Kālajñāna (Knowledge of Time) and Mṛtyu-cihna (Signs of Death): Śiva’s Instruction to Umā

Verse 1

व्यास उवाच । सनत्कुमार सर्वज्ञ त्वत्सकाशान्मया मुने । स्त्रीस्वभावः श्रुतः प्रीत्या कालज्ञानं वदस्व मे

វ្យាសៈ បានមានព្រះវាចា៖ «ឱ សនត్కុមារ អ្នកដឹងគ្រប់យ៉ាង ឱ មុនី—ដោយក្តីរីករាយ ខ្ញុំបានស្តាប់ពីអ្នកអំពីសភាពស្ត្រី។ ឥឡូវ សូមបង្រៀនខ្ញុំអំពីចំណេះដឹងនៃកាលៈ (ពេលវេលា) ផង»។

Verse 2

सनत्कुमार उवाच । इदमेव पुराऽपृच्छत्पार्वती परमेश्वरम् । श्रुत्वा नानाकथां दिव्यां प्रसन्ना सुप्रणम्य तम्

សនត్కុមារ បានមានព្រះវាចា៖ កាលពីបុរាណ ពារវតី បានសួរព្រះបរមេស្វរ ព្រះអម្ចាស់ដ៏អធិបតី នូវរឿងនេះដដែល។ ដោយបានស្តាប់រឿងទេវីយ៍ជាច្រើន នាងក៏រីករាយ ហើយកោតគោរពក្រាបបង្គំទ្រង់យ៉ាងជ្រាលជ្រៅ (ហើយបន្តសួរទ្រង់)។

Verse 3

पार्वत्युवाच । भगवंस्त्वत्प्रसादेन ज्ञातं मे सकलं मतम् । यथार्चनं तु ते देव यैर्मंत्रैश्च यथाविधि

បារវតីបានទូលថា៖ «ឱ ព្រះអម្ចាស់ដ៏មានពរ ដោយព្រះគុណរបស់ព្រះអង្គ ខ្ញុំបានយល់ដឹងសេចក្តីបង្រៀនទាំងមូល។ ឥឡូវនេះ សូមប្រាប់ខ្ញុំផង ឱ ព្រះទេវៈ ថាការបូជាព្រះអង្គត្រូវធ្វើដូចម្តេច—ដោយមន្ត្រាណាខ្លះ និងតាមវិធីដែលបានកំណត់យ៉ាងដូចម្តេច»។

Verse 4

अद्यापि संशयस्त्वेकः कालचक्रं प्रति प्रभो । मृत्युचिह्नं यथा देव किं प्रमाणं यथायुषः

ឱ ព្រះអម្ចាស់! ទោះបីឥឡូវនេះ ក៏នៅមានសង្ស័យមួយអំពីកង់នៃកាលៈ។ ឱ ព្រះទេវ! ដូចមានសញ្ញានៃមរណៈ តើមានមាត្រឬសញ្ញាបញ្ជាក់អ្វី ដើម្បីដឹងអាយុកំណត់របស់មនុស្ស?

Verse 5

तथा कथय मे नाथ यद्यहं तव वल्लभा । इति पृष्टस्तया देव्या प्रत्युवाच महेश्वरः

«ដូច្នេះ សូមប្រាប់ខ្ញុំផង ឱ ព្រះអម្ចាស់—បើខ្ញុំជាទីស្រឡាញ់របស់ព្រះពិតប្រាកដ»។ ព្រះនាងទេវីបានសួរដូច្នេះ ហើយព្រះមហេស្វរៈបានឆ្លើយតប។

Verse 6

ईश्वर उवाच । सत्यं ते कथयिष्यामि शास्त्रं सर्वोत्तमं प्रिये । येन शास्त्रेण देवेशि नरैः कालः प्रबुध्यते

ព្រះឥស្វរៈមានព្រះបន្ទូល៖ «ស្រីជាទីស្រឡាញ់, ខ្ញុំនឹងប្រាប់សេចក្តីពិតដល់អ្នក—ធម្មបណ្ឌិតដ៏ល្អឥតខ្ចោះ។ ឱ ទេវីជាម្ចាស់ទេវទាំងឡាយ, ដោយធម្មនេះ មនុស្សបានភ្ញាក់ដឹងចំពោះកាលៈ (Kāla) ហើយក្លាយជាអ្នកមានស្មារតីភ្លឺច្បាស់»។

Verse 7

अहः पक्षं तथा मासमृतुं चायनवत्सरौ । स्थूलसूक्ष्मगतैश्चिह्नैर्बहिरंतर्गतैस्तथा

«កាលៈ ត្រូវបានដឹងថាជា ថ្ងៃ, ពាក់កណ្តាលខែ, ខែ, រដូវ, ដំណើរព្រះអាទិត្យទៅសូលស្ទីស, និងឆ្នាំ; ហើយក៏ត្រូវបានស្គាល់តាមសញ្ញាទាំងឡាយ—ទាំងធំទាំងល្អិត—ដែលដំណើរការទាំងខាងក្រៅ និងខាងក្នុង»។

Verse 8

तत्तेहं सम्प्रवक्ष्यामि शृणु तत्त्वेन सुन्दरि । लोकानामुपकारार्थं वैराग्यार्थमुमेऽधुना

ឥឡូវនេះ ខ្ញុំនឹងប្រកាសសច្ចៈនោះដល់អ្នក—សូមស្តាប់ដោយការយល់ដឹងច្បាស់លាស់ ឱ ស្រីស្រស់ស្អាត។ ឱ ឧមា! នៅពេលនេះ ខ្ញុំនិយាយ ដើម្បីប្រយោជន៍ដល់លោកទាំងឡាយ និងដើម្បីបណ្តុះវៃរាគ្យ (vairāgya) គឺការមិនជាប់ចិត្ត។

