Adhyaya 50
अध्याय ५०: उत्तरेण सह अर्जुनस्य रथप्रयाणे ध्वजचिह्नैः कौरवसेनानिर्देशः (Arjuna directs Uttara by identifying Kaurava commanders through banners)
Upa-parva: Gograhaṇa (Cattle-Raid) Episode within Virāṭa-parva
Vaiśaṃpāyana describes the immediate aftermath of Karṇa’s withdrawal as Duryodhana and allied divisions continue a coordinated arrow-assault on the Pandava (Arjuna, still concealed). In response to the approaching formations, Prince Uttara—serving as charioteer—asks Arjuna which enemy division to enter. Arjuna then provides a structured tactical identification of key commanders by their visual insignia: he first points to Kṛpa’s position, then identifies Droṇa by the kamaṇḍalu emblem and prescribes a respectful, non-provocative maneuver (pradakṣiṇā) consistent with guru-ethics. He outlines a conditional engagement protocol—allowing Droṇa to strike first to avoid inciting personal anger—then notes Aśvatthāmā’s proximity. Arjuna proceeds to indicate Duryodhana by the elephant emblem, Karṇa by distinctive standards, and Bhīṣma by radiant armor and senior status, advising sequencing (to avoid obstruction) while maintaining chariot control. The chapter closes with Uttara swiftly driving Arjuna toward Kṛpa’s station, initiating the next phase of the engagement.
Chapter Arc: कौरव-सेना के बीच द्रोणपुत्र अश्वत्थामा का वचन उठता है—वीरता का असली माप शोर नहीं, सामर्थ्य है; जैसे रथकार अपने रथ की दृढ़ता का दावा करता है, वैसे ही युद्ध में पुरुषार्थ का दावा कर्म से सिद्ध होता है। → अश्वत्थामा कर्ण के आत्म-प्रशंसक दर्प को काटता है: बहुत-सी लड़ाइयाँ जीतना, धन पाना, शत्रु-सेना रौंदना—इनसे विद्वान पुरुष अपनी बड़ाई नहीं गाते; अग्नि बिना वाणी के जलती है, सूर्य मौन होकर चमकता है, पृथ्वी चुपचाप जगत धारण करती है। फिर वह कर्ण को चुनौती देता है—किस संग्राम में तुमने युधिष्ठिर को जीता? किसमें भीम को? किसमें इन्द्रप्रस्थ को? यह प्रश्न कर्ण की प्रतिष्ठा पर सीधा प्रहार बनकर सभा को गरमा देता है। → अश्वत्थामा निर्णायक घोषणा करता है कि कुन्तीपुत्र अर्जुन भय से कभी नहीं डिगेगा—न देवों से, न गन्धर्वों से, न असुरों-राक्षसों से। वह कर्ण को स्पष्ट कहता है कि अर्जुन पराक्रम और धनुर्विद्या में उससे विशिष्ट है, और युद्ध में वासुदेव-समान सहायक के साथ उसे कौन न पूजे। फिर दुर्योधन को भी कटाक्ष करता है: जैसे तुमने जुए में छल किया, इन्द्रप्रस्थ छीना, द्रौपदी को सभा में घसीटा—वैसे ही अब युद्ध में भी सौबल (शकुनि) की ‘सुरक्षा’ में लड़ो; यह व्यंग्य कौरव-नीति की नैतिक दरार को उजागर कर देता है। → अश्वत्थामा अंततः अपनी सीमा रेखा खींचता है—‘योधा चाहें तो लड़ें, पर मैं अर्जुन से नहीं लड़ूँगा’; और वह मत्स्य-राज्य के विरुद्ध इस गोहरण-यात्रा को भी तुच्छ ठहराता है, मानो कह रहा हो कि असली संकट मत्स्य नहीं, अर्जुन है। → कौरव-पक्ष के भीतर ही अर्जुन के भय/सम्मान का द्वंद्व तीव्र हो उठता है—अब प्रश्न यह रह जाता है कि अर्जुन के सामने कौन टिकेगा, और कर्ण-द्रोणपुत्र के इस वैचारिक टकराव का प्रभाव रणभूमि पर कैसे फूटेगा।
Shlokas
Verse 1
अऑडज आर (_) ऑपआ अपाय - जैसे कोई रथ बनानेवाला कारीगर रथ लाकर यह कहे कि मैंने इस दिव्य रथका निर्माण किया है। इसका प्रत्येक अंग सुदृढ़ है। इसपर बैठकर युद्ध करनेसे तुम देवताओंपर भी सर्वथा विजय पा सकोगे
អશ્વត្ថាមា បាននិយាយថា៖ «កರ್ಣៈ! យើងមិនទាន់ឈ្នះគោទេ មិនទាន់ឆ្លងផុតព្រំដែននៃមត្ស្យប្រទេសទេ ហើយក៏មិនទាន់ទៅដល់ហស្តិនាបុរៈដែរ។ ហេតុអ្វីបានជាអ្នកអួតអាងឥតប្រយោជន៍បែបនេះ?»
