ណោះ និងអ្នកដទៃដែលស្គមស្គាំងដោយវ្រតដ៏តឹងរឹង—ដោយវ្រតទាំងនេះតែប៉ុណ្ណោះ មិនអាចឈានដល់ការរួមជាមួយលោកសិវៈបានទេ។
Verse 6
भक्त्या पञ्चाक्षरेणैव यः शिवं सकृदर्चयेत् । सोपि गच्छेच्छिवस्थानं शिवमन्त्रस्य गौरवात्
អ្នកណាដែលដោយសទ្ធា ប្រើមន្ត្របញ្ចអក្សរ បូជាព្រះសិវៈសូម្បីតែម្តង—គាត់ក៏ទៅដល់ទីស្ថានសិវៈបាន ដោយសារភាពអធិការ និងអានុភាពបរិសុទ្ធនៃមន្ត្រសិវៈ។
Verse 7
तस्मात्तपांसि यज्ञांश्च सर्वे सर्वस्वदक्षिणाः । शिवमूर्त्यर्चनस्यैते कोट्यंशेनापि नो समाः
ដូច្នេះ ការតបស្យា និងយញ្ញទាំងអស់—even ក៏ដោយបរិច្ចាគទ្រព្យសម្បត្តិទាំងមូលជាទក្ខិណាទៅព្រះបូជាចារ្យ—ក៏មិនស្មើ សូម្បីតែមួយភាគលាន នៃការអរចនាបូជារូបមూర్తិសក្ការៈរបស់ព្រះសិវៈឡើយ។
Verse 8
बद्धो वाप्यथ मुक्तो वा पश्चात्पञ्चाक्षरेण चेत् । पूजयन्मुच्यते भक्तो नात्र कार्या विचारणा
មិនថាមនុស្សម្នាក់ត្រូវបានចងដោយបាសៈ ឬបានរួចហើយក្តី បើបន្ទាប់មកគេបូជាព្រះសិវៈដោយមន្ត្រាបញ្ចាក្សរី នោះអ្នកសក្ការៈនោះនឹងបានរួចផុត; មិនចាំបាច់ពិចារណាបន្ថែមឡើយ។
Verse 9
अरुद्रो वा सरुद्रो वा सूक्तेन शिवमर्चयेत् । यः सकृत्पतितो वापिमूढो वा मुच्यते नरः
មិនថាមានវិន័យរុទ្រា ឬគ្មានវិន័យរុទ្រាក៏ដោយ គួរបូជាព្រះសិវៈដោយសូក្ត្រនេះ។ ព្រោះសូម្បីបុរសដែលធ្លាក់ខ្លួនម្តង ឬអ្នកវង្វេងភាន់ ក៏បានរួចផុតដែរ។
Verse 10
षडक्षरेण वा देवं सूक्तमन्त्रेण पूजयेत् । शिवभक्तो जितक्रोधो ह्यलब्धो लब्ध एव च
គួរបូជាព្រះអម្ចាស់ ដោយមន្ត្រាប្រាំមួយអក្សរ ឬដោយសូក្ត្រមន្ត្រាវេទ។ អ្នកភក្តីព្រះសិវៈ ដែលឈ្នះកំហឹងហើយ មិនថាមិនទទួលបានអ្វី ឬទទួលបានច្រើន ក៏នៅតែស្ថិតស្ថេរនិងពេញចិត្តដដែល។
Verse 11
अलब्धाल्लब्ध एवात्र विशिष्टो नात्र संशयः । स ब्रह्मांगेन वा तेन सहंसेन विमुच्यते
នៅទីនេះ អ្នកដែលទទួលបានអ្វីដែលមិនធ្លាប់ទទួលបានមុន គឺជាអ្នកស្វែងរកដ៏លើសគេ—មិនមានសង្ស័យឡើយ។ ដោយសេចក្តីសម្រេចនោះ គេបានរួចផុត ទាំងដោយរួមជាមួយសភាពរបស់ព្រះព្រហ្ម ឬរួមជាមួយ ហំសៈ (អាត្មាខាងក្នុងដ៏អធិឧត្តម)។
Verse 12
तस्मान्नित्यं शिवं भक्त्या सूक्तमन्त्रेण पूजयेत् । एककालं द्विकालं वा त्रिकालं नित्यमेव वा
ដូច្នេះ គួរតែបូជាព្រះសិវៈជានិច្ចដោយភក្តី ដោយប្រើសូក្តៈ និងមន្ត្រដែលនិយាយបានល្អ។ ការបូជានេះ អាចធ្វើម្តងក្នុងមួយថ្ងៃ ឬពីរដង ឬបីដង—ឬក៏ធ្វើជានិច្ចជាវិន័យបរិសុទ្ធប្រចាំថ្ងៃ។
Verse 13
ये ऽर्चयंति महादेवं विज्ञेयास्ते महेश्वराः । ज्ञानेनात्मसहायेन नार्चितो भगवाञ्छिवः
