Adhyaya 35
Vayaviya SamhitaPurva BhagaAdhyaya 3565 Verses

उपमन्युतपः-निवारणप्रसङ्गः / Śiva restrains Upamanyu’s tapas (Śiva disguised as Indra)

អធ្យាយ ៣៥ ចាប់ផ្តើមដោយទេវតាទាំងឡាយភ័យខ្លាចវិបត្តិថ្មី ហើយរត់ទៅវៃគុន្ឋ ដើម្បីទូលបង្គំប្រាប់ហរិ (វិෂ್ಣុ)។ វិෂ್ಣុពិចារណា rồiទៅមណ្ឌរ ជួបមហេឝ్వర និងសូមអង្វរ៖ កុមារព្រាហ្មណ៍ឈ្មោះ ឧបមន្យុ ស្វែងរកទឹកដោះគោ កំពុងដុតបំផ្លាញសកលលោកដោយអំណាចតបៈ ត្រូវទប់ស្កាត់។ មហេឝ्वरធានាថានឹងរារាំងកុមារ ហើយបញ្ជាវិṣṇុត្រឡប់ទៅទីលំនៅរបស់ខ្លួន ដើម្បីបង្ហាញអធិបតេយ្យរបស់សិវៈលើការគ្រប់គ្រងតបៈ និងផលវិបាកកោស्मिक។ បន្ទាប់មក សិវៈសម្រេចទៅព្រៃតបៈ ដោយលាក់ខ្លួនជារូបឥន្ទ្រ (ឝក្រ) មកលើដំរីស ពណ៌ស មានពួកទេវ និងអរទេវអមដំណើរ មានឆ័ត្រ និងអ្នកបម្រើ ដូចរូបរាជឥន្ទ្រ ពន្លឺរុងរឿងដូចព្រះចន្ទលម្អមណ្ឌរ។ នេះជាការចូលមកជួយដោយព្រះ ដើម្បីសាកល្បង បង្រៀន និងបង្វែរអំណាចតបៈទៅកាន់ភក្តិ និងតត្ត្វ។

Shlokas

Verse 1

वायुरुवाच । अथ सर्वे प्रदीप्तांगा वैकुण्ठं प्रययुर्द्रुतम् । प्रणम्याहुश्च तत्सर्वं हरये देवसत्तमाः

វាយុបានមានព្រះវាចា៖ បន្ទាប់មក ព្រះទេវៈដ៏ប្រសើរទាំងអស់ ដែលអង្គកាយភ្លឺរលោងដោយតេជៈទេវ, បានរហ័សទៅកាន់វៃគុន្ឋ។ ពួកគេបានក្រាបបង្គំ ហើយទូលបញ្ជាក់រឿងទាំងមូលដល់ហរិ (វិષ્ણុ)។

Verse 2

श्रुत्वा तेषां तदा वाक्यं भगवान्पुरुषोत्तमः । किमिदन्त्विति संचिन्त्य ज्ञात्वा तत्कारणं च सः

ព្រះអម្ចាស់ដ៏មានព្រះភាគ—បុរសឧត្តម—បានឮពាក្យរបស់ពួកគេនៅពេលនោះ ហើយគិតថា «នេះជាអ្វីដែរ?» បន្ទាប់មក ព្រះអង្គបានដឹងហេតុផលនៅពីក្រោយរឿងនោះ។

Verse 3

जगाम मन्दरं तूर्णं महेश्वरदिदृक्षया । दृष्ट्वा देवं प्रणम्यैवं प्रोवाच सुकृतांजलिः

ដោយប្រាថ្នាចង់ឃើញព្រះមហេស្វរៈ ព្រះអង្គបានទៅភ្នំមន្ទរៈយ៉ាងរហ័ស។ ពេលបានឃើញព្រះដេវៈ ព្រះអង្គបានកោតគោរពក្បាលចុះ ហើយដោយដៃប្រណម្យជាប់គ្នា បានទូលពាក្យ។

Verse 4

विष्णुरुवाच । भगवन्ब्राह्मणः कश्चिदुपमन्युरिति श्रुतः । क्षीरार्थमदहत्सर्वं तपसा तन्निवारय

វិષ્ણុបានទូលថា៖ «ឱ ព្រះអម្ចាស់ដ៏មានព្រះភាគ! បានឮថា មានព្រះព្រាហ្មណ៍ម្នាក់ឈ្មោះ ឧបមន្យុ ប្រាថ្នាទឹកដោះគោ បានដុតអស់ទាំងអ្វីៗដោយអំណាចតបស្យា។ សូមព្រះអង្គទប់ស្កាត់វា ដោយព្រះគុណរបស់ព្រះអង្គ»។

Verse 5

वायुरुवाच । इति श्रुत्वा वचो विष्णोः प्राह देवो महेश्वरः । शिशुं निवारयिष्यामि तत्त्वं गच्छ स्वमाश्रमम्

វាយុបាននិយាយ៖ លឺព្រះវចនៈរបស់ព្រះវិષ્ણុហើយ ព្រះមហេស្វរ (មហាទេវ) ទ្រង់មានព្រះបន្ទូលថា៖ «ខ្ញុំនឹងទប់ស្កាត់កុមារនោះ។ អ្នកដែលដឹងសច្ចៈ ចូរទៅកាន់អាស្រមរបស់អ្នកឥឡូវនេះ»។

