Shloka 3

Praise of Digging Wells and Building Water-Reservoirs

The Merit of Water-Works

Devanagari script

पुष्करिण्या विशेषेण पूता या यज्ञकर्मणा । यत्फलं जलदानेन सर्वमत्रास्यि तच्छृणु

Transliteration

puṣkariṇyā viśeṣeṇa pūtā yā yajñakarmaṇā | yatphalaṃ jaladānena sarvamatrāsyi tacchṛṇu

Translation

សូមស្តាប់: ពុស្ករិណី (អាងទឹកបរិសុទ្ធ) ដែលបានបរិសុទ្ធជាពិសេសដោយកិច្ចយញ្ញៈ ប្រោសប្រទាននៅទីនេះយ៉ាងពេញលេញនូវផលបុណ្យទាំងអស់ដែលកើតពីការធ្វើទានទឹក។

Word by Word

• पुष्करिण्या: by/with the sacred pond (Puṣkariṇī)
• पुष्करिण्या: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: पुष्करिणी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन

• विशेषेण: especially
• विशेषेण: Karana (Manner/करण)
• Type: Noun
• Root: विशेष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन (अव्ययीभावार्थे—‘especially’)

• पूता: purified
• पूता: Karta (Predicate adjective/विधेय)
• Type: Adjective
• Root: पूत (कृदन्त-प्रातिपदिक; √पू)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त

• या: which (she)
• या: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• यज्ञकर्मणा: by sacrificial rite/action
• यज्ञकर्मणा: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: यज्ञ + कर्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (यज्ञस्य कर्म)

• यत्: whatever/that which
• यत्: Karma (Object—relative/कर्म)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन (सम्बन्धे)

• फलम्: fruit/result
• फलम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: फल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन

• जलदानेन: by the gift of water
• जलदानेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: जल + दान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (जलस्य दानम्)

• सर्वम्: all (of it)
• सर्वम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• अत्र: here
• अत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: अत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (adverb of place)

• असि: you are
• असि: Kriya (Copula/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लट् (Present), मध्यमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• तत्: that
• तत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• शृणु: hear/listen
• शृणु: Kriya (Command/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु)
• Form: लोट् (Imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

Speaker

Unspecified (context-dependent dialogue within Adhyaya 57; likely a narrator/teacher addressing a listener)

Verse Rasa

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: shanta

Geographic Context

Type: tirtha

Sandhi Resolution Notes

Sandhi Resolution Notes: यत्फलं → यत् फलम्; सर्वमत्रास्यि → सर्वम् अत्र असि (पाठभेद: ‘अस्यि’ = ‘असि’); तच्छृणु → तत् शृणु

Characters & Entities

• Puṣkariṇī (sacred pond/reservoir)
• Yajña (sacrifice)

FAQs

What does this verse teach about sacred water sites (tīrthas)?

It presents a sanctified puṣkariṇī (sacred pond) as a powerful tīrtha where the full merit of jaladāna (charitable giving of water) is obtained.

How is ritual (yajña) connected to the holiness of the site?

The verse says the puṣkariṇī becomes especially purified through yajña-karman (sacrificial rites), implying ritual consecration intensifies the site’s spiritual efficacy.

What ethical lesson does jaladāna imply here?

It upholds practical compassion: providing water—an essential resource—as a meritorious act, especially when done in a sacred context and with charitable intent.