Verse 2
संग्रामांश्च बहून् जित्वा लब्धवा च विपुलं धनम् | विजित्य च परां सेनां नाहु: किंचन पौरुषम्
ក្រឹបៈបាននិយាយថា៖ «ទោះបីឈ្នះសង្គ្រាមជាច្រើន ទទួលបានទ្រព្យសម្បត្តិដ៏ច្រើន និងបំបាក់កងទ័ពសត្រូវយ៉ាងធំក៏ដោយ បុរសប្រាជ្ញាមិនលង់លើពាក្យអួតអាងឥតប្រយោជន៍ឡើយ។ ភ្លើងដុតអស់ទាំងអ្វីៗឲ្យក្លាយជាផេះ ដោយមិនប្រកាសខ្លួន; ព្រះអាទិត្យភ្លឺចែងចាំងដោយស្ងៀមស្ងាត់; ផែនដីមិននិយាយក៏ទ្រទ្រង់សត្វចលនានិងអចលនាទាំងអស់។ ដូច្នេះ វីរភាពពិតបង្ហាញដោយកិច្ចការ មិនមែនដោយពាក្យអួតទេ»។
Verse 3
दहत्यग्निरवाक्यस्तु तूष्णी भाति दिवाकर: । तूष्णीं धारयते लोकान् वसुधा सचराचरान्
ក្រឹបៈបាននិយាយថា៖ «ភ្លើងដុតដោយមិននិយាយ; ព្រះអាទិត្យភ្លឺក្នុងភាពស្ងៀម; ផែនដីមិនមានពាក្យក៏ទ្រទ្រង់លោកទាំងអស់ ជាមួយសត្វចលនានិងអចលនាទាំងឡាយ។ ដូច្នេះ បុរសប្រាជ្ញា—even បន្ទាប់ពីឈ្នះសង្គ្រាមជាច្រើន ទទួលបានទ្រព្យសម្បត្តិដ៏មហិមា និងបំបាក់កងទ័ពសត្រូវ—មិនលង់លើការអួតអាងឥតប្រយោជន៍ឡើយ។ អំណាចបង្ហាញខ្លួនដោយសកម្មភាព មិនមែនដោយពាក្យអួតទេ»។
Verse 4
चातुर्वर्ण्यस्य कर्माणि विहितानि स्वयम्भुवा । धनं यैरधिगन्तव्यं यच्च कुर्वन् न दुष्पति
ក្រឹបៈបាននិយាយថា៖ «កាតព្វកិច្ចនៃវណ្ណៈទាំងបួន ត្រូវបានព្រះស្វយಂಭូ—ព្រះបង្កើតដោយខ្លួនឯង—បានកំណត់ទុក។ ដោយអនុវត្តកិច្ចការដែលបានបញ្ជាក់នោះ មនុស្សអាចទទួលបានទ្រព្យសម្បត្តិផង ហើយនៅពេលប្រព្រឹត្តតាមនោះ អ្នកប្រព្រឹត្តមិនទទួលបាបឬកំហុសធម៌ឡើយ»។
Verse 5
अधीत्य ब्राह्मणो वेदान् याजयेत यजेत वा | क्षत्रियो धनुराश्रित्य यजेच्चैव न याजयेत्
ក្រឹបៈបាននិយាយថា៖ «ព្រាហ្មណៈ បន្ទាប់ពីសិក្សាវេទៈ គួរធ្វើយជ្ញៈដោយខ្លួនឯង ឬធ្វើជាព្រះសាស្ត្រាចារ្យដឹកនាំយជ្ញៈឲ្យអ្នកដទៃ។ ក្សត្រិយៈ អាស្រ័យលើធ្នូ—គឺលើកាតព្វកិច្ចយុទ្ធ និងការការពារ—គួរធ្វើយជ្ញៈសម្រាប់ខ្លួនឯង ប៉ុន្តែមិនគួរធ្វើជាព្រះសង្ឃដឹកនាំយជ្ញៈឲ្យអ្នកដទៃទេ ព្រោះតួនាទីនោះជារបស់ព្រាហ្មណៈ»។
