Adhyaya 36
Rudra SamhitaYuddha KhandaAdhyaya 3636 Verses

शिवदूतेन युद्धनिश्चयः तथा देवदानवयुद्धारम्भः (Śiva’s Envoy and the Commencement of the Deva–Dānava War)

អធ្យាយ ៣៦ សនត្កុមារ ពិពណ៌នាថា ទូតរបស់ព្រះសិវៈ នាំសាររបស់ព្រះអង្គទៅជូន សង្ខចូឌៈ ដោយលម្អិត និងច្បាស់លាស់។ ស្តាប់ហើយ ស្តេចដានវៈដ៏ខ្លាំង សង្ខចូឌៈ ទទួលយកសង្គ្រាមដោយស្ម័គ្រចិត្ត ឡើងយានជាមួយមន្ត្រី ហើយបញ្ជាកងទ័ពឲ្យចេញប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹង សង្ករៈ។ ព្រះសិវៈក៏ប្រមូលកងទ័ព និងទេវតា យ៉ាងរហ័ស ហើយព្រះអង្គត្រៀមខ្លួនដោយលីឡា (លេងល្បែង) បង្ហាញភាពលើសលប់ពីការខិតខំ។ សង្គ្រាមចាប់ផ្តើមភ្លាមៗ សូរស័ព្ទឧបករណ៍សង្គ្រាមរំញ័រ ការរំខានកើនឡើង និងសូរស្រែកវីរភាពពេញវាល។ បន្ទាប់មក រាយនាមការប្រយុទ្ធជាគូររវាងទេវតា និងដានវៈ ដោយសង្កត់ថា «តាមធម៌» គឺក្រោមច្បាប់នៃលំដាប់លោក។ គូសំខាន់ៗមាន ឥន្ទ្រៈ–វ្រឹសបរវន, សូរ្យៈ–វិប្រចិត្តិ, វិស្ណុ–ដម្ភ, កាលៈ–កាលាសុរ, អគ្គិ–គោករណ, គុបេរៈ–កាលកេយ, វិស្វកರ್ಮា–មាយា, ម្រឹត្យុ–ភយංකរ, យមៈ–សំហារ, វរុណៈ–កាលំបិកា, វាយុ–ចំចល, ពុធៈ–ឃដព្រឹෂ្ឋ, និង សនៃශ්ចរ–រក្តាក្ស។

Shlokas

Verse 1

सनत्कुमार उवाच । स दूतस्तत्र गत्वा च शिववाक्यं जगाद ह । सविस्तरं यथार्थं च निश्चयं तस्य तत्त्वतः

សនត್ಕុមារ បានមានព្រះបន្ទូលថា៖ ទូតនោះទៅដល់ទីនោះហើយ ក៏បានប្រាប់សាររបស់ព្រះសិវៈ—ទាំងលម្អិត ទាំងពិតប្រាកដ—បង្ហាញការសម្រេចចិត្តដាច់ខាតរបស់ព្រះអង្គ តាមសច្ចធម៌នៃរឿង។

Verse 2

तच्छुत्वा शंखचूडोऽसौ दानवेन्द्रः प्रतापवान् । अंगीचकार सुप्रीत्या रणमेव स दानवः

ពេលបានឮដូច្នោះ សង្ខចូឌា មេដានវៈដ៏មានអំណាច ក៏ទទួលយកសង្គ្រាមដោយចិត្តរីករាយយ៉ាងខ្លាំង។

Verse 3

समारुरोह यानं च सहामात्यैश्च सत्वरः । आदिदेश स्वसैन्यं च युद्धार्थं शंकरेण च

គាត់ប្រញាប់ឡើងលើរថសង្គ្រាម ជាមួយមន្ត្រីរបស់គាត់ ហើយ—ដោយព្រះបញ្ជា និងការអនុញ្ញាតរបស់ព្រះសង្ករា—បានបញ្ជាកងទ័ពរបស់ខ្លួនឲ្យចេញដំណើរទៅសង្គ្រាម។

