Shloka 148

The Tale of the Five Pretas and the Glory of Puṣkara & the Eastern Sarasvatī

Devanagari script

तत्रस्थाने स्थिता देवैः स्तुता देवी सरस्वती । मत्वा चैकाकिनीं तां तु दीनास्यां दीनमानसां

Transliteration

tatrasthāne sthitā devaiḥ stutā devī sarasvatī | matvā caikākinīṃ tāṃ tu dīnāsyāṃ dīnamānasāṃ

Translation

នៅទីនោះ ព្រះនាងសរស្វតីឈរនៅ ដោយទេវតាទាំងឡាយសរសើរ; តែពេលឃើញព្រះនាងនៅឯកា—មុខស្រពោន ចិត្តកង្វល់—គេយល់ថាព្រះនាងកំពុងសោកសៅ។

Word by Word

• तत्र-स्थाने: in that place
• तत्र-स्थाने: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तत्र (अव्यय) + स्थान (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभाव-समास; नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन

• स्थिता: stood/was present
• स्थिता: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु) + क्त (कृदन्त-प्रत्यय)
• Form: भूतकृदन्त (past participle/क्त); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तरि प्रयोगे “standing/remaining”

• देवैः: by the gods
• देवैः: Karaṇa (करण)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), बहुवचन

• स्तुता: praised
• स्तुता: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्तु (धातु) + क्त (कृदन्त-प्रत्यय)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle/क्त); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• देवी: the goddess
• देवी: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन

• सरस्वती: Sarasvatī
• सरस्वती: Samānādhikaraṇa (समानाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: सरस्वती (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (देवी-सम्बोधन/अप्पोजिशन)

• मत्वा: having considered
• मत्वा: Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: मन् (धातु) + त्वा (क्त्वा-प्रत्यय)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (gerund/absolutive); “having thought/considered”

• च: and
• च: Samuccaya (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• एकाकिनीम्: alone, solitary
• एकाकिनीम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: एकाकिनी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन; विशेषण

• ताम्: her
• ताम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• तु: but/indeed
• तु: Sambandha-bodhaka (सम्बन्धबोधक)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; विरोध/विशेषार्थक (particle: “but/indeed”)

• दीन-आस्याम्: with a sorrowful face
• दीन-आस्याम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दीन (प्रातिपदिक) + आस्य (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समास; स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (ताम् इति)

• दीन-मानसाम्: with a dejected mind
• दीन-मानसाम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दीन (प्रातिपदिक) + मानस (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समास; स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (ताम् इति)

Speaker

Narrator (contextual; explicit speaker not indicated in this single verse)

Verse Rasa

Primary Rasa: karuna

Secondary Rasa: shanta

Geographic Context

Type: tirtha

Sandhi Resolution Notes

Sandhi Resolution Notes: तत्रस्थाने = तत्र + स्थाने (अव्ययीभाव); चैकाकिनीम् = च + एकाकिनीम्; दीनास्यां = दीन + आस्याम्; दीनमानसां = दीन + मानसाम्.

Characters & Entities

• Sarasvatī
• Devas (the gods)

FAQs

What is the central scene described in this verse?

It depicts Sarasvatī present at a specific location, being praised by the gods, while also being perceived as solitary and sorrowful—downcast in face and mind.

What emotional state of Sarasvatī is emphasized here?

The verse highlights dīnatā—dejection or distress—through the phrases “dīnāsyām” (downcast-faced) and “dīnamānasām” (downcast-minded).

What theological theme does this verse support within the Sṛṣṭikhaṇḍa tone?

It supports a devotional-narrative theme where divine beings are honored through stuti (praise), while also portraying divine emotion in the unfolding of cosmic or sacred events.