Verse 6
वैश्यो5धिगम्य वित्तानि ब्रह्मुकर्माणि कारयेत् । शूद्र: शुश्रूषणं कुर्यात् त्रिषु वर्णेषु नित्यश: । वन्दनायोगविधिभिर्वैतसीं वृत्तिमास्थित:
ក្រឹបៈបាននិយាយថា៖ «វៃស្យៈ ក្រោយទទួលបានទ្រព្យសម្បត្តិ គួររៀបចំឲ្យព្រាហ្មណៈអនុវត្តពិធីការដែលវេទៈបានបញ្ជាក់។ សូទ្រៈ គួរធ្វើសេវាកម្មជានិច្ចចំពោះវណ្ណៈខ្ពស់ទាំងបី។ ដោយយក ‘វៃតសី’ ជាវិធីប្រព្រឹត្ត—ទន់ភ្លន់ និងទាបខ្លួនដូចដើមកន្ទួត—គាត់គួរធ្វើការគោរពសំពះ និងគោរពបង្គាប់ ដើម្បីនៅជិតពួកគេ និងបម្រើជាបន្តបន្ទាប់»។
Verse 7
वर्तमाना यथाशास्त्र प्राप्प चापि महीमिमाम् । सत्कुर्वन्ति महाभागा गुरून् सुविगुणानपि
ក្រឹបៈបាននិយាយថា៖ «បុរសអភិជន និងមានសំណាងធំៗ ប្រព្រឹត្តតាមបញ្ញត្តិនៃសាស្ត្រ ហើយទោះបានកាន់កាប់ផែនដីនេះដោយយុត្តិធម៌ក៏ដោយ ក៏នៅតែគោរពបូជាគ្រូអាចារ្យ—even បើគ្រូទាំងនោះខ្វះគុណធម៌។ តែទីនេះវិញ រាជ្យដែលបានមកដោយអយុត្តិធម៌ បាននាំឲ្យមើលងាយសូម្បីតែអ្នកចាស់ទុំដែលមានគុណធម៌។»
Verse 8
प्राप्य द्यूतिन को राज्यं क्षत्रियस्तोष्टमर्हति । तथा नृशंसरूपो<यं धार्त॑राष्ट्रश्न निर्धण:
ក្រឹបៈបាននិយាយថា៖ «បានរាជ្យមកដោយល្បែងស៊ីសង—តើក្សត្រីយៈណាអាចពេញចិត្តបាន? ប៉ុន្តែកូនរបស់ធೃತរाष्ट्रនេះវិញ ពេញចិត្តតែប៉ុណ្ណោះ—ព្រោះចិត្តគេឃោរឃៅ ឥតមេត្តា ទាបថោក។»
Verse 9
तथाधिगगम्य वित्तानि को विकत्थेद् विचक्षण: । निकृत्या वज्चनायोगैश्वरन् वैतंसिको यथा
«បានទ្រព្យមកដោយរបៀបបែបនោះ—បុរសមានប្រាជ្ញាណានឹងអួតខ្លួន? ដូចអ្នកចាប់បក្សីរស់ដោយល្បិចកល និងការបោកបញ្ឆោតដែលរៀបចំឡើង ដូច្នោះដែរ បើរកស៊ីទ្រព្យដោយជីវិតបោកបញ្ឆោត—ក្នុងចំណោមអ្នកប្រាជ្ញ នរណានឹងសរសើរខ្លួនដោយមាត់ខ្លួនឯង?»
