Shloka 3
शोक-शमन उपदेशः
Instruction on the Pacification of Grief
विदुर उवाच यतो यतो मनो दुःखात् सुखादू वा विप्रमुच्यते । ततस्ततो नियम्यैतच्छान्तिं विन्देत वै बुध:,विदुरजीने कहा--महाराज! विद्वान् पुरुषको चाहिये कि जिन-जिन साथनोंमें लगनेसे मन दुःख अथवा सुखसे मुक्त होता हो, उन्हींमें इसे नियमपूर्वक लगाकर शान्ति प्राप्त करे जो बुद्धिमान् मानव इस संसारमें सत्त्वगुणसे युक्त, सबका हित चाहनेवाले और प्राणियोंके समागमको कर्मानुसार समझनेवाले हैं, वे परम गतिको प्राप्त होते हैं ।। इति श्रीमहाभारते स्त्रीपर्वणि जलप्रदानिकपर्वणि धृतराष्ट्रविशोककरणे तृतीयो<डध्याय:
vidura uvāca | yato yato mano duḥkhāt sukhād vā vipramucyate | tatas tato niyamyaitac chāntiṁ vindeta vai budhaḥ ||
វិទុរាបាននិយាយថា៖ «ឱ ព្រះមហាក្សត្រ! នៅទីណាៗដែលចិត្តអាចរួចផុតពីទុក្ខ—ឬសូម្បីពីសុខ—នៅទីនោះៗ គួរតែដាក់វាឲ្យស្ថិតក្រោមវិន័យ និងគ្រប់គ្រងដោយចេតនា។ ដោយបង្ខំចិត្តឲ្យទៅក្នុងទិសដៅដ៏ល្អនោះ អ្នកប្រាជ្ញពិតប្រាកដទទួលបានសន្តិភាព»។
विदुर उवाच
Educational Q&A
Peace is gained by training the mind: whenever it naturally loosens its grip on sorrow or pleasure, one should intentionally guide and steady it in that direction, cultivating disciplined detachment rather than being driven by emotional extremes.
In the Strī Parva’s context of post-war mourning, Vidura counsels the grieving king Dhṛtarāṣṭra. He offers practical inner discipline—regulating the mind away from both pain and indulgent pleasure—as a means to regain composure and attain tranquility amid loss.