Verse 6

तच्छ्रुत्वा शंभुवचनं स विष्णुर्देववल्लभः । जगामाश्वास्य तान्सर्वान्स्वलोकममरादिकान्

លឺព្រះបន្ទូលរបស់សម្ភូ (ព្រះសិវៈ) ហើយ ព្រះវិષ્ણុ—ជាទីស្រឡាញ់របស់ទេវតា—បានលួងលោមពួកគេទាំងអស់ គឺអមរទាំងឡាយ និងអ្នកដទៃៗ ហើយបន្ទាប់មកទ្រង់បានចាកទៅកាន់លោករបស់ទ្រង់។

Verse 7

एतस्मिन्नंतरे देवः पिनाकी परमेश्वरः । शक्रस्य रूपमास्थाय गन्तुं चक्रे मतिं ततः

នៅចន្លោះនោះ ព្រះបរមេស្វរៈ ព្រះពិនាគី អ្នកកាន់ធ្នូពិនាគៈ បានយករូបរាងរបស់សក្រ (ឥន្ទ្រ) ហើយក្រោយមក ក្នុងរូបនោះ ព្រះអង្គបានសម្រេចចិត្តចេញដំណើរ។

Verse 8

अथ जगाम मुनेस्तु तपोवनं गजवरेण सितेन सदाशिवः । सह सुरासुरसिद्धमहोरगैरमरराजतनुं स्वयमास्थितः

បន្ទាប់មក សដាសិវៈបានទៅកាន់ព្រៃតបស្យារបស់មុនី ដោយជិះលើដំរីសស្អាតដ៏អស្ចារ្យ។ ព្រះអង្គមានទេវៈ អសុរៈ សិទ្ធៈ និងនាគធំៗអមដំណើរ ហើយព្រះអង្គផ្ទាល់បានយករូបដ៏រុងរឿងរបស់ស្តេចអមរជន (ឥន្ទ្រ)។

Verse 9

स वारणश्चारु तदा विभुं तं निवीज्य वालव्यजनेन दिव्यम् । दधार शच्या सहितं सुरेंद्रं करेण वामेन शितातपत्रम्

បន្ទាប់មក ដំរីដ៏រុងរឿងនោះ បានបក់ព្រះអម្ចាស់ដ៏គ្របដណ្តប់សព្វទី ដោយកន្ទុយយ៉ាក់ដ៏ទេវីយៈយ៉ាងទន់ភ្លន់; ហើយដោយដៃឆ្វេង វាកាន់ឆ័ត្រពណ៌ស បាំងលើឥន្ទ្រា ព្រះរាជានៃទេវតា ដែលមានសចីជាគូ។

Verse 10

रराज भगवान्सोमः शक्ररूपी सदाशिवः । तेनातपत्रेण यथा चन्द्रबिंबेन मन्दरः

ព្រះសោមៈដ៏មានព្រះភាគ បានភ្លឺរលោង—សដាសិវៈផ្ទាល់ ដែលបង្ហាញខ្លួនជារូបសក្រក (ឥន្ទ្រា)។ ព្រះអង្គរលោងក្រោមឆ័ត្ររាជ្យនោះ ដូចភ្នំមន្ទរៈភ្លឺដោយព្រះចន្ទ។

Verse 11

आस्थायैवं हि शक्रस्य स्वरूपं परमेश्वरः । जगामानुग्रहं कर्तुमुपमन्योस्तदाश्रमम्

ដូច្នេះ ព្រះអម្ចាស់ដ៏អធិបតី (បរមេឥស្វរៈ) បានទទួលយករូបសក្រក (ឥន្ទ្រា) ហើយបានទៅកាន់អាស្រមរបស់ឧបមន្យុ ដើម្បីប្រទានព្រះគុណ។

Verse 12

तं दृष्ट्वा परमेशानं शक्ररूपधरं शिवम् । प्रणम्य शिरसा प्राह महामुनिवरः स्वयम्

ពេលបានឃើញព្រះបរមេសាន—ព្រះសិវៈ—ដែលទ្រង់យករូបរាងជាសក្ររ (ឥន្ទ្រ) មហាមុនីដ៏ប្រសើរនោះ ក៏កោតគោរពក្បាលចុះក្រាប ហើយនិយាយដោយខ្លួនឯង។

Verse 13

उपमन्युरुवाच । पावितश्चाश्रमस्सो ऽयं मम देवेश्वर स्वयम् । प्राप्तो यत्त्वं जगन्नाथ भगवन्देवसत्तम

ឧបមន្យុបាននិយាយថា៖ «ឱ ព្រះអម្ចាស់នៃទេវតាទាំងឡាយ! អាស្រមរបស់ខ្ញុំនេះ ត្រូវបានបរិសុទ្ធជាក់ជាមិនខាន ព្រោះព្រះអង្គផ្ទាល់បានមកដល់ទីនេះ។ ឱ ជគន្នាថ! ឱ ព្រះភគវន្ត! ឱ ព្រះដ៏ប្រសើរបំផុតក្នុងចំណោមទេវតា!»

