Shloka 16
Udyoga Parva, Adhyaya 31 — Yudhiṣṭhira’s Instructions to Sañjaya
Peace Appeal and Five-Village Proposal
हन्तात्मन: कर्म निबोध राजन् धर्मार्थयुक्तादार्यवृत्तादपेतम् । उपक्रोशं चेह गतो5सि राजन् भूयश्व पापं प्रसजेदमुत्र,महाराज! जरा आप अपने कर्मपर तो ध्यान दीजिये। धर्म और अर्थसे युक्त जो श्रेष्ठ पुरुषोंका व्यवहार है, आपका बर्ताव उससे सर्वथा विपरीत है। राजन! इसीके कारण इस लोकमें आपकी निन्दा हो रही है और पुनः: परलोकमें भी आपको पापमय नरकका दुःख भोगना पड़ेगा
sañjaya uvāca | hantātmanaḥ karma nibodha rājan dharmārthayuktād āryavṛttād apetam | upakrośaṃ ceha gato 'si rājan bhūyaś ca pāpaṃ prasajed amutra mahārāja ||
សញ្ជ័យបាននិយាយថា៖ «ឱ ព្រះមហាក្សត្រ សូមព្រះអង្គពិចារណាលើអំពើរបស់ព្រះអង្គឯង។ កិរិយារបស់ព្រះអង្គបានឆ្លងឆ្ងាយពីវិថីដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ ដែលឈរលើធម៌ និងផលប្រយោជន៍ដ៏ប្រុងប្រយ័ត្ន។ ដោយហេតុនេះ នៅលោកនេះព្រះអង្គទទួលការរិះគន់ ហើយនៅលោកក្រោយ ឱ ព្រះមហាក្សត្រធំ ព្រះអង្គនឹងត្រូវបាបចាប់កាន់ម្តងទៀត—នាំឲ្យទទួលទុក្ខវេទនានៃវាសនានរក។»
संजय उवाच
Educational Q&A
A ruler must align personal conduct with dharma and artha as upheld by noble standards; otherwise, one suffers both worldly disgrace (public censure) and otherworldly moral consequences (pāpa leading to painful posthumous results).
Sañjaya delivers a sharp moral warning to the king he is addressing, urging self-examination and condemning behavior that has deviated from ārya-vṛtta; he frames the stakes as immediate social blame and future karmic retribution.