Verse 10
कतमद् द्वैरथं युद्ध यत्राजैषीर्धनंजयम् । नकुलं सहदेवं वा धन येषां त्वया हृतम्
ក្រឹបៈបាននិយាយថា៖ «ក្នុងសង្គ្រាមដណ្ដើមឯកឯងមួយណា ដែលអ្នកបានឈ្នះធនញ្ជយ? ឬណាគុល ឬសហទេវ? ទ្រព្យរបស់បណ្ឌវទាំងនោះ អ្នកបានលួចយកដោយល្បែងស៊ីសងបោកបញ្ឆោត; ចូរប្រាប់ខ្ញុំមក ស្តេចទុរយោធន—ពេលណាអ្នកធ្លាប់ឈ្នះពួកគេដោយការប្រយុទ្ធយុត្តិធម៌?»
Verse 11
युधिष्ठिरो जित: कस्मिन् भीमश्च बलिनां वर: । इन्द्रप्रस्थं त्वया कस्मिन् संग्रामे निर्जितं पुरा
ក្រឹបៈបាននិយាយថា៖ «យុធិષ્ઠិរ—ព្រះរាជាធម៌—អ្នកបានឈ្នះគាត់ក្នុងសង្គ្រាមណា? ឬភីមៈ អ្នកខ្លាំងជាងគេក្នុងចំណោមអ្នកខ្លាំង? ហើយឥន្ទ្រប្រស្ថ ដែលឥឡូវអ្នកកាន់កាប់—មុននេះអ្នកបានយកឈ្នះវាក្នុងសង្គ្រាមណា?»
Verse 12
तथैव कतमद् युद्ध यस्मिन् कृष्णा जिता त्वया । एकवस्त्रा सभां नीता दुष्टकर्मन् रजस्वला
ក្រឹបៈបាននិយាយថា៖ «ដូច្នេះ ចូរប្រាប់មក—សង្គ្រាមមួយណាដែលអ្នកអះអាងថា បាន “ឈ្នះ” ក្រឹṣṇā (ដ្រោបទី) ដោយអ្នក? អ្នកប្រព្រឹត្តអំពើអាក្រក់! តាមពិត អ្នកបានអូសនាង—ស្ត្រីកម្សត់ពាក់តែសម្លៀកបំពាក់តែមួយ—ចូលទៅក្នុងសភារាជវាំង ហើយថែមទាំងនៅពេលនាងកំពុងមានរដូវទៀតផង»។
Verse 13
मूलमेषां महत् कृत्तं सारार्थी चन्दनं यथा । कर्म कारयिथा: सूत तत्र कि विदुरो5ब्रवीत्
ក្រឹបៈបាននិយាយថា៖ «អ្នកបានកាត់បំផ្លាញឫសគល់របស់បុរសទាំងនេះ ដូចមនុស្សដែលចង់បានឈើខ្លឹម កាត់ឈើចន្ទន៍។ ឱ សូតៈ! នៅពេលដែលអ្នកបានធ្វើឲ្យបណ្ឌវៈក្លាយជាកម្មករបង្ខំ ដោយល្បែងស៊ីសងបោកបញ្ឆោត និងការប្រមាថដ្រោបទី នោះមហាត្មា វិទុរៈ បាននិយាយអ្វីនៅទីនោះ? តើអ្នកចាំទេ—ព្រមានថាការលេងស៊ីសងនឹងក្លាយជាមូលហេតុនៃការបំផ្លាញវង្សកូរុ?»
