Shloka 5
Adhyaya 53 — The Great Flood
Sanskrit
मन्वन्तरप्रमाणञ्च इत्येतत् साधिकं विना ।
अष्टौ शतसहस्राणि दिव्यया संख्यया स्मृतम् ॥
Transliteration
manvantarapramāṇañ ca ity etat sādhikaṃ vinā | aṣṭau śatasahasrāṇi divyayā saṃkhyayā smṛtam
Translation
ហើយ មាត្រដ្ឋាននៃមន្វន្តរៈនេះ—ដោយមិនរាប់បញ្ចូលផ្នែក “បន្ថែម” (សាធិក)—ត្រូវបានចងចាំថា មាន៨សែន ក្នុងការគណនាតាមទេវកាល។
Word by Word
मन्वन्तर-प्रमाणम्the measure/extent of a manvantara
मन्वन्तर-प्रमाणम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमन्वन्तर (प्रातिपदिक) + प्रमाण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; तत्पुरुषसमासः (मन्वन्तरस्य प्रमाणम्)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरण/इत्यर्थक-अव्यय (quotative particle)
एतत्this
एतत्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; सर्वनाम
स-अधिकम्inclusive (with the addition)
स-अधिकम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअधिक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; उपसर्गसदृश-पूर्वपद 'स' = 'सहितम्' (with, inclusive)
विनाwithout
विना:
Apadana (अपादान)
TypeIndeclinable
Rootविना (अव्यय)
Formअपादानार्थक-अव्यय/उपपद (without; governs तृतीया)
अष्टौeight
अष्टौ:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअष्टन् (संख्या-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), बहुवचन; संख्यावाचक (agreeing with implied 'सहस्राणि')
शत-सहस्राणिhundred-thousands (i.e., 100,000s)
शत-सहस्राणि:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootशत (प्रातिपदिक) + सहस्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), बहुवचन; तत्पुरुषसमासः (शतानां सहस्राणि = hundred-thousands)
दिव्ययाdivine
दिव्यया:
Karana (करण)
TypeAdjective
Rootदिव्य (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3), एकवचन; विशेषण (saṃkhyayā)
संख्ययाby number/count
संख्यया:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootसंख्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3), एकवचन
स्मृतम्is stated/recorded
स्मृतम्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु) → स्मृत (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; कर्मणि प्रयोगे ‘is stated/remembered’
Speakers
Mārkaṇḍeya
Key Themes
CosmologyTime conversion (human vs divine measure)Manvantara arithmetic
FAQs
Different scales of time are not contradictions but pedagogical frames: the same cosmic order is narrated to match the listener’s capacity.
Manvantara: technical specification of duration, including how the ‘added’ interval is treated in reckoning.
‘Divine count’ implies a perspective shift: when consciousness is elevated, what seems immeasurably long becomes a graspable unit—time is relative to the knower.