Verse 14

वायुरुवाच । एवमुक्त्वा स्थितं प्रेक्ष्य कृतांजलिपुटं द्विजम् । प्राह गंभीरया वाचा शक्ररूपधरो हरः

វាយុបានមានព្រះវាចា៖ ព្រះហរៈ ដែលបានទទួលរូបសក្ររា (ឥន្ទ្រ) បន្ទាប់ពីបាននិយាយដូច្នោះ ទ្រង់បានមើលឃើញព្រះព្រាហ្មណ៍ឈរដោយដៃប្រណម្យ ហើយទ្រង់បានមានព្រះវាចាជ្រាលជ្រៅ និងស្ងប់ស្ងាត់។

Verse 15

शक्र उवाच । तुष्टो ऽस्मि ते वरं ब्रूहि तपसानेन सुव्रत । ददामि चेप्सितान्सर्वान्धौम्याग्रज महामुने

សក្ររាបានមានព្រះវាចា៖ «ខ្ញុំពេញចិត្តចំពោះអ្នក។ ឱ អ្នកមានវ្រតដ៏ល្អ ចូរប្រាប់ពរ ដែលអ្នកប្រាថ្នា ព្រោះអ្នកបានអនុវត្តតបស្យា។ ឱ មហាមុនី បងប្រុសរបស់ធោម្យា ខ្ញុំនឹងប្រទានអ្វីៗទាំងអស់ដែលអ្នកចង់បាន»។

Verse 16

वायुरुवाच । एवमुक्तस्तदा तेन शक्रेण मुनिपुंगवः । वारयामि शिवे भक्तिमित्युवाच कृताञ्जलिः

វាយុបានមានព្រះវាចា៖ ពេលនោះ មុនីដ៏ឧត្តម ត្រូវសក្ររានិយាយដូច្នោះ ក៏ប្រណម្យដៃឆ្លើយថា៖ «ខ្ញុំនឹងទប់ខ្លួន ព្រោះភក្តីភាពរបស់ខ្ញុំបានប្តេជ្ញានៅក្នុងព្រះសិវៈ»។

Verse 17

तन्निशम्य हरिः १ प्राह मां न जानासि लेखपम् । त्रैलोक्याधिपतिं शक्रं सर्वदेवनमस्कृतम्

លឺដូច្នោះ ហរិបានមានព្រះវាចា៖ «អ្នកសរសេរ អើយ! តើអ្នកមិនស្គាល់ខ្ញុំទេឬ? ខ្ញុំគឺឥន្ទ្រៈ (Śakra) ព្រះអធិបតីនៃលោកទាំងបី ដែលទេវទាំងអស់គោរពនមស្ការ»។

Verse 18

मद्भक्तो भव विप्रर्षे मामेवार्चय सर्वदा । ददामि सर्वं भद्रं ते त्यज रुद्रं च निर्गुणम्

«ឱ ព្រហ្មណឫសីដ៏ប្រសើរ! ចូរធ្វើជាអ្នកបំរើសក្ការៈរបស់ខ្ញុំ ហើយបូជាខ្ញុំតែមួយជានិច្ច។ ខ្ញុំនឹងប្រទានសេចក្តីមង្គលល្អទាំងអស់ដល់អ្នក។ ចូរលះបង់ការយល់ថា រុទ្រៈជានិរគុណ (គ្មានគុណលក្ខណៈ) ដូចជាអព្យាក្រឹត»។

Verse 19

रुद्रेण निर्गुणेनापि किं ते कार्यं भविष्यति । देवपङ्क्तिबहिर्भूतो यः पिशाचत्वमागतः

ការបូជារុទ្រៈជានិរគុណនោះ នឹងមានប្រយោជន៍អ្វីដល់អ្នក? ព្រោះអ្នកបានធ្លាក់ចេញពីសមាគមទេវតា ហើយចុះទៅស្ថានភាពពិសាច (សត្វអសុចិ) ហើយ។

Verse 20

वायुरुवाच । तच्छ्रुत्वा प्राह स मुनिर्जपन्पञ्चाक्षरं मनुम् । मन्यमानो धर्मविघ्नं प्राह तं कर्तुमागतम्

វាយុបានមានព្រះវាចា៖ លឺដូច្នោះ មុនីនោះបាននិយាយ ខណៈដែលបន្តជាប់ជានិច្ចនូវមន្ត្រាបញ្ចអក្សរ។ ដោយគិតថា គេមកដើម្បីរារាំងធម៌ មុនីបានអំពាវនាវទៅកាន់គេ។

Verse 21

उपमन्युरुवाच । त्वयैवं कथितं सर्वं भवनिंदारतेन वै । प्रसंगादेव देवस्य निर्गुणत्वं महात्मनः

ឧបមន្យុបានមានព្រះវាចា៖ «អ្វីៗទាំងនេះ អ្នកបានពន្យល់ដូច្នេះពិតប្រាកដ ឱ អ្នកដែលស្មោះស្រឡាញ់ក្នុងការសរសើរភវានី។ ហើយត្រឹមតែដោយសារបរិបទនៃការពិភាក្សានោះប៉ុណ្ណោះ អ្នកបាននិយាយអំពីសភាពនិរគុណរបស់ព្រះអម្ចាស់ដ៏មហាត្មា ដែលលើសគុណលក្ខណៈទាំងអស់»។

Verse 22

त्वं न जानामि वै रुद्रं सर्वदेवेश्वरेश्वरम् । ब्रह्मविष्णुमहेशानां जनक प्रकृतेः परम्