Verse 9

अकस्मात्पांडुरं देहमूर्द्ध्वरागं समंततः । तदा मृत्युं विजानीयात्षण्मासाभ्यन्तरे प्रिये

ព្រះप्रियា បើរាងកាយស្រាប់តែស្លេកស្លាំង ហើយពណ៌ចម្លែកឡើងទៅលើ រីករាលដាលជុំវិញ នោះគួរដឹងថាមរណភាពជិតមក—ក្នុងរយៈប្រាំមួយខែ។

Verse 10

मुखं कर्णौ तथा चक्षुर्जिह्वास्तम्भो यदा भवेत् । तदा मृत्युं विजानीयात्षण्मासाभ्यन्तरे प्रिये

ព្រះप्रियា ពេលមានការរឹងស្ទះ ឬបាត់មុខងារ នៅមុខ ត្រចៀក ភ្នែក និងអណ្តាត នោះគួរដឹងថាមរណភាពជិតមក—ក្នុងរយៈប្រាំមួយខែ។

Verse 11

रौरवानुगतं भद्र ध्वनिं नाकर्णयेद्द्रुतम् । षण्मासाभ्यंतरे मृत्युर्ज्ञातव्यः कालवेदिभिः

ឱ អ្នកមានមង្គល បើមនុស្សម្នាក់ស្រាប់តែឮសំឡេងមួយ ដែលភ្ជាប់នឹងស្រែកដ៏គួរភ័យ ដូចរោរវៈ នោះអ្នកដឹងនិមិត្តសញ្ញានៃកាល គួរដឹងថាមរណភាពនឹងកើត—ក្នុងរយៈប្រាំមួយខែ។

Verse 12

रविसोमाग्निसंयोगाद्यदोद्योतं न पश्यति । कृष्णं सर्वं समस्तं च षण्मासं जीवितं तथा

បើដោយសញ្ញាអមង្គលនៃការរួមគ្នារវាងព្រះអាទិត្យ ព្រះចន្ទ និងភ្លើង មិនឃើញពន្លឺដែលគួរតែមាន នោះអ្វីៗទាំងអស់ហាក់ដូចងងឹតសព្វគ្រប់; ហើយក្នុងស្ថានភាពនោះ ជីវិតក៏ត្រូវបាននិយាយថានៅសល់តែប្រាំមួយខែ។

Verse 13

वामहस्तो यदा देवि सप्ताहं स्पंदते प्रिये । जीवितं तु तदा तस्य मासमेकं न संशयः

ឱ ទេវីជាទីស្រឡាញ់ ពេលដៃឆ្វេងរបស់មនុស្សម្នាក់ញ័រជាប់ជានិច្ចរយៈពេលមួយសប្តាហ៍ នោះ—ឱ ស្រីជាទីស្រឡាញ់—ជីវិតរបស់គាត់នៅសល់តែមួយខែប៉ុណ្ណោះ មិនមានសង្ស័យឡើយ។

Verse 14

उन्मीलयति गात्राणि तालुकं शुष्यते यदा । जीवितं तु तदा तस्य मासमेकं न संशयः

ពេលអវយវៈរបស់គាត់ចាប់ផ្តើមរីកបើក (ដោយទុក្ខលំបាក) ហើយក្រអូមមាត់ស្ងួត នោះជីវិតរបស់គាត់នៅសល់តែមួយខែប៉ុណ្ណោះ—មិនមានសង្ស័យឡើយ។

Verse 15

नासा तु स्रवते यस्य त्रिदोषे पक्षजीवितम् । वक्त्रं कंठं च शुष्येत षण्मासांते गतायुषः

ពេលច្រមុះរបស់មនុស្សម្នាក់ហូរទឹករំអិល ដោយសារត្រីទោសៈខូចខាត គេថាជីវិតនៅសល់តែពាក់កណ្តាលខែប៉ុណ្ណោះ។ ហើយបើមាត់ និងបំពង់កស្ងួត គេយល់ថាគាត់នឹងដល់ចុងអាយុក្នុងរយៈពេលប្រាំមួយខែ។

Verse 16

स्थूलजिह्वा भवेद्यस्य द्विजाः क्लिद्यंति भामिनि । षण्मासाज्जायते मृत्युश्चिह्नैस्तैरुपलक्षयेत्

ឱ នារីស្រស់ស្អាត បើអណ្តាតរបស់មនុស្សម្នាក់ក្លាយជាក្រាស់ ហើយពួកទ្វិជៈ (ព្រាហ្មណ៍អ្នកប្រាជ្ញ) មើលទៅស្រកស្រាំង និងខ្សោយ នោះមរណភាពនឹងមកដល់ក្នុងរយៈពេលប្រាំមួយខែ។ គួរតែស្គាល់ដោយសញ្ញាទាំងនេះ។

Verse 17

अंबुतैलघृतस्थं तु दर्पणे वरवर्णिनि । न पश्यति यदात्मानं विकृतं पलमेव च

ឱ នារីពណ៌ល្អ! ពេលកញ្ចក់មានទឹក ឬប្រេង ឬឃី (ghṛta) លាបលើវា មនុស្សមិនអាចឃើញរូបឆ្លុះរបស់ខ្លួនបានច្បាស់ទេ—ឃើញតែរូបបំផ្លាញ បណ្តោះអាសន្នប៉ុណ្ណោះ។

