Rig Veda 10.49.1: Mandala 10, Sukta 49, Mantra 1

Sukta 10.49

Rishi: Indra (self-proclaiming voice), hymn 10.49 is a prominent Indra-ātmastuti

Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh (probable; requires scan)

Samhita Patha (Devanagari)

अहं दां गृणते पूर्व्यं वस्वहं ब्रह्म कृणवं मह्यं वर्धनम् । अहं भुवं यजमानस्य चोदितायज्वनः साक्षि विश्वस्मिन्भरे ॥

Transliteration

aháṃ dā́ṃ gṛṇaté pū́rvyaṃ vásv aháṃ bráhma kṛṇavaṃ máhyaṃ várdhanam | aháṃ bhuvaṃ yájamānasya coditā́yájvanaḥ sākṣí víśvasmin bháre ||

Translation

I give the ancient plenitude to the one who chants; I make for myself the Brahman—an increase. I become the impeller of the sacrificer, and the witness of the one who does not sacrifice, in every bringing of the burden.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• अहम्: I
• अहम्: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: अहम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• दाम्: the giver
• दाम्: कर्तृ (अहम्-समनाधिकरण विशेषण)
• Type: Noun (agentive epithet)
• Root: दा (धातु) → दामन्/दाम (कृदन्त-प्रातिपदिक; ‘दाता/दानशील’)

• गृणते: (to him) who praises / praises
• गृणते: —
• Type: Verb
• Root: गॄ/गृ (स्तुति-धातु) → गृण्

• पूर्व्यम्: ancient, primeval
• पूर्व्यम्: कर्म (कृणवं/भुवम् इत्यादि क्रियापदस्य विशेषण-रूपेण)
• Type: Adjective
• Root: पूर्व्य (प्रातिपदिक)

• वसुः: a benefactor; good (wealth)
• वसुः: कर्तृ (अहम्-समनाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: वसु (प्रातिपदिक)

• अहम्: I
• अहम्: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: अहम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• ब्रह्म: sacred utterance; hymn/prayer
• ब्रह्म: कर्म
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक)

• कृणवम्: I made / I fashioned
• कृणवम्: —
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)

• मह्यम्: for me
• मह्यम्: सम्प्रदान
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• वर्धनम्: increase; strengthening
• वर्धनम्: कर्म (कृणवम् इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: वर्धन (प्रातिपदिक; वर्ध्-धातोः)

• अहम्: I
• अहम्: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: अहम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• भुवम्: I became / I was
• भुवम्: —
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)

• यजमानस्य: of the sacrificer
• यजमानस्य: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: यजमान (प्रातिपदिक; यज्-धातोः वर्तमान-कृदन्त)

• चोदिताय: for the impelled/urged (one)
• चोदिताय: सम्प्रदान
• Type: Adjective (past passive participle used substantively)
• Root: चोदित (प्रातिपदिक; चुद्-धातोः क्त)

• अयज्वनः: of the non-sacrificer
• अयज्वनः: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: अयज्वन् (प्रातिपदिक; नञ्-पूर्वकः ‘यज्वन्’)

• साक्षि: witness
• साक्षि: कर्तृ (अहम्-समनाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: साक्षिन् (प्रातिपदिक)

• विश्वस्मिन्: in every / in the whole
• विश्वस्मिन्: अधिकरण
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: विश्व (प्रातिपदिक)

• भरे: in the battle; in the contest
• भरे: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: भर (प्रातिपदिक; ‘संघर्ष/युद्ध/संभार’)