ខ្ញុំមិនអាចដឹងព្រះរុទ្រៈបានពិតប្រាកដទេ—ព្រះអម្ចាស់អធិរាជលើអធិរាជទាំងអស់នៃទេវតា; ព្រះបិតានៃព្រះព្រហ្មា ព្រះវិෂ្ណុ និងមហេស; ហើយជាព្រះដែលលើសលប់ពីប្រក្រឹតិ (ធម្មជាតិវត្ថុ)។

Verse 23

सदसद्व्यक्तमव्यक्तं यमाहुर्ब्रह्मवादिनः । नित्यमेकमनेकं च वरं तस्माद्वृणोम्यहम्

ខ្ញុំសូមជ្រើសរើសព្រះពរ​ដ៏អធិឧត្តមនោះ—ព្រះអង្គដែលអ្នកប្រាជ្ញនៃព្រហ្មនិយមពោលថា លើសទាំងមាន និងមិនមាន; ទាំងបង្ហាញ និងមិនបង្ហាញ; ជានិច្ច; ជាឯក និងជាច្រើនផងដែរ។

Verse 24

हेतुवादविनिर्मुक्तं सांख्ययोगार्थदम्परम् । उपासते यं तत्त्वज्ञा वरं तस्माद्वृणोम्यहम्

ខ្ញុំសូមជ្រើសរើសព្រះអម្ចាស់ដ៏អធិឧត្តមនោះជាព្រះពរ—ព្រះអង្គដែលអ្នកដឹងតត្ត្វៈគោរពបូជា; ព្រះអង្គសេរីពីការអះអាងហេតុផលដ៏ជម្លោះ និងប្រទានផលពិតនៃសាំងខ្យៈ និងយោគៈតាមគោលបំណង។

Verse 25

नास्ति शंभोः परं तत्त्वं सर्वकारणकारणात् । ब्रह्मविष्ण्वादिदेवानां स्रष्टुर्गुणपराद्विभोः

មិនមានតត្ត្វៈណាខ្ពស់ជាងព្រះសម្ភូទេ—ព្រះអម្ចាស់ដ៏មហិទ្ធិឫទ្ធិ ជាមូលហេតុនៃមូលហេតុទាំងអស់។ ព្រះអង្គជាព្រះអធិរាជលើសលប់ពីគុណៈទាំងបី ហើយជាប្រភពដែលព្រះព្រហ្មា ព្រះវិṣ្ណុ និងទេវតាផ្សេងៗកើតឡើង។

Verse 26

बहुनात्र किमुक्तेन मयाद्यानुमितं महत् । भवांतरे कृतं पापं श्रुता निन्दा भवस्य चेत्

និយាយច្រើនទៅមានប្រយោជន៍អ្វី? ខ្ញុំបានយល់សេចក្តីពិតដ៏ធំនេះហើយ៖ ប្រសិនបើអ្នកណាម្នាក់សូម្បីតែបានឮការបង្ខូចកេរ្តិ៍ឈ្មោះព្រះភវៈ (ព្រះសិវៈ) នោះបង្ហាញថាមានបាបដែលបានធ្វើក្នុងជីវិតមុន។

Verse 27

श्रुत्वा निंदां भवस्याथ तत्क्षणादेव सन्त्यजेत् । स्वदेहं तन्निहत्याशु शिवलोकं स गच्छति

បើបានឮការប្រមាថព្រះភវៈ (ព្រះសិវៈ) ត្រូវចាកចេញពីទីនោះភ្លាមៗ។ ហើយបើនៅក្នុងស្ថានការណ៍នោះ គាត់សូម្បីតែបោះបង់ជីវិតរបស់ខ្លួន ក៏ឆាប់បានទៅដល់លោកសិវៈ (Śivaloka)។

Verse 28

आस्तां तावन्ममेच्छेयं क्षीरं प्रति सुराधम । निहत्य त्वां शिवास्त्रेण त्यजाम्येतं कलेवरम्

«សូមទុកបំណងចង់បានទឹកដោះសិនមួយភ្លែត ឱទេវតាដ៏ទាបបំផុត។ បន្ទាប់ពីសម្លាប់អ្នកដោយអាវុធទេវីរបស់ព្រះសិវៈ ខ្ញុំនឹងបោះបង់រាងកាយនេះ»។

Verse 29

वायुरुवाच । एवमुक्त्वोपमन्युस्तं मर्तुं व्यवसितस्स्वयम् । क्षीरे वाञ्छामपि त्यक्त्वा निहन्तुं शक्रमुद्यतः

វាយុបាននិយាយថា៖ និយាយដូច្នេះហើយ ឧបមន្យូបានសម្រេចចិត្តស្លាប់ដោយខ្លួនឯង។ បោះបង់សូម្បីតែបំណងចង់បានទឹកដោះ គាត់បានកើនឡើង ដោយមានចិត្តចង់សម្លាប់សក្រក (ឥន្ទ្រ)។

Verse 30

भस्मादाय तदा घोरमघोरास्त्राभिमंत्रितम् । विसृज्य शक्रमुद्दिश्य ननाद स मुनिस्तदा

បន្ទាប់មក មុនីយកភស្មបរិសុទ្ធ ហើយបញ្ចូលមន្តអាវុធអឃោរាដ៏គួរភ័យ។ គាត់បោះវាទៅរកឥន្ទ្រៈ (សក្រក) ហើយស្រែកគំហុកខ្លាំងនៅពេលនោះ។