Verse 18

षण्मासायुस्स विज्ञेयः कालचक्रं विजानता । अन्यच्च शृणु देवेशि येन मृत्युर्विबुद्ध्यते

អ្នកដែលយល់ដឹងអំពីកង់នៃកាលៈ (ពេលវេលា) គួរដឹងថា អាយុកាល (ដែលបាននិយាយនៅទីនេះ) គឺប្រាំមួយខែ។ ហើយសូមស្តាប់បន្ថែមទៀត ឱ ព្រះនាងម្ចាស់ទេវី ដោយអ្វីដែលធ្វើឲ្យការពិតអំពីមរណភាពត្រូវបានយល់ច្បាស់។

Verse 19

शिरोहीनां यदा छायां स्वकीयामुपलक्षयेत् । अथवा छायया हीनं मासमेकं न जीवति

បើមនុស្សឃើញស្រមោលរបស់ខ្លួនឥតក្បាល ឬក៏ក្លាយជាអ្នកគ្មានស្រមោល នោះមិនអាចរស់បានសូម្បីតែមួយខែឡើយ។

Verse 20

आंगिकानि मयोक्तानि मृत्युचिह्नानि पार्वति । बाह्यस्थानि ब्रुवे भद्रे चिह्नानि शृणु सांप्रतम्

ឱ បារវតី! ខ្ញុំបានពោលរួចហើយអំពីសញ្ញានៃរាងកាយដែលបង្ហាញមរណៈ។ ឥឡូវនេះ ឱ នាងមានមង្គល! ខ្ញុំនឹងពណ៌នាសញ្ញាខាងក្រៅ—សូមស្តាប់សញ្ញាទាំងនេះឥឡូវ។

Verse 21

रश्मिहीनं यदा देवि भवेत्सोमार्कमण्डलम् । दृश्यते पाटलाकारं मासार्दे्धेन विपद्यते

ឱ ទេវី! បើវង់ព្រះចន្ទ ឬព្រះអាទិត្យគ្មានកាំរស្មី ហើយមើលទៅមានពណ៌ក្រហមស្លេក នោះជាសញ្ញាអមង្គល—ក្នុងពាក់កណ្តាលខែ គ្រោះមហន្តរាយនឹងកើតឡើង។

Verse 22

अरुंधती महायानमिंदुलक्षणवर्जितम् । अदृष्टतारको योऽसौ मासमेकं स जीवति

អ្នកណាឃើញសញ្ញាធំលើមេឃដែលហៅថា អរុន្ធតី ដែលគ្មានលក្ខណៈនៃព្រះចន្ទ ហើយមិនឃើញផ្កាយណាមួយ នោះគេថាអ្នកនោះរស់បានតែម្ដងទៀតមួយខែ។

Verse 23

दृष्टे ग्रहे च दिङ्मोहः षण्मासाज्जायते ध्रुवम् । उतथ्यं न ध्रुवं पश्येद्यदि वा रविमण्डलम्

បើឃើញភពផ្កាយក្នុងលក្ខណៈអមង្គល នោះការភាន់ច្រឡំទិសដៅកើតឡើងប្រាកដរយៈពេលប្រាំមួយខែ។ មិនគួរមើលផ្កាយធ្រេវ (Pole Star) ហើយក៏មិនគួរចាំមើលរង្វង់ព្រះអាទិត្យដែរ។

Verse 24

रात्रौ धनुर्यदापश्येन्मध्याह्ने चोल्कपातनम् । वेष्ट्यते गृध्रकाकैश्च षण्मासायुर्न संशयः

បើឃើញឥន្ទធនូនៅពេលយប់ ឬឃើញផ្កាយធ្លាក់នៅពេលថ្ងៃត្រង់ ហើយបើត្រូវសត្វកន្ទុយក្រពើ (vultures) និងក្អែកព័ទ្ធជុំវិញ នោះអាយុកាលនៅសល់គ្រាន់តែប្រាំមួយខែ—មិនមានសង្ស័យឡើយ។

Verse 25

ऋषयस्स्वर्गपंथाश्च दृश्यंते नैव चाम्बरे । षण्मासायुर्विजनीयात्पुरुषैः कालवेदिभिः

នៅលើមេឃ មិនដែលឃើញព្រះឥសីទាំងឡាយ ឬផ្លូវទៅសួគ៌ឡើយ។ ដូច្នេះ បុរសដែលដឹងកាលៈពេលយ៉ាងពិតប្រាកដ គួរយល់ថា អាយុជីវិតនៅសល់គ្រាន់តែប្រាំមួយខែ។

Verse 26

अकस्माद्राहुणा ग्रस्तं सूर्यं वा सोममेव च । दिक्चक्रं भ्रांतवत्पश्येत्षण्मासान्म्रियते स्फुटम्

បើឃើញព្រះអាទិត្យ ឬព្រះចន្ទ ត្រូវរាហុចាប់យកដូចជាភ្លាមៗ ហើយឃើញរង្វង់ទិសទាំងឡាយវិលវល់ដូចជាច្រឡំ នោះគាត់ស្លាប់ក្នុងរយៈពេលប្រាំមួយខែ—ច្បាស់លាស់។

Verse 27

नीलाभिर्मक्षिकाभिश्च ह्यकस्माद्वेष्ट्यते पुमान् । मासमेकं हि तस्यायुर्ज्ञातव्यं परमार्थतः

បើបុរសម្នាក់ត្រូវបានហ្វូងមូសពណ៌ខៀវព័ទ្ធជុំវិញភ្លាមៗ នោះត្រូវដឹងដោយសច្ចៈថា អាយុកាលដែលនៅសល់របស់គាត់មានតែ១ខែប៉ុណ្ណោះ។

