Shloka 15
उद्योगपर्व — अध्याय १४१: कर्ण–कृष्णसंवादः, उत्पात-स्वप्न-लक्षणानि
Karna–Krishna Dialogue: Omens and Dream-Signs
विगाढे शस्त्रसम्पाते परवीररथारुजौ । न तदा भविता त्रेता न कृतं द्वापरं न च
sañjaya uvāca |
vigāḍhe śastra-sampāte paravīra-rathārujau |
na tadā bhavitā tretā na kṛtaṃ dvāparaṃ na ca ||
សញ្ជ័យបាននិយាយថា៖ «នៅពេលការប៉ះទង្គិចអាវុធក្លាយជាកកិតកក្រើកដ៏សន្ធឹកសន្ធាប់ ហើយកូនប្រុសទាំងពីររបស់ម៉ាទ្រី—នកុល និងសហទេវ—អ្នកបំផ្លាញរទេះរបស់វីរបុរសសត្រូវ កំពុងកក្រើកបំភាន់កងទ័ពកូនប្រុសធ្រិតរាស្ត្រ ដូចដំរីអធិរាជពីរគូ នោះពេលអ្នកឃើញសភាពនោះដោយភ្នែកខ្លួនឯង មុខអ្នកនឹងមិននៅសល់ទាំងយុគត្រេតា ឬយុគក្រឹត (សត្យ) ឬសូម្បីយុគទ្វាបរ ទៀតឡើយ»។
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse uses yuga-language to convey that the moral order associated with earlier ages (Kṛta, Tretā, Dvāpara) will not be felt in the face of all-consuming war; when violence becomes total, ethical clarity and the sense of a righteous age vanish, leaving only the harsh reality of conflict and its consequences.
Sañjaya describes to Dhṛtarāṣṭra the coming intensity of the battlefield: weapons will strike in a dense onslaught, and Nakula and Sahadeva—likened (in the broader passage) to powerful elephants—will agitate and damage the Kaurava forces, shattering enemy chariots; witnessing this, Dhṛtarāṣṭra will feel as though no ‘golden age’ remains before him.