Verse 4

शिवस्स्वसैन्यं देवांश्च प्रेरयामास सत्वरः । स्वयमप्यखिलेशोपि सन्नद्धोभूच्च लीलया

ព្រះសិវៈបានជំរុញកងទ័ពរបស់ព្រះអង្គ និងពួកទេវតា ឲ្យរហ័ស។ ហើយព្រះអង្គផ្ទាល់ ទោះជាព្រះអម្ចាស់នៃសកលលោក ក៏ស្លៀកពាក់អាវុធពេញលេញ ដោយលីឡាទិវ្យ។

Verse 5

युद्धारंभो बभूवाशु नेदुर्वाद्यानि भूरिशः । कोलाहलश्च संजातो वीरशब्दस्तथैव च

សង្គ្រាមបានចាប់ផ្តើមភ្លាមៗ។ ឧបករណ៍តន្ត្រីជាច្រើនបានលាន់ឮ ហើយមានសំឡេងរំខានធំមួយ ក៏ដូចជាស្រែករបស់វីរបុរស។

Verse 6

देवदानवयोर्युद्धं स्परमभून्मुने । धर्मतो युयुधे तत्र देवदानवयोर्गणः

ឱ មុនី សង្គ្រាមដ៏សាហាវបានកើតឡើងរវាងទេវតា និងដានវៈ។ ទោះយ៉ាងណា ក្នុងការប្រយុទ្ធនោះ កងទ័ពទាំងពីរ បានប្រយុទ្ធតាមធម៌ ក្នុងព្រំដែននៃសេចក្តីត្រឹមត្រូវ។

Verse 7

स्वयं महेन्द्रो युयुधे सार्धं च वृषपर्वणा । भास्करो युयुधे विप्रचित्तिना सह धर्मतः

ព្រះមហេន្ទ្រ (ឥន្ទ្រ) ឯងបានប្រយុទ្ធរួមជាមួយ វೃಷបರ್ವន; ហើយ ព្រះភាស្ករ (ព្រះអាទិត្យ) បានប្រយុទ្ធជាមួយ វិប្រចិត្តិ ដោយគោរពតាមធម៌នៃសង្គ្រាមយុត្តិធម៌។

Verse 8

दंभेन सह विष्णुश्च चकार परमं रणम् । कालासुरेण कालश्च गोकर्णेन हुताशनः

ព្រះវិષ્ણុ បានប្រយុទ្ធយ៉ាងខ្លាំងក្លាជាមួយ ដಂಭ។ កាល (ពេលវេលា/មរណៈ) បានប្រយុទ្ធនឹង អសុរ កាលាសុរ; ហើយ ហុតាសន (អគ្គិ ព្រះភ្លើង) បានប្រយុទ្ធនឹង គោកರ್ಣ។

Verse 9

कुबेरः कालकेयेन विश्वकर्मा मयेन च । भयंकरेण मृत्युश्च संहारेण यमस्तथा

កុបេរ ត្រូវកាលកេយៈចូលប្រយុទ្ធទប់ស្កាត់; វិស្វកម្ម ត្រូវមាយៈ; ម្រឹត្យុ (មរណៈ) ត្រូវភយង្គរ; ហើយយម ក៏ត្រូវសំហារ—ម្នាក់ៗត្រូវគូប្រជែងរបស់ខ្លួនចាប់ទល់ក្នុងសមរភូមិ។

Verse 10

कालम्बिकेन वरुणश्चंचलेन समीरणः । बुधश्च घटपृष्ठेन रक्ताक्षेण शनैश्चरः

វរុណ (អធិការនៃទឹក) ជិះកាលំបិកា; សមីរណ (ខ្យល់) ជិះចញ្ចល; ពុធ (ព្រះពុធ/មេគុណ) ជិះឃដបೃષ્ઠ; និងសនៃශ්ចរ (សៅរ៍) ជិះរក្តាក្ស—ម្នាក់ៗឈរតាមទីតាំងលើយានរបស់ខ្លួនក្នុងជួរយុទ្ធនោះ។

