Shloka 107

Puṣkara Mahatmya: Brahmā’s Lotus-Tīrtha, Sacrifice, Initiation, and Kṣetra-Dharma

Devanagari script

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन ब्राह्मस्नानं समाचरेत् । कुर्वंतो मौनिनो दांता दीक्षिताः क्षपितेंद्रियाः

Transliteration

tasmātsarvaprayatnena brāhmasnānaṃ samācaret | kurvaṃto maunino dāṃtā dīkṣitāḥ kṣapiteṃdriyāḥ

Translation

ដូច្នេះ ដោយការខិតខំទាំងអស់ គួរអនុវត្ត ‘ព្រះមស្នាន’ គឺការងូតទឹកបរិសុទ្ធ។ អ្នកដែលធ្វើវា គួររក្សាមោនៈ សម្រួលខ្លួន ទទួលទិក្សាត្រឹមត្រូវ និងបង្ក្រាបអង្គញាណទាំងឡាយ។

Word by Word

• तस्मात्: therefore; from that
• तस्मात्: Hetu/Reason (हेतु)
• Type: Indeclinable
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तस्मात् इति तद्-शब्दस्य पञ्चमी-एकवचनरूपम्; अव्ययीभावेन हेतु/तस्मात्=‘therefore/from that’ (ablative used adverbially)

• सर्वप्रयत्नेन: with all effort
• सर्वप्रयत्नेन: Karana (करण)
• Type: Indeclinable
• Root: सर्व + प्रयत्न (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे तृतीया-विभक्तिः एकवचनम्; ‘सर्वः प्रयत्नः’ इति षष्ठी/कर्मधारयार्थे तत्पुरुषः; Instrumental: ‘with all effort’

• ब्राह्मस्नानम्: the Brahma-bath (ritual bath)
• ब्राह्मस्नानम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: ब्राह्म + स्नान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे द्वितीया-विभक्तिः एकवचनम्; कर्मधारयः—‘ब्राह्मं स्नानम्’

• समाचरेत्: should perform/practice
• समाचरेत्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम् + आ + चर् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; ‘should practice/perform’

• कुर्वन्तः: doing; performing
• कुर्वन्तः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: कृ (धातु)
• Form: वर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्तः (Present active participle), पुंलिङ्गे प्रथमा-बहुवचनम्; ‘doing/performing’

• मौनिनः: silent sages; observers of silence
• मौनिनः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मौनिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा-बहुवचनम्; ‘vowed to silence’

• दान्ताः: restrained; disciplined
• दान्ताः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: दान्त (प्रातिपदिक; √दम्-धातोः क्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (past participle), पुंलिङ्गे प्रथमा-बहुवचनम्; ‘self-controlled’

• दीक्षिताः: initiated
• दीक्षिताः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: दीक्षित (प्रातिपदिक; √दिक्ष्/दीक्ष्-धातोः क्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त, पुंलिङ्गे प्रथमा-बहुवचनम्; ‘initiated/consecrated’

• क्षपितेन्द्रियाः: with senses subdued
• क्षपितेन्द्रियाः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: क्षपित + इन्द्रिय (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुषः—‘क्षपितानि इन्द्रियाणि येषाम्’; बहुव्रीह्यर्थे विशेषणवत्; पुंलिङ्गे प्रथमा-बहुवचनम्; क्षपित (√क्षप्/क्षपय् क्त) + इन्द्रिय

Speaker

Narrator/teacher voice within the Sṛṣṭikhaṇḍa discourse (speaker not explicit in the provided excerpt)

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Sandhi Resolution Notes

Sandhi Resolution Notes: तस्मात् + सर्वप्रयत्नेन → तस्मात्सर्वप्रयत्नेन; कुर्वन्तः (IAST kurvaṃto) nasalization; क्षपित + इन्द्रियाः → क्षपितेंद्रियाः; अन्यत्र पदच्छेदः स्पष्टः।

FAQs

What is ‘brāhma-snāna’ in this verse?

It denotes a Vedic/purificatory form of bathing undertaken as a disciplined religious observance, emphasizing inner purity alongside the external act.

Why does the verse stress silence and sense-control during the rite?

Because the bath is framed as a spiritual discipline: mauna (silence) and indriya-nigraha (restraint of the senses) prevent distraction and support purification of mind and conduct.

What ethical lesson does this instruction convey?

Ritual acts are to be matched by character: self-restraint, seriousness of purpose, and disciplined conduct are presented as integral to religious practice.