Verse 31

स्मृत्वा शंभुपदद्वंद्वं स्वदेहं दुग्धुमुद्यतः । आग्नेयीं धारणां बिभ्रदुपमन्युरवस्थितः

ដោយរំលឹកដល់គូជើងបរិសុទ្ធនៃសម្ភូ (ព្រះសិវៈ) អុបមន្យូមានចិត្តប៉ងបូមទឹកដោះចេញពីរាងកាយខ្លួនឯង។ គាត់កាន់ធារណាអាគ្នេយី (ភ្លើង) ហើយស្ថិតក្នុងសមាធិដ៏មាំមួន។

Verse 32

एवं व्यवसिते विप्रे भगवान्भगनेत्रहा । वारयामास सौम्येन धारणां तस्य योगिनः

ឱ ព្រះព្រាហ្មណ៍! ពេលការសម្រេចចិត្តនោះបានកើតឡើងដូច្នេះ ព្រះបរមបូជ្យ—ព្រះសិវៈ អ្នកបំផ្លាញភ្នែករបស់ ភគៈ—បានទប់ស្កាត់យ៉ាងទន់ភ្លន់នូវធារណា (ការផ្តោតខាងក្នុង) របស់យោគីនោះ។

Verse 33

तद्विसृष्टमघोरास्त्रं नंदीश्वरनियोगतः । जगृहे मध्यतः क्षिप्तं नन्दी शंकरवल्लभः

តាមព្រះបញ្ជារបស់ នន្ទីឝ្វរ នន្ទី—អ្នកជាទីស្រឡាញ់របស់ សង្ករ—បានចាប់យកអឃោរាស្ត្រ នោះភ្លាមៗពេលវាត្រូវបានបាញ់ចេញ ដោយចាប់បាននៅកណ្ដាលពេលវាត្រូវបានគប់ចេញ។

Verse 34

स्वं रूपमेव भगवानास्थाय परमेश्वरः । दर्शयामास शिप्राय बालेन्दुकृतशेखरम्

បន្ទាប់មក ព្រះអម្ចាស់ដ៏ព្រះពរ ព្រះឥស្វរៈអធិរាជ ទ្រង់ស្ថិតក្នុងរូបទេវភាពដើមរបស់ទ្រង់ ហើយបានបង្ហាញខ្លួនដល់ សិប្រា ដោយពាក់មកុដព្រះចន្ទអឌ្ឍកាលទន់ភ្លន់លើសិរ។

Verse 35

क्षीरार्णवसहस्रं च पीयूषार्णवमेव वा । दध्यादेरर्णवांश्चैव घृतोदार्णवमेव च

ទោះបីមានសមុទ្រទឹកដោះគោរាប់ពាន់ ឬសមុទ្រអម្រឹតក៏ដោយ; សមុទ្រយ៉ាអួរ និងអ្វីៗដទៃទៀត ព្រមទាំងសមុទ្រមាន់ខ្លាញ់ (ឃ្រឹត) ដ៏ធំទូលាយ—ទាំងនេះក៏គ្រាន់តែជាមាត្រដ្ឋានលោកិយ មិនមែនជាជម្រកចុងក្រោយឡើយ។

Verse 36

फलार्णवं च बालस्य भक्ष्य भोज्यार्णवं तथा । अपूपानां गिरिं चैव दर्शयामास स प्रभुः

ព្រះអម្ចាស់នោះ ដើម្បីឲ្យកុមាររីករាយ បានបង្ហាញសមុទ្រផ្លែឈើ សមុទ្រអាហារប្រភេទគួរញ៉ាំគួររីករាយ និងសូម្បីតែភ្នំនៃនំផ្អែម (អាពូប) ផងដែរ។

Verse 37

एवं स ददृशे देवो देव्या सार्धं वृषोपरि । गणेश्वरैस्त्रिशूलाद्यैर्दिव्यास्त्रैरपि संवृतः

ដូច្នេះ គាត់បានឃើញព្រះអម្ចាស់ ជាមួយព្រះនាងទេវី អង្គុយលើគោព្រះវೃಷភៈ ហើយត្រូវបានព័ទ្ធជុំវិញដោយព្រះគណេឝ్వరៈ ដែលកាន់ត្រីសូល និងអាវុធទេវីផ្សេងៗ។

Verse 38

दिवि दुंदुभयो नेदुः पुष्पवृष्टिः पपात च । विष्णुब्रह्मेन्द्रप्रमुखैर्देवैश्छन्ना दिशो दश

នៅលើស្ថានសួគ៌ ស្គរទេវតាបន្លឺឡើង ហើយភ្លៀងផ្កាបានធ្លាក់ចុះ។ ទិសទាំងដប់ត្រូវបានពោរពេញ និងគ្របដណ្ដប់ដោយទេវតា ដឹកនាំដោយព្រះវិṣṇu ព្រះbrahmā និងព្រះindra ដែលមកប្រមូលផ្តុំក្នុងការអបអរសាទរដោយគោរព។

Verse 39

अथोपमन्युरानन्दसमुद्रोर्मिभिरावृतः । पपात दण्डवद्भूमौ भक्तिनम्रेण चेतसा

បន្ទាប់មក អុបមន្យុ ត្រូវបានគ្របដណ្ដប់ដោយរលកកំពុងលើកឡើងនៃសមុទ្រសេចក្តីអានន្ទ ហើយបានដួលលើដីដូចដំបង មនសិការាបន់បោកដោយភក្តិ។

