Rig Veda 4.41.10: Mandala 4, Sukta 41, Mantra 10

Sukta 4.41

Rishi: Vāmadeva Gautama

Devata: Indra-Varuṇa (dual)

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Samhita Patha (Devanagari)

अश्व्यस्य त्मना रथ्यस्य पुष्टेर्नित्यस्य रायः पतयः स्याम । ता चक्राणा ऊतिभिर्नव्यसीभिरस्मत्रा रायो नियुतः सचन्ताम् ॥

Transliteration

aśvyásya tmanā́ ráthyasya puṣṭér nítyasya rāyáḥ pátayaḥ syāma | tā́ cakrāṇā ū́ti-bhir návyasībhir asma-trā́ rā́yo ni-yútaḥ sacantām ||

Translation

May we be masters of the perennial wealth—of the horse-force in its own power, of the chariot-force, of the nourishing increase. And may those two (Indra and Varuṇa), fashioning ever-new helps, yoke to us here the ordered harnessings of riches.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• अश्व्यस्य: of the horse(-rich), equine
• अश्व्यस्य: सम्बन्ध (genitive qualifier)
• Type: Adjective
• Root: अश्व्य (अश्व + य) [प्रातिपदिक]

• त्मना: by (his/their) self; with one’s own power
• त्मना: करण (instrumental: ‘by/with one’s self’)
• Type: Noun
• Root: त्मन् [प्रातिपदिक]

• रथ्यस्य: of the chariot(-rich), pertaining to chariots
• रथ्यस्य: सम्बन्ध (genitive qualifier)
• Type: Adjective
• Root: रथ्य [प्रातिपदिक] (रथ + य)

• पुष्टेः: of nourishment, prosperity
• पुष्टेः: सम्बन्ध
• Type: Noun
• Root: पुष्टि [प्रातिपदिक]

• नित्यस्य: of constant/everlasting
• नित्यस्य: सम्बन्ध (qualifier)
• Type: Adjective
• Root: नित्य [प्रातिपदिक]

• रायः: of wealth, bounty
• रायः: सम्बन्ध
• Type: Noun
• Root: राय्/रायि [प्रातिपदिक]

• पतयः: lords, masters
• पतयः: कर्तृ (of ‘स्याम’)
• Type: Noun
• Root: पति [प्रातिपदिक]

• स्याम: may we be
• स्याम: क्रिया
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु) → स्याम (वेदिक optative)

• ता: those (f.)
• ता: कर्तृ (with ‘चक्राणाः’)
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम)

• चक्राणाः: doing, effecting; having made
• चक्राणाः: कर्तृ (agreeing with ‘ता’)
• Type: Participle
• Root: कृ (धातु) → चक्राण (कृदन्त, परस्मैपदीय परिप्रयोग)

• ऊतिभिः: with helps, with protections
• ऊतिभिः: करण
• Type: Noun
• Root: ऊति [प्रातिपदिक]

• नव्यसीभिः: with newer/fresher
• नव्यसीभिः: विशेषण-करण
• Type: Adjective
• Root: नव्यास् (comparative adj. from नव) [प्रातिपदिक]

• अस्मत्रा: here, in our place
• अस्मत्रा: अधिकरण (place)
• Type: Indeclinable
• Root: अस्मद् + त्र (अव्ययीभाव/प्रादेसिक) [प्रातिपदिक/अव्यय]

• रायः: of wealth; wealth’s
• रायः: सम्बन्ध
• Type: Noun
• Root: राय्/रायि [प्रातिपदिक]

• नियुतः: teams/yokings (esp. of horses); harnessed pairs
• नियुतः: कर्तृ (of ‘सचन्ताम्’)
• Type: Noun
• Root: नि-युत्/नियुत् [प्रातिपदिक]

• सचन्ताम्: let them accompany/join; may they attend
• सचन्ताम्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: सच् (धातु: to accompany, join) → सचन्ताम्