អ្នកណាដែលអរចនា (បូជា) ព្រះមហាទេវៈ គួរឲ្យដឹងថា ពួកគេជាមហេស្វរៈ (អ្នកស្រឡាញ់ព្រះអម្ចាស់ដ៏មហា)។ តែព្រះភគវាន សិវៈ មិនអាចត្រូវបានបូជាបានត្រឹមតែចំណេះដឹងដែលយកអាត្មាផ្ទាល់ជាគន្លង (ចំណេះដឹងមិនភ្ជាប់ភក្តី និងការអនុវត្តត្រឹមត្រូវ) ទេ។
Verse 14
स चिरं संसरत्यस्मिन्संसारे दुःखसागरे । दुर्ल्लभं प्राप्य मानुष्यं मूढो नार्चयते शिवम्
គាត់វង្វេងយូរនៅក្នុងសំសារៈ ដែលជាសមុទ្រទុក្ខ។ ទោះបានកំណើតមនុស្សដ៏កម្រហើយ ក៏អ្នកល្ងង់មិនគោរពបូជាព្រះសិវៈទេ។
Verse 15
निष्फलं तस्य तज्जन्म मोक्षाय न भवेद्यतः । दुर्ल्लभं प्राप्य मानुष्यं ये ऽर्चयन्ति पिनाकिनम्
កំណើតនោះពិតជាឥតផល ព្រោះមិនក្លាយជាមូលហេតុនៃមោក្ខៈឡើយ—បានកំណើតមនុស្សដ៏កម្រហើយ តែមិនបូជាព្រះពិនាគិន (ព្រះសិវៈ)។
Verse 16
तेषां हि सफलं जन्म कृतार्थास्ते नरोत्तमाः । भवभक्तिपरा ये च भवप्रणतचेतसः
កំណើតរបស់ពួកគេមានផលពិតប្រាកដ; ពួកនរោត្តមទាំងនោះបានសម្រេចគោលបំណង—អ្នកដែលស្មោះភក្តិចំពោះភវៈ (ព្រះសិវៈ) ហើយចិត្តកោតគោរពចំពោះភវៈ។
Verse 17
भवसंस्मरणोद्युक्ता न ते दुःखस्य भागिनः । भवनानि मनोज्ञानि विभ्रमाभरणाः स्त्रियः
អ្នកដែលខិតខំរំលឹកភវៈ (ព្រះសិវៈ) មិនក្លាយជាអ្នកចែករំលែកទុក្ខឡើយ។ សម្រាប់ពួកគេ សូម្បីផ្ទះក៏ក្លាយជាទីសប្បាយចិត្ត ហើយស្ត្រីដែលតុបតែងដោយសោភ័ណភាព ក៏ដូចជាគ្រឿងអលង្ការមង្គលនៃជីវិត។
Verse 18
धनं चातृप्तिपर्यन्तं शिवपूजाविधेः फलम् । ये वाञ्छन्ति महाभोगान्राज्यं च त्रिदशालये
ផលនៃការប្រតិបត្តិពិធីបូជាព្រះសិវៈដោយត្រឹមត្រូវ គឺទ្រព្យសម្បត្តិដល់កម្រិតបំបាត់ការខ្វះខាត។ អ្នកដែលប្រាថ្នាសុខសម្បូរធំៗ ក៏ទទួលបានអធិបតេយ្យនៅលំនៅឋាននៃទេវតាទាំងសាមសិប។
Verse 19
ते वाञ्छन्ति सदाकालं हरस्य चरणाम्बुजम् । सौभाग्यं कान्तिमद्रूपं सत्त्वं त्यागार्द्रभावता
ពួកគេប្រាថ្នាជានិច្ចចំពោះជើងផ្កាឈូករបស់ហរៈ (ព្រះសិវៈ)។ ពីភក្តិដ៏ស្មោះនោះ កើតមានសោភ័ណសំណាង រូបកាយភ្លឺរលោងស្រស់ស្អាត ភាពបរិសុទ្ធនៃសត្តវៈ និងចិត្តទន់ភ្លន់ដោយវិញ្ញាណនៃការលះបង់។
Verse 20
शौर्यं वै जगति ख्यातिश्शिवमर्चयतो भवेत् । तस्मात्सर्वं परित्यज्य शिवैकाहितमानसः
ពិតប្រាកដណាស់ កម្លាំងក្លាហាន និងកេរ្តិ៍ឈ្មោះក្នុងលោក កើតមានចំពោះអ្នកដែលបូជាព្រះសិវៈ។ ដូច្នេះ ចូរលះបង់អ្វីៗទាំងអស់ ហើយដាក់ចិត្តឲ្យជាប់តែព្រះសិវៈតែមួយ។
Verse 21
शिवपूजाविधिं कुर्याद्यदीच्छेच्छिवमात्मनः । त्वरितं जीवितं याति त्वरितं याति यौवनम्
បើអ្នកប្រាថ្នាព្រះសិវៈជាព្រះអាត្មានៃខ្លួន—គឺព្រះគុណរបស់ព្រះអម្ចាស់បតិ—ត្រូវអនុវត្តវិធីបូជាព្រះសិវៈតាមក្បួន។ ព្រោះជីវិតឆាប់ផុត ហើយយុវវ័យក៏ឆាប់លាចាកដែរ។
