Shloka 66
भवतां दिव्यवाचस्तु ता भवन्तु कथं मृषा । “साधारण मनुष्योंकी बातें तथा उनकी प्रतिज्ञाएँ तो झूठी निकल जाती हैं; परंतु तुमलोगोंके सम्बन्धमें जो दिव्य वाणियाँ हुई थीं, वे कैसे मिथ्या हो सकती हैं?,युधिछिर उवाच अतिथि: सर्वभूतानामग्नि: सोमो गवामृतम् | सनातनोअमृतो धर्मो वायु: सर्वमिदं जगत् युधिष्ठिर बोले--अग्नि समस्त प्राणियोंका अतिथि है, गौका दूध अमृत है, अविनाशी नित्य धर्म ही सनातन धर्म है और वायु यह सारा जगत् है
vaiśaṃpāyana uvāca | bhavatāṃ divyavācastu tā bhavantu kathaṃ mṛṣā || yudhiṣṭhira uvāca | atithiḥ sarvabhūtānām agniḥ somo gavāmṛtam | sanātano'mṛto dharmo vāyuḥ sarvam idaṃ jagat ||
វៃសម្បាយនៈ បាននិយាយថា៖ «ព្រះវាចាដ៏ទេវីដែលបានប្រកាសអំពីអ្នក នឹងក្លាយជាមិថ្យាបានដូចម្តេច? ពាក្យ និងសច្ចាប្រណិធានរបស់មនុស្សធម្មតា អាចបរាជ័យបាន; តែព្យាករណ៍ស្ថានសួគ៌អំពីអ្នក នឹងមិនពិតបានដូចម្តេច?» យុធិષ્ઠិរ បានមានព្រះបន្ទូលថា៖ «ភ្លើងជាអតិថិរបស់សត្វមានជីវិតទាំងអស់; ទឹកដោះគោជាអម្រឹត; ធម៌អមតៈ និងអស់កល្ប នោះហើយជាសនាតនធម៌; ហើយខ្យល់ពាសពេញ—មែនហើយ វាជាពិភពលោកទាំងមូលនេះ។»
वैशग्पायन उवाच
Educational Q&A
The passage contrasts fallible human speech with the reliability of ‘divine utterance’ and then frames Dharma through cosmic symbols: honoring the ‘guest’ (atithi) as sacred (Agni), valuing life-sustaining gifts (cow’s milk as amṛta), affirming Dharma as eternal and deathless, and recognizing a pervasive principle (Vāyu) that sustains the world—linking ethics with the structure of the cosmos.
Vaiśaṃpāyana, narrating the epic, raises a rhetorical question about how prophecies regarding the heroes could be false, even if ordinary vows fail. Yudhiṣṭhira responds with a set of solemn identifications—Agni as universal guest, Soma and cow’s milk as ‘nectar,’ Dharma as eternal, and Vāyu as all-pervading—articulating a worldview where moral duty is grounded in sacred, universal realities.