Verse 14
यथाशक्ति मनुष्याणां शममालक्षयामहे । अन्येषामपि सत्त्वानामपि कीटपिपीलिकै: । द्रौपद्या: सम्परिकलेशं न क्षन्तुं पाण्डवो5हति
ក្រឹបៈបាននិយាយថា៖ «យើងឃើញថា មនុស្សមានកម្រិតនៃការអត់ធ្មត់តាមសមត្ថភាពរបស់ខ្លួន; សត្វមានជីវិតផ្សេងៗក៏ដូចគ្នា—even សត្វល្អិតតូចៗ និងស្រមោចផង។ ទុក្ខវេទនាដ៏ធ្ងន់ធ្ងរ ដែលបានបង្កលើដ្រោបទី នោះមិនមែនជារឿងដែលបណ្ឌវៈ (អរជុន) អាចអភ័យទោសបានឡើយ»។
Verse 15
क्षयाय धार्रराष्ट्राणां प्रादुर्भूतोी धनंजय: । त्वं पुन: पण्डितो भूत्वा वाचं वक्तुमिहेच्छसि
ក្រឹបៈបាននិយាយថា៖ «ដើម្បីបំផ្លាញកូនចៅធ្រិតរាស្ត្រៈ ធនញ្ជយ (អរជុន) បានបង្ហាញខ្លួននៅទីនេះ។ តែអ្នកវិញ—ធ្វើជាអ្នកប្រាជ្ញ—នៅតែចង់និយាយពាក្យនៅក្នុងសភានេះទៀត»។
Verse 16
धृतराष्ट्रके पुत्रोंका संहार करनेके लिये ही धनंजय प्रकट हुए हैं और एक तुम हो
ក្រឹបៈបាននិយាយថា៖ «ធនញ្ជយបានបង្ហាញខ្លួនឡើង ដើម្បីសម្លាប់បំផ្លាញកូនចៅធ្រិតរាស្ត្រៈតែប៉ុណ្ណោះ។ តែអ្នកវិញ—អង្គុយនៅទីនេះ ធ្វើជាអ្នកប្រាជ្ញ ហើយនិយាយពាក្យខ្ពស់ៗ។ តើជិṣṇុ—អ្នកសងសឹកបញ្ចប់សត្រូវ—នឹងមិនទុកឲ្យយើងនៅសល់សូម្បីម្នាក់ទេឬ? តើអរជុន ដែលប្តេជ្ញាសងសឹក មិននឹងលុបបំបាត់យើងទាំងអស់ឬ?»
Verse 17
नैष देवान् न गन्धर्वान् नासुरान् न च राक्षसान् | भयादिह न मुध्येत कुन्तीपुत्रो धनंजय:,यह कभी सम्भव नहीं है कि कुन्तीनन्दन अर्जुन भयके कारण देवता, गन्धर्व, असुर तथा राक्षसोंसे भी युद्ध न करें
ក្រឹបៈបាននិយាយថា៖ «មិនអាចមានឡើយដែល ធនញ្ជយៈ កូនប្រុសនៃ គុន្ទី នឹងភាន់ចិត្តដោយសារភ័យនៅទីនេះ ហើយបដិសេធមិនចូលសង្គ្រាមទេ—សូម្បីតែប្រឆាំងនឹងទេវតា គន្ធರ್ವ អសុរ ឬរាក្សសក៏ដោយ»។ ពាក្យនេះបញ្ជាក់ពីសេចក្តីក្លាហាន និងធម្មៈរបស់អ្នកយុទ្ធ៖ ភ័យមិនអាចគ្រប់គ្រងចិត្តគាត់បានឡើយ។
Verse 18
यं यमेषो5तिसंक्रुद्धः संग्रामे निपतिष्यति । वृक्ष गरुत्मान् वेगेन विनिहत्य तमेष्यति
ក្រឹបៈបាននិយាយថា៖ «អ្នកណាដែល យមេឥសៈ—អរជុន—ចូលប្រយុទ្ធដោយកំហឹងក្តៅគគុកលើគេក្នុងសង្គ្រាម គាត់នឹងវាយបំបាក់ដោយល្បឿនដ៏ខ្លាំង ហើយបន្តទៅមុខមិនឈប់។ ដូចគរុឌៈចុះលើដើមឈើណា ក៏បំបាក់ដើមឈើនោះដោយកម្លាំងល្បឿនរបស់ខ្លួន ហើយហោះទៅមុខបន្តទៀត ដូច្នោះដែរ អរជុនដែលពោរពេញដោយកំហឹង នឹងបំផ្លាញមហារថីរាល់អ្នកដែលគាត់វាយប្រហារ ហើយរុញទៅមុខដោយមិនស្ទាក់ស្ទើរ»។
Verse 19
त्वत्तो विशिष्ट वीयेंण धनुष्यमरराट्समम् | वासुदेवसमं युद्धे तं॑ पार्थ को न पूजयेत्
ក្រឹបៈបាននិយាយថា៖ «ឱ កರ್ಣៈ អរជុនលើសអ្នកក្នុងសេចក្តីក្លាហាន។ ក្នុងការប្រើធ្នូ គាត់ស្មើនឹងឥន្ទ្រៈ ព្រះមហាក្សត្រនៃទេវតា; ហើយក្នុងសិល្បៈសង្គ្រាម គាត់ដូច វាសុទេវៈ (ក្រឹෂ್ಣ) ផ្ទាល់។ ដូច្នេះ តើអ្នកណាមិនគោរព និងសរសើរបុត្រនៃ ព្រឹថា នោះបាន?»
