Shloka 15
Udyoga Parva, Adhyāya 72 — Bhīmasena’s counsel on conciliation and Duryodhana’s disposition
वाम्भिस्त्वप्रतिरूपाभिरतुदत् त्वां सहानुजम् । श्लाघमान: प्रहृष्ट: सन् भ्रातृभि: सह भाषते,(क्या आप वह दिन भूल गये, जब कि) दुर्योधनने भाइयोंसहित आपको अपने अनुचित वचनोंद्वारा मार्मिक पीड़ा पहुँचायी थी। वह अत्यन्त हर्षसे फ़ूलकर अपनी मिथ्या प्रशंसा करता हुआ अपने भाइयोंके साथ कहता था--“अब पाण्डवोंके पास इस संसारमें “अपनी” कहनेके लिये इतनी-सी भी कोई वस्तु नहीं रह गयी है। केवल नाम और गोत्र बचा है, परंतु वह भी शेष नहीं रहेगा"
vāgbhis tv apratirūpābhir atudat tvāṃ sahānujam | ślāghamānaḥ prahṛṣṭaḥ san bhrātṛbhiḥ saha bhāṣate ||
យុធិષ્ઠិរ បានមានព្រះបន្ទូលថា៖ «ដោយពាក្យសម្តីមិនសមរម្យ និងមិនគួរឲ្យស្តាប់ គេបានធ្វើឲ្យព្រះអង្គ និងប្អូនៗរងរបួសចិត្តយ៉ាងជ្រៅ។ គេរីករាយអួតអាង សរសើរខ្លួនឯងដោយពាក្យក្លែងក្លាយ ហើយនិយាយជាមួយបងប្អូនរបស់គេថា៖ ‘ឥឡូវនេះ ពណ្ឌវៈទាំងឡាយ មិនមានអ្វីសោះនៅក្នុងលោកនេះ ដែលអាចហៅថា “របស់ខ្លួន” បានទៀត។ នៅសល់តែឈ្មោះ និងវង្សត្រកូល—ហើយសូម្បីតែវា ក៏នឹងមិននៅសល់ដែរ।’»
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
Cruel, improper speech can inflict real injury and becomes a moral cause of conflict; prideful boasting that delights in another’s dispossession is portrayed as adharma and a seed of inevitable retaliation.
Yudhiṣṭhira recalls how Duryodhana, elated and surrounded by his brothers, mocked the Pāṇḍavas after their loss—claiming they had nothing left. The verse highlights the remembered humiliation that fuels the breakdown of reconciliation.