Verse 28

गृध्रः काकः कपोतश्च शिरश्चाक्रम्य तिष्ठति । शीघ्रं तु म्रियते जंतुर्मासैकेन न संशयः

បើសត្វកន្ទុយខ្មៅ (ក្រពើ) ឬក្អែក ឬព្រាប ឡើងជាន់លើក្បាលហើយឈរនៅលើនោះ នោះមនុស្សនោះនឹងស្លាប់ឆាប់ៗ ក្នុង១ខែ មិនមានសង្ស័យឡើយ។

Verse 29

एवं चारिष्टभेदस्तु बाह्यस्थः समुदाहृतः । मानुषाणां हितार्थाय संक्षेपेण वदाम्यहम्

ដូច្នេះ ការបែងចែកនៃអរិṣṭa គឺសញ្ញាអមង្គលដែលកើតខាងក្រៅ ត្រូវបានពោលរួចហើយ។ ដើម្បីប្រយោជន៍ដល់មនុស្ស ខ្ញុំនឹងពន្យល់ដោយសង្ខេប។

Verse 30

हस्तयोरुभयोर्देवि यथा कालं विजानते । वामदक्षिणयोर्मध्ये प्रत्यक्षं चेत्युदाहृतम्

ឱ ទេវី ដូចដែលមនុស្សអាចដឹងពេលវេលាដោយមើលដៃទាំងពីរ ដូច្នេះផង អ្វីដែលឃើញច្បាស់ដោយផ្ទាល់ ត្រូវបានហៅថា «អ្វីដែលត្រូវបានយល់ឃើញ» ដែលបង្ហាញនៅចន្លោះឆ្វេងនិងស្តាំ។

Verse 31

एवं पक्षौ स्थितौ द्वौ तु समासात्सुरसुंदरि । शुचिर्भूत्वा स्मरन्देवं सुस्नातस्संयतेन्द्रियः

ដូច្នេះ ឱ សុរសុន្ទរី ពេលពាក់កណ្តាលខែទាំងពីរបានកន្លងទៅតាមលំដាប់ គាត់បានក្លាយជាបរិសុទ្ធ ងូតទឹកយ៉ាងល្អ គ្រប់គ្រងអារម្មណ៍ ហើយរំលឹកព្រះអម្ចាស់ (ព្រះសិវៈ) ដោយចិត្តផ្តោតលើទ្រង់។

Verse 32

हस्तौ प्रक्षाल्य दुग्धेनालक्तकेन विमर्दयेत् । गंधैः पुष्पैः करौ कृत्वा मृगयेच्च शुभाशुभम्

បន្ទាប់ពីលាងដៃទាំងពីរដោយទឹកដោះគោ គួរតែខាត់ដោយពណ៌លាក់; ហើយតុបតែងដៃដោយក្លិនក្រអូប និងផ្កា រួចពិនិត្យសញ្ញានានា ដើម្បីដឹងអ្វីជាមង្គល និងអមង្គល។

Verse 33

कनिष्ठामादितः कृत्वा यावदंगुष्ठकं प्रिये । पर्वत्रयक्रमेणैव हस्तयोरुभयोरपि

ឱ ព្រះនាងជាទីស្រឡាញ់ ចាប់រាប់ពីម្រាមកូនដៃទៅដល់ម្រាមមេដៃ តាមលំដាប់សន្លាក់បីៗ ហើយធ្វើដូចគ្នានៅលើដៃទាំងពីរ។

Verse 34

प्रतिपदादिविन्यस्य तिथिं प्रतिपदादितः । संपुटाकारहस्तौ तु पूर्वदिङ्मुखसंस्थितः

កំណត់តិថីចន្ទគតិ ដោយចាប់ពីប្រតិបទា (តិថីទី១) ហើយចាប់ផ្តើមពីប្រតិបទានោះឯង។ ដាក់ដៃជាមុទ្រា «សំពុត» ដូចពែងបិទជាប់គ្នា ហើយអង្គុយបែរមុខទៅទិសកើត។

Verse 35

स्मरेन्नवात्मकं मंत्रं यावदष्टोत्तरं शतम् । निरीक्षयेत्ततो हस्तौ प्रतिपर्वणि यत्नतः

គួរតែស្មរនៅក្នុងចិត្តនូវមន្ត្រា៩អក្សរ រហូតដល់ ១០៨ ដង។ បន្ទាប់មក ត្រូវពិនិត្យដៃទាំងពីរ ដោយប្រុងប្រយ័ត្ន សន្លាក់មួយៗ។

Verse 36

तस्मिन्पर्वणि सा रेखा दृश्यते भृंगसन्निभा । तत्तिथौ हि मृतिर्ज्ञेया कृष्णे शुक्ले तथा प्रिये

នៅសន្លាក់នោះ នឹងឃើញខ្សែបន្ទាត់មួយ ដូចសត្វឃ្មុំខ្មៅ។ នៅតិថីនោះឯង គួរយល់ថា ជាសញ្ញានៃមរណៈ ទោះនៅពាក់កណ្តាលងងឹត (ក្រឹෂ್ಣ) ឬពាក់កណ្តាលភ្លឺ (សុក្ល) ក៏ដោយ ឱ ព្រះនាងជាទីស្រឡាញ់។

Verse 37

अधुना नादजं वक्ष्ये संक्षेपात्काललक्षणम् । गमागमं विदित्वा तु कर्म कुर्याञ्छृणु प्रिये