Verse 11

जयन्तो रत्नसारेण वसवो वर्चसां गणैः । अश्विनौ दीप्तिमद्भ्यां च धूम्रेण नलकूबरः

ជយន្តា បានដំណើរមកជាមួយ រត្នសារៈ; វសុទាំងឡាយមកជាមួយក្រុមអ្នកមានពន្លឺរុងរឿង។ អស្វិនីទ្វេក៏មកដល់ជាមួយពលរុងរឿង ហើយ នលកូបរៈ មកជាមួយ ធូម្រ។

Verse 12

धुरंधरेण धर्मश्च गणकाक्षेण मंगलः । शोभाकरेण वैश्वानः पिपिटेन च मन्मथः

ធម្មៈ (សេចក្តីសុចរិត) មកជាមួយ ធុរំធរៈ; មង្គលៈ (អង្គារ​ដ៏ជ័យមង្គល) មកជាមួយ គណកាក្សៈ; វៃશ્વានៈ (អគ្គិ-ធាតុ) មកជាមួយ សោភាករៈ; និង មន្មថៈ (ទេវតានៃក្តីប្រាថ្នា) មកជាមួយ ពិពិដៈ។

Verse 13

गोकामुखेन चूर्णेन खड्गनाम्नाऽसुरेण च । धूम्रेण संहलेनापि विश्वेन च प्रतापिना

មានអសុរាខ្លាំងក្លាផ្សេងទៀតផងដែរ—គោកាមុខៈ, ចូរណៈ, អសុរឈ្មោះ ខដ្គៈ, ធូម្រ, សំហលៈ, និង វិស្វៈ អ្នកក្លាហាន—ម្នាក់ៗរុងរឿងដោយអហങ്കារ និងអំណាចសង្គ្រាម។

Verse 14

पलाशेन द्वादशाऽर्का युयुधुर्धर्मतः परे । असुरैरमरास्सार्द्धं शिवसाहाय्यशालिनः

បន្ទាប់មក ក្នុងផ្លូវសង្គ្រាមដ៏ធម៌, អាទិត្យទាំងដប់ពីរ បានប្រយុទ្ធដោយអាវុធ បលាសៈ; ហើយទេវតាទាំងឡាយ—មានព្រះសិវៈជាអ្នកជួយគាំទ្រ—បានរួមគ្នាតស៊ូប្រឆាំងអសុរា។

Verse 15

एकादश महारुद्राश्चैकादशभयंकरैः । असुरैर्युयुधुर्वीरैर्मैहाबलपराक्रमैः

បន្ទាប់មក មហារុទ្រាទាំងដប់មួយ បានប្រយុទ្ធប្រឆាំងអសុរាវីរបុរសដ៏គួរភ័យខ្លាចដប់មួយ—មានកម្លាំងធំ និងសេចក្តីក្លាហានដ៏ខ្លាំងក្លា។

Verse 16

महामणिश्च युयुधे चोग्रचंडादिभिस्सह । राहुणा सह चन्द्रश्च जीवः शुक्रेण धर्मतः

មហាមណិ បានប្រយុទ្ធជាមួយ អោគ្រចណ្ឌា និងអ្នកដទៃទៀត។ ព្រះចន្ទ ប្រយុទ្ធជាមួយ រាហុ ហើយ ជីវៈ ប្រយុទ្ធជាមួយ សុក្រក្នុងសង្គ្រាមនោះ តាមការរៀបចំដោយធម៌នៃភាគីរៀងៗខ្លួន។

Verse 17

नन्दीश्वरादयस्सर्वे दानवप्रवरैस्सह । युयुधुश्च महायुद्धे नोक्ता विस्तरतः पृथक्

នន្ទីឥશ્વរ និងមេដឹកនាំផ្សេងៗទាំងអស់ (នៃគណៈព្រះសិវៈ) ជាមួយនឹងដានវៈដ៏ឧត្តម បានប្រយុទ្ធក្នុងសង្គ្រាមដ៏ធំនោះ; ការប្រយុទ្ធរបស់ពួកគេ មិនត្រូវបានពណ៌នាលម្អិតដោយឡែកៗទេ។

