Shloka 23
धृतराष्ट्रस्य बलाबलचिन्ता
Dhṛtarāṣṭra’s Appraisal of Strength and Preference for Śama
शमो मे रोचते नित्य॑ पार्थैसतात न विग्रह: । कुरुभ्यो हि सदा मन्ये पाण्डवान् शक्तिमत्तरान्,“कौरवोंके लिये यह महान् विनाशका अवसर उपस्थित हुआ है। तात! यदि इस कलहका अन्त करनेके लिये संधिके सिवा और कोई उपाय नहीं है तो मुझे सदा संधिकी ही बात अच्छी लगती है; कुन्तीपुत्रोंके साथ युद्ध छेड़ना ठीक नहीं है। मैं सदा पाण्डवोंको कौरवोंसे अधिक शक्तिशाली मानता हूँ”
vaiśampāyana uvāca |
śamo me rocate nityaṃ pārthaiḥ sātatā na vigrahaḥ |
kurubhyo hi sadā manye pāṇḍavān śaktimattarān ||
វៃសម្បាយនៈបាននិយាយថា៖ «សន្តិភាពតែងពេញចិត្តចំពោះខ្ញុំ; ជាមួយកូនប្រុសព្រឹថា ខ្ញុំមិនយល់ព្រមឲ្យមានជម្លោះទេ។ ព្រោះខ្ញុំតែងគិតថា បណ្ឌវាខ្លាំងជាងកុរុ។ ដូច្នេះ សម្រាប់កૌរវ ពេលនេះបានក្លាយជាច្រកទៅរកវិនាសដ៏ធំ; ប្រសិនបើការបញ្ចប់ជម្លោះនេះគ្មានថ្នាំព្យាបាលក្រៅពីការសម្របសម្រួល នោះខ្ញុំសរសើរតែការសម្របសម្រួលជានិច្ច»។
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse upholds śama (peace) over vigraha (conflict), arguing that when a just and practical resolution is possible, conciliation is ethically preferable—especially when war would be self-destructive and strategically unwise.
In the Udyoga Parva’s pre-war deliberations, the speaker (Vaiśampāyana narrating) voices a pro-settlement stance: he discourages initiating war with the Pāṇḍavas, judging them stronger and warning that the Kauravas face the prospect of great ruin if they persist in hostility.