ឥឡូវនេះ ខ្ញុំនឹងពន្យល់ដោយសង្ខេប អំពីលក្ខណៈនៃកាលៈ ដែលកើតពី «នាទ» សំឡេងខាងក្នុង។ ដឹងច្បាស់ពីការមក និងការទៅ (ចលនា និងវដ្ត) រួចហើយ ទើបគួរធ្វើកិច្ចពិធី និងកាតព្វកិច្ចរបស់ខ្លួន—ស្តាប់ចុះ ឱ ព្រះនាងជាទីស្រឡាញ់។

Verse 38

आत्मविज्ञानं सुश्रोणि चारं ज्ञात्वा तु यत्नतः । क्षणं त्रुटिर्लवं चैव निमेषं काष्ठकालिकम्

ឱ នារីមានត្រគាកស្រស់ស្អាត! បន្ទាប់ពីយល់ដឹងដោយខិតខំអំពីផ្លូវត្រឹមត្រូវនៃចំណេះដឹងអាត្មា គួរយល់ផងដែរអំពីមាត្រពេលវេលា ដូចជា ក្ខណៈ (មួយភ្លែត), ត្រុតិ (ភ្លាមៗ), លវ (ចន្លោះខ្លី), និមេស (ភ្នែកភ្លឹប), និង កាស្ឋា (ឯកតាពេលវេលា)។

Verse 39

मुहूर्तकं त्वहोरात्रं पक्षमासर्तुवत्सरम् । अब्दं युगं तथा कल्पं महाकल्पं तथैव च

(ការរាប់ពេលវេលា) មាន មុហូរត (muhūrta), ថ្ងៃនិងយប់, ពាក់កណ្តាលខែ, ខែ, រដូវ, និង ឆ្នាំ; ដូចគ្នានេះទៀតមាន ឆ្នាំសូរ្យ, យុគ (yuga), កល្ប (kalpa), និង មហាកល្ប (mahākalpa) ផងដែរ។

Verse 40

एवं स हरते कालः परिपाट्या सदाशिवः । वामदक्षिणमध्ये तु पथि त्रयमिदं स्मृतम्

ដូច្នេះ តាមលំដាប់លំដោយ សទាសិវៈ (Sadāśiva) ទាញពេលវេលាឲ្យហូរទៅមុខ; ហើយលើមាគ៌ា—ខាងឆ្វេង ខាងស្តាំ និងកណ្ដាល—គេរំលឹកថា មានដំណើរបីប្រភេទនេះ។

Verse 41

दिनानि पंच चारभ्य पंचविंशद्दिनावधि । वामाचारगतौ नादः प्रमाणं कथितं तव

ចាប់ពីថ្ងៃទីប្រាំ រហូតដល់ថ្ងៃទីម្ភៃប្រាំ នៅពេលដើរតាមដំណើរខាងឆ្វេង (វាមាចារៈ, vāmācāra) ក្នុងសាធនៈ នាដៈ (nāda) ដែលកើតឡើងខាងក្នុង ត្រូវបានប្រាប់ដល់អ្នកថា ជាសញ្ញា និងមាត្រដ្ឋានដ៏ជឿទុកចិត្តនៃការរីកចម្រើន។

Verse 42

भूतरंध्रदिशश्चैव ध्वजश्च वरवर्णिनि । वामचारगतौ नादः प्रमाणं कालवेदिनः

ឱ នារីសម្បុរល្អ អំពីទិសដែលបង្ហាញដោយចន្លោះរវាងភាវៈ/វត្ថុ ទង់ជាសញ្ញា និងសំឡេងដែលកើតឡើងពេលដើរតាមផ្លូវឆ្វេង (វាមាចារ) — ទាំងនេះត្រូវបានអ្នកដឹងកាលៈទទួលស្គាល់ថាជាសញ្ញាវាស់វែងត្រឹមត្រូវ។

Verse 43

ऋतोर्विकारभूताश्च गुणास्तत्रैव भामिनि । प्रमाणं दक्षिणं प्रोक्तं ज्ञातव्यं प्राणवेदिभिः

ឱ នារីភ្លឺរលោង គុណលក្ខណៈដែលកើតឡើងជាការប្រែប្រួលនៃរដូវ មាននៅទីនោះផ្ទាល់។ ខាងស្តាំត្រូវបានប្រកាសថាជាមាត្រដ្ឋានត្រឹមត្រូវ ហើយគួរឲ្យអ្នកដឹងវិទ្យាព្រាណ (prāṇa) យល់ដឹង។

Verse 44

भूतसंख्या यदा प्राणान्वहंते च इडादयः । वर्षस्याभ्यंतरे तस्य जीवितं हि न संशयः

នៅពេលដង្ហើមដែលហូរតាមអ៊ីដា (iḍā) និងណាឌី (nāḍī) ផ្សេងៗ ទៅបានត្រឹមមាត្រដែលបង្ហាញដោយ “ចំនួនភូត” (bhūta-saṅkhyā) ប៉ុណ្ណោះ នោះពិតប្រាកដ—គ្មានសង្ស័យ—ជីវិតរបស់គាត់នឹងបញ្ចប់ក្នុងរយៈពេលមួយឆ្នាំ។

Verse 45

दशघस्रप्रवाहेण ह्यब्दमानं स जीवति । पंचदशप्रवाहेण ह्यब्दमेकं गतायुषम्

ដោយមាត្រនៃលំហូរបន្តបន្ទាប់ដប់ (នៃកាលៈ) គេនិយាយថាមនុស្សរស់បានមួយឆ្នាំ។ តែដោយមាត្រនៃលំហូរដប់ប្រាំ មួយឆ្នាំតែមួយក៏បានកន្លងផុតហើយ—អាយុកាលត្រូវបានបន្ថយ។