Verse 40

एतस्मिन्समये तत्र सस्मितो भगवान्भवः । एह्येहीति तमाहूय मूर्ध्न्याघ्राय ददौ वरान्

នៅពេលនោះឯង ព្រះបវៈ (ព្រះសិវៈ) មានព្រះស្មិតស្រាល បានហៅគាត់ថា «មក មក»។ ទ្រង់ទាញឲ្យជិត ហើយស្រូបក្លិនលើក្បាលដោយសេចក្តីស្រឡាញ់ រួចប្រទានពរ។

Verse 41

शिव उवाच । भक्ष्यभोज्यान्यथाकामं बान्धवैर्भुक्ष्व सर्वदा । सुखी भव सदा दुःखान्निर्मुक्ता भक्तिमान्मम

ព្រះសិវៈមានព្រះបន្ទូលថា៖ «ចូរញ៉ាំអាហារ និងម្ហូបឆ្ងាញ់ទាំងឡាយតាមចិត្តប្រាថ្នា ជាមួយសាច់ញាតិរបស់អ្នកជានិច្ច។ ចូរមានសុខសាន្តជានិរន្តរ៍ ដោះលែងពីទុក្ខទាំងអស់ ហើយស្ថិតក្នុងភក្តិចំពោះខ្ញុំ»។

Verse 42

उपमन्यो महाभाग तवाम्बैषा हि पार्वती । मया पुत्रीकृतो ह्यद्य दत्तः क्षीरोदकार्णवः

«ឧបមន្យូ អ្នកមានភាគធំអើយ បារវតីនេះពិតជាមាតារបស់អ្នក។ ថ្ងៃនេះ ខ្ញុំបានទទួលនាងជាកូនស្រីរបស់ខ្ញុំ ហើយបានប្រទានសមុទ្រទឹកដោះ (Kṣīrodakārṇava) ដល់នាង»។

Verse 43

मधुनश्चार्णवश्चैव दध्यन्नार्णव एव च । आज्यौदनार्णवश्चैव फलाद्यर्णव एव च

មានសមុទ្រទឹកឃ្មុំផង មានសមុទ្រទឹកដោះគោជូរ និងបាយផង មានសមុទ្រមាន់ទឹកខ្លាញ់ (ghee) និងបាយស្ងោរផង ហើយដូចគ្នានោះ មានសមុទ្រផ្លែឈើ និងផលផលិតផ្សេងៗផងដែរ។

Verse 44

अपूपगिरयश्चैव भक्ष्यभोज्यार्णवस्तथा । एते दत्ता मया ते हि त्वं गृह्णीष्व महामुने

«ភ្នំនៃនំផ្អែមៗ និងមហាសមុទ្រនៃអាហារ—ទាំងអាហារញ៉ាំ និងម្ហូបដែលបានរៀបចំ—ទាំងនេះខ្ញុំបានប្រគល់ជូនអ្នកហើយ។ សូមទទួលយកវា ឱ មហាមុនី»។

Verse 45

पिता तव महादेवो माता वै जगदम्बिका । अमरत्वं मया दत्तं गाणपत्यं च शाश्वतम्

«មហាទេវៈជាព្រះបិតារបស់អ្នក ហើយជគទំបិកា ជាព្រះមាតារបស់អ្នក។ ខ្ញុំបានប្រទានអមរភាព និងអធិបតេយ្យភាពគណបត្យៈដ៏អស់កាលជានិច្ច»។

Verse 46

वरान्वरय सुप्रीत्या मनो ऽभिलषितान्परान् । प्रसन्नो ऽहं प्रदास्यामि नात्र कार्या विचारणा

«ដោយសេចក្តីស្រឡាញ់ដ៏ពេញលេញ ចូរជ្រើសរើសពរ—ពរដ៏ឧត្តមដែលចិត្តអ្នកប្រាថ្នា។ ខ្ញុំពេញព្រះហឫទ័យ នឹងប្រទានឲ្យ; មិនចាំបាច់ពិចារណាអ្វីទៀតឡើយ»។

Verse 47

वायुरुवाच । एवमुक्त्वा महादेवः कराभ्यामुपगृह्यतम् । मूर्ध्न्याघ्राय सुतस्ते ऽयमिति देव्यै न्यवेदयत्

វាយុបានមានពាក្យថា៖ ព្រះមហាទេវៈបាននិយាយដូច្នោះហើយ លើកគាត់ឡើងដោយដៃទាំងពីរ ញុំកក្បាលដោយសេចក្តីស្រឡាញ់ ហើយទូលដល់ព្រះនាងទេវីថា «នេះជាព្រះបុត្ររបស់អ្នក»។

Verse 48

देवी च गुहवत्प्रीत्या मूर्ध्नि तस्य कराम्बुजम् । विन्यस्य प्रददौ तस्मै कुमारपदमव्ययम्

ហើយព្រះនាងទេវី ដោយសេចក្តីស្រឡាញ់ដូចព្រះគុហា (ស្កន្ទៈ) បានដាក់ដៃដូចផ្កាឈូកលើក្បាលរបស់គាត់ ហើយប្រទានឋានៈ «កុមារ» ដែលមិនរលាយបាត់។

Verse 49

क्षीराब्धिरपि साकारः क्षीरं स्वादु करे दधत् । उपस्थाय ददौ पिण्डीभूतं क्षीरमनश्वरम्

