Shloka 36

किष्किन्धाप्रवेशः—लक्ष्मणस्य कोपः, तारासान्त्वम्, सुग्रीवदर्शनम्

Lakshmana Enters Kishkindha: Anger, Tara’s Mediation, and Sugriva Encountered

Devanagari script

त्वद्दर्शन विशुद्धात्मा न स कोपं करिष्यति।न हि स्त्रीषु महात्मानः क्वचित्कुर्वन्ति दारुणम्।।।।

Transliteration

tvaddarśana-viśuddhātmā na sa kopaṃ kariṣyati | na hi strīṣu mahātmānaḥ kvacit kurvanti dāruṇam ||

Translation

ពេលគាត់បានឃើញអ្នក ចិត្តរបស់គាត់នឹងបរិសុទ្ធភ្លឺថ្លា ហើយគាត់នឹងមិនបន្តកំហឹងទៀតទេ ព្រោះបុរសមហាត្មា មិនដែលប្រព្រឹត្តអំពើដ៏សាហាវចំពោះស្ត្រីឡើយ។

Word by Word

• त्वत्-दर्शन-विशुद्धात्मा: purified by seeing you
• त्वत्-दर्शन-विशुद्धात्मा: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: त्वत् (सर्वनाम) + दर्शन (प्रातिपदिक) + विशुद्ध + आत्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुषसमास (त्वद्दर्शनात् विशुद्धः आत्मा यस्य), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — whose self is purified by seeing you

• न: not
• न: Pratiṣedha (प्रतिषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध — not

• सः: he
• सः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — he

• कोपम्: anger
• कोपम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: कोप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन — anger

• करिष्यति: will show
• करिष्यति: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लृट् (भविष्यत्/Future), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद — will do/will show

• न: not
• न: Pratiṣedha (प्रतिषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध — not

• हि: indeed
• हि: Sambandha (सम्बन्ध/particle)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: हेतौ/निश्चये अव्यय (particle) — for/indeed

• स्त्रीषु: towards women
• स्त्रीषु: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: स्त्री (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, बहुवचन — among women/towards women

• महात्मानः: great men
• महात्मानः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: महात्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन — great-souled men

• क्वचित्: ever
• क्वचित्: Kāla-adhikaraṇa (काल-अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: क्वचित् (अव्यय)
• Form: देश/कालवाचक अव्यय — ever/at any time

• कुर्वन्ति: do
• कुर्वन्ति: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लट्, प्रथमपुरुष, बहुवचन, परस्मैपद — do

• दारुणम्: a cruel act
• दारुणम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: दारुण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन — cruel act/terrible thing

Context

'Lakshmana will be clear of all doubts on seeing you and will not be angry. Great men are not harsh to women.

Characters & Entities

• Sugriva
• Tara
• Lakshmana

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Maryādā (ethical restraint): even when angered, a noble person maintains non-harsh conduct, especially toward women.

What is the narrative situation?

Sugrīva reassures Tārā that Lakṣmaṇa will calm down upon seeing her and will not behave cruelly.

Which character virtue is emphasized?

Self-restraint and respect: the mark of a mahātmā is controlled conduct under provocation.