Verse 46

विंशद्दिनप्रवाहेण षण्मासं लक्षयेत्तदा । पंचविंशद्दिनमितं वहते वामनाडिका

ដោយលំហូរដែលវាស់បានជា២០ថ្ងៃ គួររាប់ថាជា៦ខែ។ វាម-ណាឌិកា (ឆានែលខាងឆ្វេង) ត្រូវបានពោលថា នាំយកមាត្រដល់២៥ថ្ងៃ។

Verse 47

जीवितं तु तदा तस्य त्रिमासं हि गतायुषः । षड्विंशद्दिनमानेन मासद्वयमुदाहृतम्

នៅពេលនោះ ជីវិតដែលនៅសល់របស់គាត់—អ្នកដែលអាយុកាលបានជិតផុត—ត្រូវបាននិយាយថាមានត្រឹមបីខែ; ហើយបើរាប់មួយខែជា ២៦ ថ្ងៃ វាត្រូវបានប្រកាសថាស្មើតែពីរខែ។

Verse 48

सप्तविंशद्दिनमितं वहतेत्यतिविश्रमा । मासमेकं समाख्यातं जीवितं वामगोचरे

«បន្ទាប់ពីទ្រាំទ្រវា បានត្រឹមរយៈពេលម្ភៃប្រាំពីរថ្ងៃ នាងក៏នឿយហត់យ៉ាងខ្លាំង។ ក្នុងចលនាខាងឆ្វេង (វាម-គោចរ) អាយុកាលត្រូវបានប្រកាសថា មួយខែ»។

Verse 49

एतत्प्रमाणं विज्ञेयं वामवायुप्रमाणतः । सव्येतरे दिनान्येव चत्वारश्चानुपूर्वशः

ការវាស់វែងនេះ គួរយល់ដឹងតាមស្តង់ដារនៃខ្យល់ដង្ហើមដែលហូរទៅខាងឆ្វេង (វាម-វាយុ)។ ចំនួនថ្ងៃនៅខាងស្តាំ និងខាងផ្សេង (ខាងឆ្វេង) មានបួន ដោយលំដាប់ត្រឹមត្រូវ។

Verse 50

चतुस्स्थाने स्थिता देवि षोडशैताः प्रकीर्तिताः । तेषां प्रमाणं वक्ष्यामि साम्प्रतं हि यथार्थतः

ឱ ទេវីអើយ ទាំងដប់ប្រាំមួយនេះ ដែលបានប្រកាសថាស្ថិតនៅក្នុងទីស្ថានបួន ត្រូវបានលើកឡើងរួចហើយ។ ឥឡូវនេះ ខ្ញុំនឹងពោលអំពីមាត្រដ្ឋាន និងស្តង់ដារដ៏ត្រឹមត្រូវរបស់វា ដូចជាការពិតពេញលេញ។

Verse 51

षड्दिनान्यादितः कृत्वा संख्यायाश्च यथाविधि । एतदंतर्गते चैव वामरंध्रे प्रकाशितम्

ដោយធ្វើការរាប់តាមវិធីដែលបានកំណត់ តាមលំដាប់ចាប់ពីដំបូង អស់រយៈពេលប្រាំមួយថ្ងៃ—ហើយពេលអនុវត្តនេះចូលទៅក្នុងខាងក្នុងរួច វានឹងបង្ហាញខ្លួននៅក្នុងរន្ធខាងឆ្វេង (វាម-រន្ធ្រ)។

Verse 52

षड्दिनानि यदा रूढं द्विवर्षं च स जीवति । मासानष्टौ विजानीयाद्दिनान्यष्ट च तानि तु

ពេលដែល (រយៈពេលដែលបានគណនា) ឡើងដល់ប្រាំមួយថ្ងៃ នោះគាត់រស់បានពីរឆ្នាំ។ ចូរដឹងថា វាស្មើនឹងប្រាំបីខែ ហើយទាំងនោះក៏ស្មើនឹងប្រាំបីថ្ងៃផងដែរ។

Verse 53

प्राणः सप्तदशे चैव विद्धि वर्षं न संशयः । सप्तमासान्विजानीयाद्दिनैः षड्भिर्न संशयः

ចូរដឹងដោយមិនសង្ស័យថា ប្រាណៈដប់ប្រាំពីរ ត្រូវយល់ថាស្មើនឹងមួយឆ្នាំ។ ដូចគ្នានេះផងដែរ ចូរដឹងដោយមិនសង្ស័យថា ប្រាំពីរខែ ត្រូវរាប់ស្មើនឹងប្រាំមួយថ្ងៃ។

Verse 54

अष्टघस्रप्रभेदेन द्विवर्षं हि स जीवति । चतुर्मासा हि विज्ञेयाश्चतुर्विंशद्दिनावधिः

ដោយការបែងចែកដែលហៅថា «អഷ്ടឃស្រ» គាត់ពិតជារស់បានពីរឆ្នាំ។ ចូរដឹងថា បួនខែ ត្រូវរាប់ថាមានរយៈពេលម្ភៃបួនថ្ងៃ (មួយខែៗ) តាមមាត្រដ្ឋាននោះ។

Verse 55

यदा नवदिनं प्राणा वहंत्येव त्रिमासकम् । मासद्वयं च द्वे मासे दिना द्वादश कीर्तिताः

នៅពេលដែលព្រះដង្ហើមជីវិត (ប្រាណ) ត្រូវបានរក្សាទុកបាន៩ថ្ងៃ គេប្រកាសថាស្មើនឹង៣ខែ; ហើយបើរក្សាទុកបាន២ខែ គេថាស្មើនឹង១២ថ្ងៃ (តាមផលវិបាក)។