Verse 20
देवं दैवेन युध्येत मानुषेण च मानुषम् । अस्त्रं हास्त्रेण यो हन्यात् कोर््डर्जुनेन सम: पुमान्
ក្រឹបៈបាននិយាយថា៖ «ទេវតាគួរត្រូវប្រយុទ្ធដោយវិធីទេវៈ ហើយមនុស្សគួរត្រូវប្រយុទ្ធដោយវិធីមនុស្ស។ តើមានបុរសណាស្មើអរជុន—អ្នកដែលអាចទប់ទល់ និងបំផ្លាញអាវុធនីមួយៗដោយអាវុធប្រឆាំងរបស់វា?»
Verse 21
पुत्रादनन्तरं शिष्य इति धर्मविदो विदु: । एतेनापि निमित्तेन प्रियो द्रोणस्य पाण्डव:
ក្រឹបៈបាននិយាយថា៖ «អ្នកដឹងធម្មៈទាំងឡាយយល់ថា បន្ទាប់ពីកូនប្រុសរបស់ខ្លួន សិស្សគឺជាអ្នកដែលគ្រូស្រឡាញ់ជាងគេ។ ដោយហេតុនេះផង អរជុន បណ្ឌវៈ គឺជាអ្នកជាទីស្រឡាញ់របស់ ដ្រូណៈ; ដូច្នេះ ការដ្រូណៈសរសើរគាត់ គឺសមគួរណាស់»។
Verse 22
यथा त्वमकरोर््यूतमिन्द्रप्रस्थं यथा55हर: । यथा<5<नैषी: सभां कृष्णां तथा युध्यस्व पाण्डवम्
ក្រឹបៈបាននិយាយថា៖ «ដូចដែលអ្នកបានរៀបចំល្បែងស៊ីសង ដូចដែលអ្នកបានដណ្ដើមយកឥន្ទ្រប្រស្ថ និងដូចដែលអ្នកបានអូសក្រឹṣṇā (ដ្រោបទី) ចូលទៅក្នុងសភា—ដូច្នោះដែរ ឌុរយោធនៈ អ្នកចូរប្រយុទ្ធនឹងកូនបណ្ឌុ (អរជុន) ដោយចិត្តដូចគ្នានោះ។ នៅពេលអ្នកធ្វើអំពើអធម៌ទាំងនោះ អ្នកមិនបានគិតថាត្រូវការជំនួយពីយើងឡើយ ដូច្នេះឥឡូវនេះកុំសង្ឃឹមរកជំនួយពីយើងក្នុងសង្គ្រាមនេះទេ»។
Verse 23
अयं ते मातुल: प्राज्ञ: क्षत्रधर्मस्य कोविद: | दुर्यूतदेवी गान्धार: शकुनिर्युध्यतामिह
ក្រឹបៈបាននិយាយថា៖ «នេះហើយជាមាមារបស់អ្នក—សកុនិ—អ្នកប្រាជ្ញ និងជាអ្នកជ្រាបជ្រែងក្នុងធម៌ក្សត្រិយៈ។ សូមឲ្យស្តេចគន្ធារៈរូបនេះ ដែលល្បីដោយល្បិចល្បាញក្នុងការលេងស៊ីសង ជាអ្នកប្រយុទ្ធនៅទីនេះ»។
Verse 24
नाक्षान् क्षिपति गाण्डीवं न कृतं द्वापरं न च । ज्वलतो निशितान् बाणांस्तांस्तान् क्षिपति गाण्डिवम्
ក្រឹបៈបាននិយាយថា៖ «ធ្នូគណ្ឌីវៈនោះ មិនបោះគ្រាប់ស៊ីសងទេ—មិនមែនគ្រាប់ ‘ក្រឹត’ ឬ ‘ទ្វាបរ’ ឡើយ។ វាបាញ់ចេញម្តងហើយម្តងទៀត ជាពពុះភ្លៀងនៃព្រួញមុតស្រួច កំពុងឆេះរលោង»។
Verse 25
न हि गाण्डीवनिर्मुक्ता गार्ध्रपक्षा: सुतेजना: । नान्तरेष्ववतिष्ठन्ते गिरीणामपि दारणा:
ក្រឹបៈបាននិយាយថា៖ «ព្រួញភ្លឺចែងចាំងដូចកាំបិត ដែលបាញ់ចេញពីគណ្ឌីវៈ មានស្លាបដូចស្លាបក្ងោកព្រៃ (ស្លាបកន្ទុយក្ងោកព្រៃ/ស្លាបអក្សរ) មិនឈប់នៅកណ្ដាលផ្លូវឡើយ។ វាចាក់ចូលតែបន្ទាប់ពីទម្លុះរាងកាយសត្រូវ ហើយអាចបំបែកសូម្បីតែភ្នំបាន»។
Verse 26
