Previous Verse
Next Verse

Shloka 49

उद्योगपर्व — गान्धारी-उपदेशः

Udyoga Parva — Gandhārī’s Counsel to Duryodhana

त्यजेत्‌ कुलार्थे पुरुष ग्रामस्यार्थे कुलं त्यजेत्‌ ग्रामं जनपदस्यार्थ आत्मार्थे पृथिवीं त्यजेत्‌

tyajet kulārthe puruṣaṁ grāmasyārthe kulaṁ tyajet | grāmaṁ janapadasyārtha ātmārthe pṛthivīṁ tyajet ||

វៃសម្បាយនៈ បាននិយាយថា៖ «ដើម្បីសុខមង្គលនៃត្រកូលទាំងមូល គួរលះបង់មនុស្សម្នាក់; ដើម្បីប្រយោជន៍នៃភូមិ គួរលះបង់ត្រកូលមួយ; ដើម្បីប្រយោជន៍នៃប្រទេស គួរលះបង់ភូមិមួយ; ហើយដើម្បីសេចក្តីល្អខ្ពស់បំផុតរបស់ខ្លួន គួរលះបង់សូម្បីតែផែនដីទាំងមូល»។

त्यजेत्should abandon
त्यजेत्:
Karta
TypeVerb
Rootत्यज्
FormVidhi-linga, Optative (injunctive sense), 3, Singular, Parasmaipada
कुलार्थेfor the sake of the family
कुलार्थे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootकुलार्थ
FormMasculine, Locative, Singular
पुरुषम्a man/person
पुरुषम्:
Karma
TypeNoun
Rootपुरुष
FormMasculine, Accusative, Singular
ग्रामस्यof a village
ग्रामस्य:
Adhikarana
TypeNoun
Rootग्राम
FormMasculine, Genitive, Singular
अर्थेfor the sake (in the interest)
अर्थे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootअर्थ
FormMasculine, Locative, Singular
कुलम्a family/clan
कुलम्:
Karma
TypeNoun
Rootकुल
FormNeuter, Accusative, Singular
त्यजेत्should abandon
त्यजेत्:
Karta
TypeVerb
Rootत्यज्
FormVidhi-linga, Optative (injunctive sense), 3, Singular, Parasmaipada
ग्रामम्a village
ग्रामम्:
Karma
TypeNoun
Rootग्राम
FormMasculine, Accusative, Singular
जनपदस्यof a country/realm
जनपदस्य:
Adhikarana
TypeNoun
Rootजनपद
FormMasculine, Genitive, Singular
अर्थेfor the sake
अर्थे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootअर्थ
FormMasculine, Locative, Singular
आत्मार्थेfor one’s own highest good
आत्मार्थे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootआत्मार्थ
FormMasculine, Locative, Singular
पृथिवीम्the earth
पृथिवीम्:
Karma
TypeNoun
Rootपृथिवी
FormFeminine, Accusative, Singular
त्यजेत्should abandon
त्यजेत्:
Karta
TypeVerb
Rootत्यज्
FormVidhi-linga, Optative (injunctive sense), 3, Singular, Parasmaipada

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
K
kula (clan)
G
grāma (village)
J
janapada (realm/country)
P
pṛthivī (earth)

Educational Q&A

It teaches a graded principle of ethical sacrifice: smaller interests may be relinquished for larger communal welfare (person → clan → village → realm), but above even political and material goods stands ātmārtha—one’s highest spiritual good—worthy of renouncing everything else.

In Udyoga Parva’s counsel-laden context, Vaiśampāyana reports a maxim used to frame policy and moral decision-making before the great conflict: rulers and elders weigh individual loss against collective welfare, while also affirming that inner righteousness and spiritual welfare ultimately outrank worldly dominion.