Markandeya Purana — Adhyaya 58, Shloka 27

Adhyaya 58 — The Kurma-Form of Narayana: Mapping Bharata through Nakshatras, Regions, and Planetary Afflictions

Sanskrit

तक्षिणाः कौरुषा ये च ऋषिकास्तापसाश्रमाः ।

ऋषभाः सिहलाश्चैव तथा काञ्चीनिवासिनः ॥

Transliteration

takṣiṇāḥ kauruṣā ye ca ṛṣikās tāpasāśramāḥ | ṛṣabhāḥ sihalāś caiva tathā kāñcī-nivāsinaḥ ||

Translation

ពួកតក្សិណ និងពួកកៅរុស; ពួកឥសិកដែលស្នាក់នៅក្នុងអាស្រមអ្នកតបស; ពួកឥសភ; ពួកសិហល (សിംហល/ស្រីលង្កា); ហើយដូចគ្នានេះដែរ ប្រជាជនកាញ្ចី ក៏ត្រូវបានរាយនាម។

Word by Word

• तक्षिणाः: the Takṣiṇas
• तक्षिणाः: Karta (कर्ता/उद्देश्य-निर्देशः)
• Type: Noun
• Root: तक्षिण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative), बहुवचन; जनपद/जाति-नाम

• कौरुषाः: the Kauruṣas
• कौरुषाः: Karta (कर्ता/उद्देश्य-निर्देशः)
• Type: Noun
• Root: कौरुष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative), बहुवचन; जनपद/जाति-नाम

• ये: who
• ये: Karta (कर्ता/सम्बन्धक)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative), बहुवचन; सम्बन्धक-सर्वनाम

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्यय

• ऋषिकाः: the Ṛṣikas
• ऋषिकाः: Karta (कर्ता/उद्देश्य-निर्देशः)
• Type: Noun
• Root: ऋषिक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative), बहुवचन

• तापसाश्रमाः: ascetics’ hermitages
• तापसाश्रमाः: Karta (कर्ता/उद्देश्य-निर्देशः)
• Type: Noun
• Root: तापस-आश्रम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative), बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः: ‘तापसानाम् आश्रमाः’ (hermitages of ascetics)

• ऋषभाः: the Ṛṣabhas
• ऋषभाः: Karta (कर्ता/उद्देश्य-निर्देशः)
• Type: Noun
• Root: ऋषभ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative), बहुवचन; जनपद/जाति-नाम (or ‘bulls’ by lexeme, but here ethnonym)

• सिहलाः: the Sihalas (Siṃhalas)
• सिहलाः: Karta (कर्ता/उद्देश्य-निर्देशः)
• Type: Noun
• Root: सिहल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative), बहुवचन; जनपद/जाति-नाम (Siṃhala/Sihala)

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्यय

• एव: indeed
• एव: Sambandha (सम्बन्ध/अवधारण)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारणार्थक-अव्यय

• तथा: likewise
• तथा: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: समुच्चय/प्रकारार्थक-अव्यय

• काञ्चीनिवासिनः: residents of Kāñcī
• काञ्चीनिवासिनः: Karta (कर्ता/उद्देश्य-निर्देशः)
• Type: Noun
• Root: काञ्ची-निवासिन् (प्रातिपदिक); निवासिन् (कृदन्त from √वस्)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative), बहुवचन; सप्तमी/षष्ठी-तत्पुरुषः: ‘काञ्च्याम् निवासिनः’ (residents of Kāñcī)

Speakers

• Purāṇic narrator (catalogue style); specific interlocutors not indicated in the supplied excerpt

Verse Rasa

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Key Themes

• Sacred geography
• Southern regions
• Āśrama presence
• Island connections

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

Mention of tāpasāśramas amid ethnic lists underscores that renunciant institutions are also 'inhabitants' of the land—spiritual ecology alongside social geography.

How does this fit the Pancalakshana (5 characteristics)?

Primarily bhū-varṇana (earth-description) as an ancillary Purāṇic feature.

What is the esoteric significance?

The juxtaposition of city (Kāñcī) and hermitage (āśrama) symbolizes the Purāṇic ideal of balancing pravṛtti (worldly order) and nivṛtti (renunciation).