Verse 18

वटमूले तदा शंभुस्तस्थौ काल्याः सुतेन च । सर्वे च युयुधुस्सैन्यसमूहास्सततं मुने

នៅពេលនោះ ព្រះសម្ភូ បានឈរនៅជើងដើមពោធិ៍ (វដ) ជាមួយនឹងកូនប្រុសរបស់ កាលី។ ហើយកងទ័ពទាំងអស់ដែលប្រមូលផ្តុំគ្នា បានបន្តប្រយុទ្ធមិនឈប់ឈរ ឱ មុនី។

Verse 19

रत्नसिंहासने रम्ये कोटिदानवसंयुतः । उवास शंखचूडश्च रत्नभूषणभूषितः

តុបតែងដោយអលង្ការរត្នា ព្រះសង្ខចូឌៈអង្គុយលើសింఠាសន៍រត្នាដ៏រុងរឿង ហើយមានទ័ពដានវៈរាប់កោដិព័ទ្ធជុំវិញ។

Verse 20

महायुद्धो बभूवाथ देवासुरविमर्दनः । नानायुधानि दिव्यानि चलंतिस्म महामृधे

បន្ទាប់មក សង្គ្រាមដ៏មហាអស្ចារ្យបានកើតឡើង បំផ្លាញទាំងទេវៈ និងអសុរៈ។ ក្នុងការប្រយុទ្ធដ៏ខ្លាំងនោះ អាវុធទិវ្យជាច្រើនបានវិលវង់ និងចល័តទៅមក។

Verse 21

गदर्ष्टिपट्टिशाश्चक्रभुशुंडिप्रासमुद्गराः । निस्त्रिंशभल्लपरिघाः शक्त्युन्मुखपरश्वधाः

ក្នុងសង្គ្រាមនោះ អាវុធជាច្រើនត្រូវបានលើកកាន់គ្រប់ទិស៖ គដា ដំបង លំពែង ចក្រ អាវុធភូសុណ្ឌី ព្រាស និងមុទ្គរ; ដាវ ព្រួញ បារដែក សក្តិ និងពូថៅដែលលើកឡើង—ទាំងអស់ត្រូវបានកាន់យ៉ាងគំហុក។

Verse 22

शरतोमरखड्गाश्च शतघ्न्यश्च सहस्रशः । भिंदिपालादयश्चान्ये वीरहस्तेषु शोभिताः

ព្រួញ លំពែង និងដាវ; ហើយមានសតឃ្នីជាពាន់ៗជាពាន់ៗ ព្រមទាំងអាវុធផ្សេងៗដូចជា ភិណ្ឌិបាលា និងអ្វីៗទៀត—សុទ្ធតែភ្លឺរលោងនៅក្នុងដៃរបស់វីរបុរសទាំងឡាយ។

Verse 23

शिरांसि चिच्छिदुश्चैभिर्वीरास्तत्र महो त्सवाः । वीराणामुभयोश्चैव सैन्ययोर्गर्जतो रणे

ក្នុងសមរភូមិនោះ វីរបុរសទាំងឡាយ រីករាយដូចជាពិធីមហោស្រព កាត់ក្បាលដោយអាវុធ។ ទាំងពីរភាគី កងទ័ពវីរជនគ្រហឹមរំពងខ្លាំង ខណៈសង្គ្រាមកំពុងរំភើប។

Verse 24

गजास्तुरंगा बहवः स्यन्दनाश्च पदातयः । सारोहवाहा विविधास्तत्रासन् सुविखंडिताः

នៅទីនោះ ដំរី និងសេះជាច្រើន រទេះសង្គ្រាម និងទាហានថ្មើរជើង ព្រមទាំងអ្នកជិះ និងសត្វជំនិះនានា ត្រូវបានឃើញបែកបាក់ខ្ទេចខ្ទីទាំងស្រុងក្នុងសមរភូមិ។

