Rig Veda 1.132.2: Mandala 1, Sukta 132, Mantra 2

Sukta 1.132

Devata: Indra (primary), with supportive epithets invoking dawn-awakening and straight course

Samhita Patha (Devanagari)

स्वर्जेषे भर आप्रस्य वक्मन्युषर्बुधः स्वस्मिन्नञ्जसि क्राणस्य स्वस्मिन्नञ्जसि । अहन्निन्द्रो यथा विदे शीर्ष्णाशीर्ष्णोपवाच्यः । अस्मत्रा ते सध्र्यक्सन्तु रातयो भद्रा भद्रस्य रातयः ॥

Transliteration

svaḥ-jéṣe bhára āprásya vákmany uṣár-búdhaḥ svasmín áñjasi krāṇásya svasmín áñjasi | áhann índro yáthā vidé śīrṣṇā́śīrṣṇopavā́cyaḥ | asmatrā́ te sadhryàk santu rātáyo bhadrā́ bhadrásya rātáyaḥ ||

Translation

For the winning of the luminous world, in the onset of the battle, at the utterance of the invoker—O Dawn-awakened Power—on your own straight path, on your own straight path of advancing force: as Indra struck down, for our knowing, the head upon head that must be named and exposed; so here may your gifts come straight to us—auspicious gifts of the auspicious.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• स्वर्जेषे: in/for the winning of heaven (heaven-conquest)
• स्वर्जेषे: अधिकारण
• Type: Noun
• Root: स्वर्जि- (स्वर् ‘स्वर्ग/प्रकाश’ + जि ‘जय’) (प्रातिपदिक) / स्वर्जेष-

• भर: bear/bring!
• भर: (आज्ञार्थे) — क्रियापद
• Type: Verb
• Root: √भृ (भरणे)

• आप्रस्य: of the helper/supporter
• आप्रस्य: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Adjective (genitive) / Noun
• Root: आप्र- (प्रातिपदिक; ‘सहाय/पूरक/समर्थक’ इत्यर्थे, वैदिक) / √आप् (व्याप्तौ/आप्नोति) से व्युत्पत्ति-सम्भव

• वक्मन्युः: possessing effective speech (eloquent)
• वक्मन्युः: कर्तृ (विशेषणरूपेण) / संबोधन-सम्भव
• Type: Adjective
• Root: वक्मन्- (प्रातिपदिक ‘वाक्/वचन’ से) + यु- (प्रत्यय; ‘युक्त/सम्पन्न’) → वक्मन्यु-

• उषर्बुधः: awake at dawn (dawn-awakened)
• उषर्बुधः: कर्तृ (विशेषण) / संबोधन-सम्भव
• Type: Adjective
• Root: उषर्- (प्रातिपदिक ‘उषस्/प्रभात’ सम्बन्धी) + बुध- (प्रातिपदिक ‘जाग्रत/बुद्ध’) → उषर्बुध-

• स्वस्मिन्: in his own (place/way)
• स्वस्मिन्: अधिकारण
• Type: Pronoun
• Root: स्व- (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अञ्जसि: in the straight course/way
• अञ्जसि: अधिकारण
• Type: Noun
• Root: अञ्जस्- (प्रातिपदिक ‘सीधा मार्ग/सरलता’)

• क्राणस्य: of the active/strong doer
• क्राणस्य: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Participle (adjectival) / Noun
• Root: क्राण- (कृदन्त; √कृ/√कर् ‘करोति’ से वैदिक ‘क्राण’ = ‘कर्तृ/प्रबल/कर्मशील’)

• स्वस्मिन्: in his own
• स्वस्मिन्: अधिकारण
• Type: Pronoun
• Root: स्व- (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अञ्जसि: in the straight way
• अञ्जसि: अधिकारण
• Type: Noun
• Root: अञ्जस्-

• अहन्: he slew
• अहन्: क्रियापद
• Type: Verb
• Root: √हन् (हिंसागत्योः; ‘वध’)

• इन्द्रः: Indra
• इन्द्रः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: इन्द्र- (प्रातिपदिक)

• यथा: as, just as
• यथा: सम्बन्ध/उपमान-निर्देशक
• Type: Indeclinable
• Root: यथा (अव्यय)

• विदे: he found/recognized
• विदे: क्रियापद (उपवाक्ये)
• Type: Verb
• Root: √विद् (ज्ञान/लाभ; वैदिक) / ‘विद्’ (to find/know)

• शीर्ष्णा: with the head
• शीर्ष्णा: करण
• Type: Noun
• Root: शीर्षन्- (प्रातिपदिक ‘शीर्ष’)

• शीर्ष्णा: with (his) head
• शीर्ष्णा: करण
• Type: Noun
• Root: शीर्षन्-

• उपवाच्यः: to be addressed/invoked (fit to be called upon)
• उपवाच्यः: कर्तृ-विशेषण / विधेय
• Type: Gerundive (future passive participle) / Adjective
• Root: उपवाच्य- (कृदन्त; उप-√वच् ‘उपवदति/आह्वयति/उपगायति’ से -य (gerundive) )

• अस्मत्रा: here, in our place
• अस्मत्रा: अधिकारण (स्थान)
• Type: Indeclinable
• Root: अस्म- (सर्वनाम) + -त्रा (अव्ययीभाव/देशवाचक अव्यय) → अस्मत्रा

• ते: of you/your
• ते: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Pronoun
• Root: त्वद्- (सर्वनाम)

• सध्र्यक्: straight, directly, in due course
• सध्र्यक्: क्रियाविशेषण
• Type: Indeclinable (adverbial) / Adjective
• Root: सध्र्यञ्च्/सध्र्यक् (अव्यय/विशेषण; ‘सीधा/एकसाथ/सम्यक्’)

• सन्तु: let (them) be
• सन्तु: क्रियापद
• Type: Verb
• Root: √अस् (भुवि)

• रातयः: gifts, bestowals
• रातयः: कर्तृ (सन्तु इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: राति- (प्रातिपदिक; ‘दान/उपहार’)

• भद्राः: auspicious, good
• भद्राः: कर्तृ-विशेषण
• Type: Adjective
• Root: भद्र- (प्रातिपदिक)

• भद्रस्य: of the good/auspicious (one/thing)
• भद्रस्य: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun/Adjective (genitive)
• Root: भद्र-

• रातयः: gifts
• रातयः: कर्तृ (अनुवृत्त)
• Type: Noun
• Root: राति-