Verse 22
त्वरितं व्याधिरभ्येति तस्मात्पूज्यः पिनाकधृक् । यावन्नायाति मरणं यावन्नाक्रमते जरा
ជំងឺឆាប់វាយប្រហារមនុស្ស; ដូច្នេះ ត្រូវបូជាព្រះសិវៈ ព្រះបិនាកធ្រឹក អ្នកកាន់ធ្នូបិនាកា ខណៈមរណភាពមិនទាន់មក និងចាស់ជរាមិនទាន់គ្របដណ្ដប់។
Verse 23
यावन्नेन्द्रियवैकल्यं तावत्पूजय शंकरम् । न शिवार्चनतुल्यो ऽस्ति धर्मो ऽन्यो भुवनत्रये
ដរាបណាអង្គចិត្តសញ្ញាណមិនទាន់ខ្សោយ ចូរបូជាព្រះសង្ករ។ ក្នុងលោកទាំងបី មិនមានធម៌ណាដូចស្មើនឹងការបូជាព្រះសិវៈឡើយ។
Verse 24
इति विज्ञाय यत्नेन पूजनीयस्सदाशिवः । द्वारयागं जवनिकां परिवारबलिक्रियाम्
ដឹងដូច្នេះហើយ គួរបូជាសទាសិវៈដោយការខិតខំប្រឹងប្រែង—អនុវត្តពិធីបូជាទ្វារ រៀបចំវាំងនន (អេក្រង់វិហារ) និងថ្វាយបាលិ (បូជាអាហារបូជា) តាមកំណត់ ដល់ទេវតាអមព័ទ្ធក្នុងព្រះបរិវាររបស់ព្រះអង្គ។
Verse 25
नित्योत्सवं च कुर्वीत प्रसादे यदि पूजयेत् । हविर्निवेदनादूर्ध्वं स्वयं चानुचरो ऽपि वा
បើគេបូជាដោយភក្តី និងទទួលព្រះគុណ (ប្រសាទ) ដោយក្តីគោរព គេគួរធ្វើពិធីបុណ្យសក្ការៈប្រចាំថ្ងៃ ដើម្បីគោរពព្រះអង្គផងដែរ។ បន្ទាប់ពីថ្វាយហវីស (អាហារបូជា) ជានិវេទនៈរួច អ្នកបូជាខ្លួនឯង—ឬសូម្បីអ្នកបម្រើរបស់គេ—គួរបន្តសេវាកម្មតាមលំដាប់ត្រឹមត្រូវ។
Verse 26
प्रसादपरिवारेभ्यो बलिं दद्याद्यथाक्रमम् । निर्गम्य सह वादित्रैस्तदाशाभिमुखः स्थितः
តាមលំដាប់គួរគោរព គេគួរថ្វាយបលិដល់បរិវារនៃព្រះប្រសាទ។ បន្ទាប់មក ចេញក្រៅជាមួយសូរស័ព្ទវាទ្យ ហើយឈរបែរទៅទិសដែលបានកំណត់ ដោយវិន័យ និងមង្គល។
Verse 27
पुष्पं धूपं च दीपञ्च दद्यादन्नं जलैः सह । ततो दद्यान्महापीठे तिष्ठन्बलिमुदङ्मुखः
គេគួរថ្វាយផ្កា ធូប និងប្រទីប ហើយថ្វាយអាហារជាមួយទឹកផងដែរ។ បន្ទាប់មក ឈរនៅលើមហាបីឋ (mahāpīṭha) បែរមុខទៅទិសជើង ហើយថ្វាយបលិ។
Verse 28
ततो निवेदितं देवे यत्तदन्नादिकं पुरा । तत्सर्वं सावशेषं वा चण्डाय विनिवेदयेत्
បន្ទាប់មក អាហារ និងគ្រឿងថ្វាយផ្សេងៗ ដែលបានថ្វាយដល់ព្រះអម្ចាស់ពីមុន—ទាំងអស់ ឬអ្វីដែលនៅសល់—គេគួរថ្វាយបន្តទៅកាន់ចណ្ឌា (Caṇḍa)។
Verse 29
हुत्वा च विधिवत्पश्चात्पूजाशेषं समापयेत् । कृत्वा प्रयोगं विधिवद्यावन्मन्त्रं जपं ततः
បន្ទាប់ពីបូជាអាហុតិតាមវិធីពិធីការហើយ គប្បីបញ្ចប់អ្វីដែលនៅសល់នៃពិធីបូជាឲ្យបានត្រឹមត្រូវ។ បន្ទាប់មក អនុវត្តន៍នីតិវិធីដែលបានកំណត់ឲ្យបានគ្រប់គ្រាន់ ហើយចាប់ផ្តើមសូត្រមន្តតាមដែលបានបញ្ជា។
Verse 30
नित्योत्सवं प्रकुर्वीत यथोक्तं शिवशासने । विपुले तैजसे पात्रे रक्तपद्मोपशोभिते