Verse 25

निकृत्तबाहूरुकरकटिकर्णयुगांघ्रयः । संछिन्नध्वजबाणासितनुत्र वरभूषणाः

ដៃ ភ្លៅ ដៃកាន់អាវុធ ចង្កេះ គូត្រចៀក និងជើង ត្រូវបានកាត់ផ្តាច់; ទង់ បាញ់ព្រួញ ដាវ និងអាវក្រោះ ក៏ត្រូវបានបែកបាក់ ព្រមទាំងគ្រឿងអលង្ការដ៏រុងរឿង នៅកណ្ដាលកំហឹងនៃសង្គ្រាម។

Verse 26

समुद्धतकिरीटैश्च शिरोभिस्सह कुंडलैः । संरंभनष्टैरास्तीर्णा बभौ भूः करभोरुभिः

ផែនដីហាក់ដូចជាពោរពេញដោយក្បាលដែលដាច់ចេញ មកជាមួយមកុដ និងក្រវិល ព្រមទាំងភ្លៅដ៏មាំមួនដែលត្រូវកម្ទេចក្នុងកំហឹងនៃសមរភូមិ។

Verse 27

महाभुजैस्साभरणैस्संछिन्नैस्सायुधैस्तथा । अंगैरन्यैश्च सहसा पटलैर्वा ससारघैः

បន្ទាប់មក ក្នុងមួយប៉ព្រិចភ្នែក ដៃដ៏មានអំណាចដែលដាច់ចេញ ក៏ហូរចេញមកយ៉ាងច្រើន—ដែលនៅតែមានគ្រឿងអលង្ការ និងកាន់អាវុធ—ព្រមទាំងអវយវៈផ្សេងទៀត ដែលធ្លាក់ចុះមកជាគំនរដូចជាចង្កោមដ៏ក្រាស់។

Verse 28

मृधे भटाः प्रधावंतः कबंधान् स्वशिरोक्षिभिः । पश्यंतस्तत्र चोत्पेतुरुद्यतायुधसद्भुजैः

ក្នុងចំណោមសមរភូមិដ៏ក្រាស់ អ្នកចម្បាំងបានរត់ទៅមក ដោយឃើញដងខ្លួនដែលគ្មានក្បាល—ដែលនីមួយៗមានក្បាល និងភ្នែកដែលដាច់ចេញរបស់វា ហើយរូបកាយទាំងនោះ ដែលមានដៃមាំមួននៅតែលើកអាវុធឡើង ក៏ស្ទុះឡើងវិញក្នុងសមរភូមិនោះ។

Verse 29

वल्गंतोऽतितरां वीरा युयुधुश्च परस्परम् । शस्त्रास्त्रैर्विविधैस्तत्र महाबलपराक्रमाः

នៅទីនោះ វីរបុរស—ដែលស្ទុះចេញមកដោយភាពក្លាហាន—បានប្រយុទ្ធគ្នាទៅវិញទៅមក ដោយបង្ហាញពីកម្លាំង និងភាពអង់អាចដ៏មហិមា ដោយវាយប្រហារជាមួយនឹងអាវុធ និងគ្រាប់កាំភ្លើងជាច្រើនប្រភេទ។

Verse 30

केचित्स्वर्णमुखैर्बाणैर्विनिहत्य भटान्मृधे । व्यनदन् वीरसन्नादं सतोया इव तोयदाः

អ្នកចម្បាំងខ្លះ បន្ទាប់ពីបានវាយកម្ទេចទាហានក្នុងសមរភូមិដ៏ក្រាស់ ដោយព្រួញដែលមានចុងដូចមាស បានស្រែកឡើងនូវសម្រែកនៃវីរបុរស—ដូចជាពពកភ្លៀងដែលផ្គរលាន់នៅពេលផ្ទុកទៅដោយទឹក។