Verse 56

पूर्ववत्कथिता ये तु कालं तेषां तु पूर्वकम् । अवांतरदिना ये तु तेन मासेन कथ्यते

ការបែងចែកពេលវេលាដែលបានពន្យល់មុនហើយ ត្រូវយល់ដូចមុននេះដែរ តាមលំដាប់ដើម។ ហើយអ្វីៗដែលរាប់ដោយថ្ងៃចន្លោះ (ថ្ងៃបន្ថែម) នោះ ត្រូវពិពណ៌នា និងគណនាក្រោមខែនោះឯង។

Verse 57

एकादश प्रवाहेण वर्षमेकं स जीवति । मासा नव तथा प्रोक्ता दिनान्यष्टमितान्यपि

ដោយលំហូរនៃដប់មួយ (ឯកតា) នោះ គាត់រស់បានមួយឆ្នាំ។ ហើយក៏បាននិយាយថា វាមានន័យជាប្រាំបួនខែ និងប្រាំបីថ្ងៃផងដែរ។

Verse 58

द्वादशेन प्रवाहेण वर्षमेकं स जीवति । मासान् सप्त विजानीयात्षड्घस्रांश्चाप्युदाहरेत्

ដោយលំហូរដប់ពីរប្រការ​នៃចរន្តជីវិត សត្វមួយរស់បានមួយឆ្នាំ។ ចូរដឹងថា វាត្រូវបានរាប់ថា ជា៧ខែ ហើយក៏ត្រូវបាននិយាយថា ជា៦ពាន់ឯកតាក្នុងការរាប់ផងដែរ។

Verse 59

नाडी यदा च वहति त्रयोदशदिनावधि । सम्वत्सरं भवेत्तस्य चतुर्मासाः प्रकीर्तिताः

នៅពេលចរន្ត​នាឌី​ហូររយៈពេល​ដល់​ដប់បីថ្ងៃ នោះត្រូវហៅថា «ឆ្នាំ» សម្រាប់វា ហើយ «បួនខែ» (ចាតុರ್ಮាស្យ) របស់វា ក៏ត្រូវបានប្រកាសដូច្នេះ។

Verse 60

चतुर्विशद्दिनं शेषं जीवितं च न संशयः । प्राणवाहा यदा वामे चतुर्द्दशदिनानि तु

មិនមានសង្ស័យទេ ថាជីវិតនៅសល់ត្រឹមតែម្ភៃថ្ងៃប៉ុណ្ណោះ។ ហើយនៅពេលដង្ហើមជីវិតហូរតាមឆានែលខាងឆ្វេង វាបង្ហាញថានៅសល់ដប់បួនថ្ងៃ។

Verse 61

सम्वत्सरं भवेत्तस्य मासाः षट् च प्रकीर्तिताः । चतुर्विंशद्दिनान्येव जीवितं च न संशयः

សម្រាប់គាត់ «ឆ្នាំ» ក្លាយជាត្រឹមតែប្រាំមួយខែប៉ុណ្ណោះ ហើយអាយុកាលរបស់គាត់ត្រូវបាននិយាយថាមានត្រឹមតែម្ភៃបួនថ្ងៃ—មិនមានសង្ស័យឡើយ។

Verse 62

पंचदशप्रवाहेण नव मासान्स जीवति । चतुर्विशद्दिनान्येव कथितं कालवेदिभिः

ដោយចរន្តដែលវាស់បានថា «ដប់ប្រាំ» គាត់រស់បានប្រាំបួនខែ។ ហើយរយៈពេលនៅសល់ ត្រូវបានអ្នកដឹងការគណនាពេលវេលា ប្រកាសថា ជាក់លាក់ម្ភៃបួនថ្ងៃ។

Verse 63

षोडशाहप्रवाहेण दशमासान्स जीवति । चतुर्विशद्दिनाधिक्यं कथितं कालवेदिभिः

ដោយលំហូរបន្តនៃវដ្តដប់ប្រាំមួយថ្ងៃ គេរស់បានដល់ដប់ខែ; ហើយមានបន្ថែមម្ភៃបួនថ្ងៃទៀត ដូចដែលអ្នកដឹងរង្វាស់កាលបានប្រកាស។

Verse 64

सप्तदशप्रवाहेण नवमासैर्गतायुषम् । अष्टादशदिनान्यत्र कथितं साधकेश्वरि

ឱ ម្ចាស់នៃសាធកទាំងឡាយ គេបានបង្រៀននៅទីនេះថា ដោយលំហូរនៃការអនុវត្តជាប់លាប់ដប់ប្រាំពីរ ដំណាលអាយុកាលត្រូវបាននាំឲ្យឆ្លងកាត់រយៈពេល៩ខែ ហើយនៅទីនេះក៏បានប្រកាសថា មាន១៨ថ្ងៃទៀតផង។

Verse 65

वामचारं यदा देवि ह्यष्टादशदिनावधिः । जीवितं चाष्टमासं तु घस्रा द्वादश कीर्तिताः

ឱ ទេវី ពេលអនុវត្តវិន័យដែលហៅថា វាមាចារ (Vāmācāra) រយៈពេលកំណត់របស់វាត្រូវបាននិយាយថា ១៨ថ្ងៃ។ រយៈពេលគាំទ្រអាយុកាលក៏ត្រូវបានពោលថា ៨ខែ ហើយថ្ងៃៗ (ghasrāḥ) ត្រូវបានប្រកាសថា ១២។