សមុទ្រទឹកដោះផងដែរ បានបង្ហាញរূপកាយ យកទឹកដោះផ្អែមកាន់ក្នុងដៃ មកគោរពជិត ហើយប្រគេនទឹកដោះដែលកកជាម៉ាសរឹង មិនរលាយបាត់។

Verse 50

योगैश्वर्यं सदा तुष्टिं ब्रह्मविद्यामनश्वराम् । समृद्धिं परमान्तस्मै ददौ संतुष्टमानसः

ដោយចិត្តពេញដោយសេចក្តីពេញចិត្ត ព្រះអង្គបានប្រទានដល់គាត់ នូវអៃશ્વર્યយោគៈ ការពេញចិត្តជានិច្ច វិទ្យាព្រះព្រហ្មដែលមិនរលាយបាត់ និងសម្បត្តិអធិកអធម។

Verse 51

अथ शंभुः प्रसन्नात्मा दृष्ट्वा तस्य तपोमहः । पुनर्ददौ वरं दिव्यं मुनये ह्युपमन्यवे

បន្ទាប់មក ព្រះសម្ភូ ដោយព្រះហឫទ័យប្រសন্নស្ងប់ស្ងាត់ ពេលឃើញមហិមាតបស្យារបស់មុនីនោះ ក៏ប្រទានពរ​ដ៏ទេវីយ៍ម្តងទៀត ដល់មុនីឧបមន្យុ។

Verse 52

व्रतं पाशुपतं ज्ञानं व्रतयोगं च तत्त्वतः । ददौ तस्मै प्रवक्तृत्वपाटवं सुचिरं परम्

ព្រះអង្គបានប្រទានវ្រតបាសុបតៈ ចំណេះដឹងដោះលែង និងយោគៈនៃវ្រតដ៏មានវិន័យ តាមគោលការណ៍ពិតប្រាកដ។ ហើយបានប្រទានដល់គាត់នូវសមត្ថភាពខ្ពង់ខ្ពស់ យូរអង្វែង ក្នុងការបង្រៀន និងបកស្រាយធម៌។

Verse 53

सो ऽपि लब्ध्वा वरान्दिव्यान्कुमारत्वं च सर्वदा । तस्माच्छिवाच्च तस्याश्च शिवाया मुदितो ऽभवत्

គាត់ផងដែរ បានទទួលពរ​ដ៏ទេវីយៈ—រួមទាំងយុវវ័យអស់កល្បជានិច្ច—ហើយបានក្លាយជាមានសេចក្តីរីករាយ ដោយព្រះសិវៈនោះ និងដោយព្រះសិវា (ព្រះនាង) នោះផង។

Verse 54

ततः प्रसन्नचेतस्कः सुप्रणम्य कृतांजलिः । ययाचे स वरं विप्रो देवदेवान्महेश्वरात्

បន្ទាប់មក ដោយចិត្តស្ងប់ស្ងាត់ និងរីករាយ គាត់ជាព្រាហ្មណ៍បានកោតគោរពយ៉ាងជ្រាលជ្រៅ ដោយដៃប្រណម្យ (ក្រវ៉ាត់ដៃ) ហើយសុំពរ​ពីមហេស្វរ—មហាទេវៈ ព្រះអម្ចាស់នៃទេវតាទាំងឡាយ។

Verse 55

उपमन्युरुवाच । प्रसीद देवदेवेश प्रसीद परमेश्वर । स्वभक्तिन्देहि परमान्दिव्यामव्यभिचारिणीम्

ឧបមន្យុបាននិយាយថា៖ «សូមព្រះអម្ចាស់នៃទេវតាទាំងឡាយ មេត្តាប្រោស; សូមព្រះអម្ចាស់ដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ មេត្តាប្រោស។ សូមប្រទានដល់ខ្ញុំ នូវភក្តិចំពោះព្រះអង្គផ្ទាល់—ខ្ពង់ខ្ពស់ ទេវីយៈ និងមិនរំលង (មិនប្រែចិត្ត)»។

Verse 56

श्रद्धान्देहि महादेव द्वसम्बन्धिषु मे सदा । स्वदास्यं परमं स्नेहं सान्निध्यं चैव सर्वदा

ឱ មហាទេវា សូមប្រទានឲ្យខ្ញុំមានសទ្ធាមិនរអាក់រអួលជានិច្ច ចំពោះអ្នកដែលពាក់ព័ន្ធនឹងព្រះអង្គ (អ្នកបម្រើ និងសម្ព័ន្ធបរិសុទ្ធ)។ សូមប្រទានឲ្យខ្ញុំមានភាពជាទាសបម្រើដ៏ស្មោះត្រង់ សេចក្តីស្នេហាខ្ពស់បំផុត និងសាន្និធ្យរបស់ព្រះអង្គជានិច្ច។

Verse 57

एवमुक्त्वा प्रसन्नात्माहर्षगद्गदया गिरा । सतुष्टाव महादेवमुपमन्युर्द्विजोत्तमः

និយាយដូច្នេះហើយ អុបមន្យុ—ទ្វិជៈដ៏ប្រសើរ—មានចិត្តស្ងប់សុខ និងសំឡេងញ័រដោយសេចក្តីរីករាយ ក៏បានសរសើរព្រះមហាទេវ។