Verse 31

सर्वतश्शरकूटेन वीरस्सरथसारथिम् । वीरं संछादयामास प्रावृट्सूर्यमिवांबुदः

វីរបុរសដ៏ខ្លាំងនោះ បាញ់ព្រួញជាក្រុមពីគ្រប់ទិស ដល់ថ្នាក់គ្របដណ្ដប់វីរបុរសនោះ ព្រមទាំងរទេះ និងអ្នកបើករទេះ—ដូចពពកមូសុងបាំងព្រះអាទិត្យក្នុងរដូវភ្លៀង។

Verse 32

अन्योन्यमभिसंसृत्य युयुधुर्द्वन्द्वयोधिनः । आह्वयंतो विशंतोऽग्रे क्षिपंतो मर्मभिर्मिथः

ពួកវីរបុរសជាគូ បានចូលជិតគ្នា ហើយប្រយុទ្ធជាមុខមាត់—ហៅប្រកាសគ្នាដោយសំឡេងខ្លាំង ចូលបុកទៅមុខ និងវាយគ្នាម្តងហើយម្តងទៀតត្រង់ចំណុចសំខាន់ៗ។

Verse 33

सर्वतो वीरसंघाश्च नानाबाहुध्वजायुधाः । व्यदृश्यंत महासंख्ये कुर्वंतः सिंहसंरवम्

គ្រប់ទិសទាំងអស់ មានកងវីរបុរសជាច្រើន បង្ហាញខ្លួនក្នុងសមរភូមិដ៏ធំ—កាន់អាវុធ និងទង់ជាច្រើនប្រភេទ—បន្លឺសំឡេងគំហុកដូចសត្វសិង្ហ។

Verse 34

महारवान्स्वशंखांश्च विदध्मुर्वै पृथक् पृथक् । वल्गनं चक्रिरे तत्र महावीराः प्रहर्षिताः

ដោយសំឡេងគំហុកដ៏ធំ មហាវីរបុរសទាំងនោះ ម្នាក់ៗបានផ្លុំស័ង្ខរបស់ខ្លួនដោយឡែកៗ ហើយដោយសេចក្តីរីករាយខ្លាំង បានបង្ហាញក្បាច់យុទ្ធដ៏ក្លាហានលើសមរភូមិ។

Verse 35

एवं चिरतरं कालं देवदानवयोर्महत् । बभूव युद्धं विकटं करालं वीरहर्षदम्

ដូច្នេះ អស់កាលយូរណាស់ សង្គ្រាមដ៏ធំបានផ្ទុះឡើងរវាងទេវតា និងដានវៈ—គួរភ័យខ្លាច និងខ្លាំងក្លា រូបរាងកាចសាហាវ ហើយជាអំណរ​ក្លាហានសម្រាប់វីរបុរស។

Verse 36

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां पञ्चमे युद्धखंडे शंखचूडवधे परस्परयुद्धवर्णनं नाम षट्त्रिंशोऽध्यायः

ដូច្នេះ ក្នុង «ស្រី-សិវមហាបុរាណ» សៀវភៅទី២ នៃ «រុទ្រសំហិតា» ផ្នែកទី៥ «យុទ្ធខណ្ឌ» ក្នុងរឿងសម្លាប់ សង្ខចូឌៈ ជំពូកទី៣៦ ដែលមានចំណងជើង «ពិពណ៌នាសង្គ្រាមរវាងគ្នា» បានបញ្ចប់។

Frequently Asked Questions

Śiva’s envoy delivers a decisive message to Śaṃkhacūḍa, who accepts war; Śiva and the devas mobilize, and the deva–dānava battle formally begins with paired duels.

The repeated “dharmataḥ” frames warfare as subordinated to cosmic law; the roster of matchups functions as a cosmological taxonomy where divine powers confront disruptive forces, under Śiva’s overarching sovereignty.

Śiva as akhileśa acting in līlā (effortless readiness), and multiple devas as functional manifestations—Kāla (time), Mṛtyu (death), Yama (restraint/judgment), Agni (fire), Kubera (wealth), Vāyu (wind), Varuṇa (waters), etc.—each opposed by a named dānava.