Verse 66

चतुर्विंशद्दिनान्यत्र निश्चयेनावधारय । प्राणवाहो यदा देवि त्रयोविंशद्दिनावधिः

ឱ ព្រះនាង សូមដឹងដោយប្រាកដថា នៅទីនេះវដ្តមាន ២៤ថ្ងៃ; ហើយពេលពិចារណាលំហូរព្រលឹងដង្ហើម (prāṇa-vāha) ឱ ទេវី ដំណើររបស់វាលាតសន្ធឹងដល់ ២៣ថ្ងៃ។

Verse 67

चत्वारः कथिता मासाः षड्दिनानि तथोत्तरे । चतुर्विंशप्रवाहेण त्रीन्मासांश्च स जीवति

គេបានពោលថា មាន៤ខែ ហើយបន្ទាប់មកទៀតមាន៦ថ្ងៃ។ ដោយលំហូរជាប់លាប់នៃ២៤ (ឯកតា/មាត្រា) គាត់រស់បន្តទៅទៀតបាន៣ខែទៀតផង។

Verse 68

दिनान्यत्र दशाष्टौ च संहरंत्येव चारतः । अवांतरदिने यस्तु संक्षेपात्ते प्रकीर्तितः

នៅទីនេះ តាមលំដាប់ត្រឹមត្រូវ ពួកគេក៏បង្រួមចំនួនថ្ងៃ—ដប់ និងប្រាំបី—ឲ្យស្របតាមលំដាប់។ ចំណែកថ្ងៃចន្លោះ វាត្រូវបានប្រាប់ដល់អ្នកតែដោយសង្ខេបប៉ុណ្ណោះ។

Verse 69

वामचारः समाख्यातो दक्षिणं शृणु सांप्रतम् । अष्टाविंशप्रवाहेण तिथिमानेन जीवति

ដូច្នេះ វាមចារៈ (ដំណើរខាងឆ្វេង) ត្រូវបានពណ៌នា។ ឥឡូវនេះ សូមស្តាប់អំពី ដក្ខិណៈ (ដំណើរខាងស្តាំ) នៅពេលនេះ។ វាដំណើរតាមលំហូរចំនួនម្ភៃប្រាំបី ហើយត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយមាត្រដ្ឋានតិថិ (ថ្ងៃចន្ទគតិ)។

Verse 70

प्रवाहेण दशाहेन तत्संस्थेन विपद्यते । त्रिंशद्धस्रप्रवाहेन पञ्चाहेन विपद्यते

ដោយលំហូរបន្តជាប់គ្នា វានឹងរលាយបាត់ក្នុងដប់ថ្ងៃ ប្រសិនបើរក្សាទុកក្នុងស្ថានភាពនោះ។ ប៉ុន្តែដោយលំហូរចំនួនសាមសិបពាន់ វានឹងរលាយបាត់ក្នុងប្រាំថ្ងៃ។

Verse 71

एकत्रिंशद्यदा देवि वहते च निरंतरम् । दिनत्रयं तदा तस्य जीवितं हि न संशयः

ឱ ទេវីអើយ ពេលដែលវាហូរបន្តជាប់គ្នាចំនួនសាមសិបមួយ ដោយមិនផ្អាក នោះជីវិតរបស់មនុស្សនោះនៅសល់តែបីថ្ងៃប៉ុណ្ណោះ—គ្មានសង្ស័យឡើយ។

Verse 72

द्वात्रिंशत्प्राणसंख्या च यदा हि वहते रविः । तदा तु जीवितं तस्य द्विदिनं हि न संशयः

នៅពេលដែលព្រះអាទិត្យត្រូវបាននិយាយថា កាន់យកចំនួនដង្ហើមសាមសិបពីរ នោះជីវិតនៅសល់របស់មនុស្សនោះ គ្រាន់តែពីរថ្ងៃប៉ុណ្ណោះ—មិនមានសង្ស័យឡើយ។

Verse 73

दक्षिणः कथितः प्राणो मध्यस्थं कथयामि ते । एकभागगतो वायुप्रवाहो मुखमण्डले

ចរន្តខ្យល់ខាងស្តាំ ត្រូវបានហៅថា «ប្រាណ»។ ឥឡូវនេះ ខ្ញុំនឹងពន្យល់ដល់អ្នកអំពីចរន្តកណ្ដាល៖ នៅតំបន់មុខ ការហូរខ្យល់ដំណើរទៅជាស្ទ្រីមតែមួយ រួមជាឯក។

Verse 74

धावमानप्रवाहेण दिनमेकं स जीवति । चक्रमे तत्परासोर्हि पुराविद्भिरुदाहृतम्

ដោយចរន្តរត់លឿនបោកបក់ គេរស់បានតែ១ថ្ងៃប៉ុណ្ណោះ។ ពិតប្រាកដណាស់ ស្ថានភាពដែលអាយុជីវិតត្រូវកាត់ខ្លីនោះ ព្រះឥសីបុរាណបានហៅថា «ចូលទៅក្នុងចក្រ» (cakra)។

Verse 75

एतत्ते कथितं देवि कालचक्रं गतायुषः । लोकानां च हितार्थाय किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि

ឱ ទេវី! ខ្ញុំបានពន្យល់ដល់អ្នកដូច្នេះអំពី «កាលចក្រ»—កង់នៃពេលវេលា ដែលនាំសត្វលោកទៅរកចុងអាយុ។ ខ្ញុំបាននិយាយវា ដើម្បីសេចក្តីសុខប្រយោជន៍នៃលោកទាំងឡាយផង។ អ្នកចង់ស្តាប់អ្វីទៀត?