Shloka 8

Vrata–Dāna Compendium at Puṣkara: Puṣpavāhana’s Account and the Ṣaṣṭhī-vrata Purification Rite

Devanagari script

नक्ताशी त्वष्टमीषु स्याद्वत्सरांते तु धेनुदः । पौरंदरं पुरं याति सुगतिव्रतमुच्यते

Transliteration

naktāśī tvaṣṭamīṣu syādvatsarāṃte tu dhenudaḥ | pauraṃdaraṃ puraṃ yāti sugativratamucyate

Translation

គួរបរិភោគតែពេលយប់នៅថ្ងៃអഷ്ടមី ហើយនៅចុងឆ្នាំត្រូវបរិច្ចាគគោមួយ; ដោយធ្វើដូច្នេះ នឹងទៅដល់នគររបស់បោរន្ទរៈ (ឥន្ទ្រ)។ ការអនុវត្តនេះហៅថា ‘សុគតិ-វ្រត’។

Word by Word

• नक्ताशी: one who eats at night
• नक्ताशी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: नक्त (प्रातिपदिक) + आशिन् (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: समासः—तत्पुरुष (नक्तं अश्नाति इति); पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; Masculine, Nominative, Singular

• तु: and/indeed
• तु: Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: निपात (particle)

• अष्टमीषु: on the eighth lunar days
• अष्टमीषु: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अष्टमी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, बहुवचन; Feminine, Locative (7th), Plural

• स्यात्: should be
• स्यात्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथम-पुरुष, एकवचन; Parasmaipada; √as ‘to be’

• वत्सरान्ते: at the end of the year
• वत्सरान्ते: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: वत्सर (प्रातिपदिक) + अन्त (प्रातिपदिक)
• Form: समासः—तत्पुरुष (वत्सरस्य अन्तः); पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; Masculine, Locative, Singular

• तु: then/indeed
• तु: Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: निपात (particle)

• धेनुदः: giver of a cow
• धेनुदः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: धेनु (प्रातिपदिक) + द (कृदन्त-प्रातिपदिक, दा धातु)
• Form: समासः—तत्पुरुष (धेनुं ददाति इति); पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; Masculine, Nominative, Singular

• पौरन्दरम्: Indra’s
• पौरन्दरम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पुरन्दर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; Masculine, Accusative, Singular; ‘of Purandara (Indra)’

• पुरम्: city
• पुरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पुर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; Neuter, Accusative, Singular

• याति: goes
• याति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: या (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथम-पुरुष, एकवचन; Parasmaipada; √yā ‘to go’

• सुगतिव्रतम्: the ‘good-destiny’ vow
• सुगतिव्रतम्: Karta (Predicate nominal/विधेय)
• Type: Noun
• Root: सुगति (प्रातिपदिक) + व्रत (प्रातिपदिक)
• Form: समासः—तत्पुरुष (सुगतेः व्रतम्/सुगत्यर्थं व्रतम्); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; Neuter, Nominative, Singular

• उच्यते: is called
• उच्यते: Kriya (Predicative/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथम-पुरुष, एकवचन; आत्मनेपद; कर्मणि-प्रयोग (passive); √vac ‘to say’

Speaker

Not explicitly stated in the provided excerpt (contextual speaker not recoverable from single-verse input).

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

Geographic Context

Type: celestial_realm

Sandhi Resolution Notes

Sandhi Resolution Notes: त्वष्टमीषु = तु + अष्टमीषु; स्याद्वत्सरान्ते = स्यात् + वत्सरान्ते; सुगतिव्रतमुच्यते = सुगतिव्रतम् + उच्यते.

Characters & Entities

• Indra (Paurandara)

FAQs

What is the Sugati-vrata described in this verse?

It is an observance of eating only at night on Aṣṭamī (the 8th lunar day) and, at the end of a year, donating a cow; its stated fruit is reaching Indra’s abode (Paurandara’s city).

Who is Paurandara, and what is ‘Paurandara’s city’?

Paurandara is Indra (slayer of Pura/Pauraṇdara as an epithet). ‘Paurandara’s city’ refers to Indra’s heavenly realm (Indraloka/Svarga).

What ethical or spiritual principle does this verse emphasize?

It emphasizes disciplined restraint (niyama) through regulated eating and generosity (dāna) through cow-gift, presenting them as means to auspicious posthumous attainment.