គួរធ្វើពិធីបុណ្យបូជាប្រចាំថ្ងៃ ដូចដែលបានបញ្ជាក់ក្នុងព្រះបញ្ញត្តិរបស់ព្រះសិវៈ។ គ្រឿងបូជាត្រូវរៀបក្នុងភាជន៍ធំភ្លឺរលោង តុបតែងដោយផ្កាឈូកក្រហម។
Verse 31
अस्त्रं पाशुपतं दिव्यं तत्रावाह्य समर्चयेत् । शिवस्यारोप्यः तत्पात्रं द्विजस्यालंकृतस्य च
នៅទីនោះ គួរអញ្ជើញអាវុធបាសុបតៈដ៏ទេវីយ៍មកស្ថិត ហើយបូជាវាដោយការគោរពសមគួរ។ បន្ទាប់មក ដាក់ភាជន៍ពិធីនោះថាជារបស់ព្រះសិវៈ ហើយប្រគេនដល់ព្រះព្រាហ្មណ៍ដែលត្រូវបានគោរពតុបតែងផងដែរ។
Verse 32
न्यस्तास्त्रवपुषा तेन दीप्तयष्टिधरस्य च । प्रासादपरिवारेभ्यो बहिर्मंगलनिःस्वनैः
បន្ទាប់មក ដោយគាត់—អ្នកដែលរាងកាយពាក់ព័ន្ធនឹងអាវុធ—ហើយដោយអ្នកកាន់ដំបងភ្លឺរលោងផងដែរ ក្រុមអ្នកបម្រើក្នុងព្រះរាជវាំងបានចេញទៅខាងក្រៅ ដោយមានសំឡេងមង្គលនៃការអបអរសាទរ។
Verse 33
नृत्यगेयादिभिश्चैव सह दीपध्वजादिभिः । प्रदक्षिणत्रयं कृत्वा न द्रुतं चाविलम्बितम्
ដោយមានរបាំ ចម្រៀង និងអ្វីៗដូចនោះ រួមជាមួយចង្កៀង ទង់ជ័យ និងគ្រឿងមង្គលផ្សេងៗ គួរធ្វើការប្រទក្សិណា៣ជុំ មិនប្រញាប់ពេក ហើយក៏មិនយឺតយ៉ាវពេកដែរ។
Verse 34
आदायाभ्यंतरं नीत्वा ह्यस्त्रमुद्वासयेत्ततः । प्रदक्षिणादिकं कृत्वा यथापूर्वोदितं क्रमात्
យកឧបករណ៍បូជានោះ នាំចូលទៅខាងក្នុង ហើយបន្ទាប់មក គួរធ្វើពិធីបញ្ចប់ ដើម្បីលះបង់អំណាចទេវភាពដែលបានអញ្ជើញ (astra)។ បន្ទាប់ពីនោះ ធ្វើប្រទក្សិណា និងពិធីបញ្ចប់ផ្សេងៗ តាមលំដាប់ដដែល ដូចដែលបានបញ្ជាក់មុន។
Verse 35
आदाय चाष्टपुष्पाणि पूजामथ समापयेत्
យកផ្កា៨ ដោយគោរពសទ្ធា ហើយបញ្ចប់ពិធីបូជា ដោយថ្វាយផ្កាទាំងនោះជាកិច្ចបញ្ចប់នៃបូជាចំពោះព្រះសិវៈ។
Rather than a single mythic episode, the chapter is a prescriptive discourse: Upamanyu teaches the salvific efficacy of Śiva worship through mantra (especially pañcākṣarī), framed against the background of grave sins and their removal.
The pañcākṣarī is treated as a self-sufficient ritual technology whose inherent ‘gaurava’ enables purification and access to Śiva’s realm, even when other high-effort ascetic practices do not yield the same guaranteed result.
Śiva is approached as Deveśa and paramakāraṇa through arcana (worship) using pañcākṣara; the chapter also notes alternative mantra-forms (rudra/non-rudra hymn usage, ṣaḍakṣara, sūkta-mantra) while prioritizing devotion and worship of Śiva-mūrti.