अन्तकः पवनो मृत्युस्तथाग्निर्वडवामुख: । कुर्युरेते क्वचिच्छेषं न तु क्रुद्धो धनंजय:
ក្រឹបៈបាននិយាយថា៖ «អន្តកៈ (យមរាជ), ខ្យល់, មរណៈ និងភ្លើងដ៏ឆេះដូចមាត់សេះសមុទ្រ—ទាំងនេះខ្លះៗនៅពេលណាមួយអាចទុកអ្វីមួយឲ្យនៅសល់; ប៉ុន្តែ ធនញ្ជយៈ (អរជុន) ពេលខឹងឡើង មិនទុកអ្វីសល់ឡើយ»។
Verse 27
यथा सभायां दूत॑ त्वं मातुलेन सहाकरो: । तथा युध्यस्व संग्रामे सौबलेन सुरक्षित:
ក្រឹបៈបាននិយាយថា៖ «ដូចដែលនៅក្នុងសភារាជវាំង អ្នកបានលេងល្បែងស៊ីសងជាមួយមាមា (មាតុល) របស់អ្នក ដូច្នោះដែរ ឥឡូវនេះនៅលើសមរភូមិ ចូរប្រយុទ្ធទៅ—ដោយមានសៅបលៈ (សកុនិ) នោះការពារ។ កុំសង្ឃឹមលើអ្នកដទៃសម្រាប់ជំនួយឡើយ»។
Verse 28
युध्यन्तां कामतो योधा नाहं योत्स्ये धनंजयम् । मत्स्यो हास्माभिरायो ध्यो यद्यागच्छेद् गवां पदम्
ក្រឹបៈបាននិយាយថា៖ «បើអ្នកយោធាផ្សេងៗចង់ប្រយុទ្ធ ក៏ឲ្យពួកគេប្រយុទ្ធទៅ; តែខ្ញុំមិននឹងចូលប្រយុទ្ធនឹងធនញ្ជយ (អរជុន) ទេ។ ជម្លោះរបស់យើងគឺជាមួយស្តេចមត្ស្យ។ បើព្រះអង្គមកដល់ទីចិញ្ចឹមគោ (ជំរំគោ) នោះខ្ញុំអាចប្រយុទ្ធនឹងព្រះអង្គ—ឬនឹងអ្នកណាក៏បាន»។
Verse 50
इति श्रीमहाभारते विराटपर्वणि गोहरणपर्वणि उत्तरगाग्रहे द्रौणिवाक्यं नाम पज्चाशत्तमोडथ्याय:
ដូច្នេះ បានបញ្ចប់ជំពូកទីហាសិប នៃ វីរាដបរវៈ ក្នុង «ស្រីមហាភារត» នៅក្នុងផ្នែក «ការលួចគោ» នៅពេលឧត្តរៈឈានមុខ—មានចំណងជើងថា «ពាក្យសម្តីរបស់ ដ្រោណិ (អស្វត្ថាមា)»។
Frequently Asked Questions
The dilemma concerns how to engage militarily against revered elders and teachers—especially Droṇa—while preserving recognized norms of respect, avoiding needless provocation, and still fulfilling protective duty in an active threat environment.
Competence in action is inseparable from ethical constraint: discernment (who is who, what they signify) and restraint (how to approach a guru/elder) together constitute a disciplined form of dharma-guided strategy.
No explicit phalaśruti appears here; the chapter functions as operational narration, embedding implicit instruction on duty and etiquette through Arjuna’s directives rather than through a formal concluding eulogy.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.