Shloka 102
Devanagari script
युधिषछ्िर उवाच यदा धर्मश्न भार्या च परस्परवशानुगौ । तदा धर्मार्थकामानां त्रयाणामपि संगम:,युधिछ्िर बोले--जब धर्म और भार्या-ये दोनों परस्पर अविरोधी होकर मनुष्यके वशमें हो जाते हैं, उस समय धर्म, अर्थ और काम--इन तीनों परस्पर विरोधियोंका भी एक साथ रहना सहज हो जाता है-
Translation
យុធិષ્ઠិរ បានឆ្លើយថា៖ «នៅពេលដែល ធម៌ និង ភរិយា—ទាំងពីរ—ស្ថិតក្នុងភាពសមស្រប មិនប្រឆាំងគ្នា ហើយស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់បុរស នោះការរួមគ្នារបស់ ធម៌ អត្ថ និង កាម—ទាំងបី—ក៏កើតមានបាន។»
Word by Word
युधिष्ठिरःYudhiṣṭhira
युधिष्ठिरः:
Karta
TypeNoun
Rootयुधिष्ठिर
FormMasculine, Nominative, Singular
उवाचsaid
उवाच:
TypeVerb
Rootवच्
FormPerfect (Paroksha-bhuta), 3rd, Singular, Parasmaipada
यदाwhen
यदा:
TypeIndeclinable
Rootयदा
धर्मःdharma; righteousness
धर्मः:
Karta
TypeNoun
Rootधर्म
FormMasculine, Nominative, Singular
भार्याwife
भार्या:
Karta
TypeNoun
Rootभार्या
FormFeminine, Nominative, Singular
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
परस्परवशानुगौmutually under control/obedient to each other
परस्परवशानुगौ:
Karta
TypeAdjective
Rootपरस्परवशानुग
FormMasculine, Nominative, Dual
तदाthen
तदा:
TypeIndeclinable
Rootतदा
धर्मार्थकामानाम्of dharma, artha, and kāma
धर्मार्थकामानाम्:
TypeNoun
Rootधर्मार्थकाम
FormMasculine, Genitive, Plural
त्रयाणाम्of the three
त्रयाणाम्:
TypeAdjective
Rootत्रि
FormMasculine/Neuter, Genitive, Plural
अपिalso; even
अपि:
TypeIndeclinable
Rootअपि
संगमःunion; concurrence; coming together
संगमः:
Karta
TypeNoun
Rootसंगम
FormMasculine, Nominative, Singular
Speaker
युधिषछ्िर उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Meter (Chandas)
Sandhi Notes