Verse 58

उपमन्युरुवाच । देवदेव महादेव शरणागतवत्सल । प्रसीद करुणासिंधो साम्ब शंकर सर्वदा

អុបមន្យុបាននិយាយថា៖ «ឱ ព្រះនៃទេវទាំងឡាយ ឱ មហាទេវ! ព្រះអង្គស្រឡាញ់អ្នកដែលមកសុំជ្រកកោន។ សូមព្រះអង្គប្រទានព្រះគុណ។ ឱ មហាសមុទ្រនៃមេត្តាករុណា ឱ សង្ករា ឱ សាម្បា (ព្រះសិវៈរួមជាមួយអុមា) សូមប្រទានព្រះអនុគ្រោះជានិច្ច»។

Verse 59

वायुरुवाच । एवमुक्तो महादेवः सर्वेषां च वरप्रदः । प्रत्युवाच प्रसन्नात्मोपमन्युं मुनिसत्तमम्

វាយុបាននិយាយថា៖ ព្រះមហាទេវ—អ្នកប្រទានពរ​ដល់សព្វសត្វ—ពេលត្រូវបានអំពាវនាវដូច្នេះ ក៏មានព្រះហឫទ័យពេញព្រះគុណ ហើយបានឆ្លើយតបអុបមន្យុ មុនីដ៏ប្រសើរ។

Verse 60

शिव उवाच । वत्सोपमन्यो तुष्टो ऽस्मि सर्वं दत्तं मया हि ते । दृढभक्तो ऽसि विप्रर्षे मया विज्ञासितो ह्यसि

ព្រះសិវៈបានមានព្រះបន្ទូលថា៖ «កូនអុបមន្យុអើយ ខ្ញុំពេញចិត្តណាស់។ ពិតប្រាកដ ខ្ញុំបានប្រទានអ្វីៗទាំងអស់ដល់អ្នកហើយ។ ឱ ព្រះព្រាហ្មណ៍មុនីដ៏ប្រសើរ អ្នកមានភក្តិដ៏មាំមួន ហើយអ្នកត្រូវបានខ្ញុំទទួលស្គាល់យ៉ាងពិត»។

Verse 61

अजरश्चामरश्चैव भव त्वन्दुःखवर्जितः । यशस्वी तेजसा युक्तो दिव्यज्ञानसमन्वितः

សូមឲ្យអ្នកនៅជានិច្ចក្មេងជានិរន្តរ៍ មិនចាស់មិនស្លាប់ ឥតទុក្ខសោក។ សូមឲ្យមានកេរ្តិ៍ឈ្មោះ ពោរពេញដោយពន្លឺវិញ្ញាណ និងចំណេះដឹងទេវីយៈ។

Verse 62

अक्षया बान्धवाश्चैव कुलं गोत्रं च ते सदा । भविष्यति द्विजश्रेष्ठ मयि भक्तिश्च शाश्वती

ឱ ព្រះព្រាហ្មណ៍ដ៏ប្រសើរ បងប្អូនញាតិរបស់អ្នក ពូជពង្ស និងគោត្រ របស់អ្នក នឹងនៅស្ថិតស្ថេរមិនដាច់ខាតជានិច្ច; ហើយភក្តីភាពរបស់អ្នកចំពោះខ្ញុំ នឹងជានិរន្តរ៍។

Verse 63

सान्निध्यं चाश्रमे नित्यं करिष्यामि द्विजोत्तम । उपकंठं मम त्वं वै सानन्दं विहरिष्यसि

ឱ ព្រះព្រាហ្មណ៍ដ៏ឧត្តម ខ្ញុំនឹងរក្សាវត្តមានរបស់ខ្ញុំនៅក្នុងអាស្រាមនេះជានិច្ច។ ហើយអ្នក ដែលស្នាក់នៅជិតខ្ញុំ នឹងរស់នៅទីនេះដោយសេចក្តីអំណរ។

Verse 64

एवमुक्त्वा स भगवान्सूर्यकोटिसमप्रभः । ईशानस्स वरान्दत्त्वा तत्रैवान्तर्दधे हरः

ព្រះអីសានៈ ហរៈ ព្រះអម្ចាស់ដ៏មានពន្លឺដូចព្រះអាទិត្យដប់លាន បានមានព្រះបន្ទូលដូច្នោះ ហើយប្រទានពរ រួចលាក់អង្គបាត់ទៅនៅទីនោះឯង។

Verse 65

उपमन्युः प्रसन्नात्मा प्राप्य तस्माद्वराद्वरान् । जगाम जननीस्थानं सुखं प्रापाधिकं च सः

ឧបមន្យុ មានចិត្តស្ងប់សុខ ពេលទទួលបានពរដ៏ប្រសើរបំផុតពីព្រះអង្គ ក៏ទៅដល់ទីលំនៅមាតា ហើយទទួលបានសេចក្តីសុខលើសពីមុន។

Frequently Asked Questions

The gods report a crisis to Viṣṇu; Viṣṇu petitions Śiva at Mandara to stop the brahmin child Upamanyu whose tapas is burning the world; Śiva then goes to the tapovana disguised as Indra.

The narrative encodes the doctrine that tapas without proper tattva and devotional orientation can become cosmically disruptive; Śiva, as the inner governor (niyantṛ), redirects power into liberative knowledge and right devotion.

Śiva is highlighted as Pinākī/Sadāśiva while intentionally assuming Śakra’s form—an explicit case of divine līlā where form is used to instruct, test, and restore dharma.