Shloka 54

Adhyaya 35 — Madālasa’s Instruction on Purity, Impurity, and Corrective Rites (Śauca and Aśauca)

Sanskrit

प्रतोददण्डौ च तथा सम्यग्वर्णाः कृतक्रियाः ।

स्ववर्णधर्मनिर्दिष्टमुपादानं तथा क्रियाः ॥

Transliteration

pratodadaṇḍau ca tathā samyag varṇāḥ kṛtakriyāḥ /

svavarṇadharmanirdiṣṭam upādānaṃ tathā kriyāḥ

Translation

ដូចគ្នានេះផងដែរ ចំពោះដំបងជំរុញ និងឈើច្រត់៖ វណ្ណៈទាំងឡាយ ក្រោយបានបញ្ចប់ពិធីតាមគួរ គួរយកឧបករណ៍ចាំបាច់ឡើងវិញ ហើយអនុវត្តសកម្មភាពតាមដែលបានកំណត់ដោយធម៌កាតព្វកិច្ចនៃវណ្ណៈរបស់ខ្លួន។

Word by Word

• प्रतोददण्डौ: goad and staff
• प्रतोददण्डौ: कर्म (Karma/कर्म)
• Type: Noun
• Root: प्रतोद-दण्ड (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, द्विवचन; इतरेतर-द्वन्द्वः: प्रतोद (goad/whip) + दण्ड (staff)

• च: and
• च: समुच्चय (Coordination)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय (conjunction)

• तथा: likewise
• तथा: समुच्चय/रीति (Addition/Manner)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय (adverb)

• सम्यक्: properly
• सम्यक्: रीति (Manner)
• Type: Indeclinable
• Root: सम्यक् (अव्यय)
• Form: अव्यय (adverb)

• वर्णाः: the varṇas (classes)
• वर्णाः: कर्ता (Karta/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वर्ण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• कृतक्रियाः: having performed the rites
• कृतक्रियाः: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: कृत-क्रिया (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; समासः: कृत (done) + क्रिया (rite); ‘वर्णाः’ इत्यस्य विशेषणम्

• स्ववर्णधर्मनिर्दिष्टम्: prescribed by one’s own varṇa-duty
• स्ववर्णधर्मनिर्दिष्टम्: विशेषण (Qualifier of ‘उपादानम्’)
• Type: Adjective
• Root: स्व-वर्ण-धर्म-निर्दिष्ट (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासः: स्व (own) + वर्ण (class) + धर्म (duty) + निर्दिष्ट (prescribed)

• उपादानम्: the taking/obtaining (of items)
• उपादानम्: कर्म (Karma/कर्म)
• Type: Noun
• Root: उपादान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• तथा: likewise
• तथा: समुच्चय (Addition)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय (adverb)

• क्रियाः: rites/actions
• क्रियाः: कर्म/विधेय (Object/Predicate nominal)
• Type: Noun
• Root: क्रिया (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

Speakers

• Instructional discourse within Alarka-anuśāsana frame (speaker not explicitly marked in the provided excerpt)

Verse Rasa

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Key Themes

• Varṇa-dharma
• Ritual completion
• Social order and duties

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

Ritual life and social duty are coordinated: once purification and rites are completed, one returns to rightful responsibilities with proper instruments and conduct.

How does this fit the Pancalakṣaṇa (5 characteristics)?

Normative dharma instruction; not a pañcalakṣaṇa category.

What is the esoteric significance?

‘Staff and goad’ can be read as symbols of self-governance and direction: discipline (daṇḍa) and impetus (pratoda) applied first inwardly, then outwardly in action.