Shloka 26
Kṣātra-dharma in Campaign and Battle: Protection, Purification, and the Ideal Warrior’s End (क्षात्रधर्मः—अभियानयुद्धे रक्षणदानशुद्धिः)
इदं दुःखं महत् कष्ट पापीय इति निष्टनन् । प्रतिध्वस्तमुख: पूतिरमात्याननुशोचयन्
idaṃ duḥkhaṃ mahat kaṣṭa pāpīya iti niṣṭanan | pratidhvastamukhaḥ pūtir amātyān anuśocayan |
ភីṣ្មៈមានព្រះបន្ទូលថា៖ «‘នេះជាទុក្ខធំ! ជាវេទនាខ្លាំង! ប្រហែលជាសញ្ញានៃបាបធ្ងន់ណាមួយរបស់ខ្ញុំ’—ហើយយំរំលែកស្រែកអណ្ដូងដូច្នេះ; មុខក្រឡាប់ក្រឡែង ធ្លាក់ចុះ; រាងកាយស្អុយស្អាប; សោកស្តាយមិនឈប់ចំពោះមន្ត្រី និងអ្នកបម្រើ; ប្រាថ្នាចង់ត្រឡប់ទៅសភាពមនុស្សមានសុខភាពល្អ; ហើយនៅក្នុងជំងឺបច្ចុប្បន្ន ក៏ប្រាថ្នាមរណៈជាញឹកញាប់—ការស្លាប់បែបនេះ មិនសមនឹងវីរបុរសដែលមានមោទនភាពឡើយ»។
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhīṣma teaches that a noble person—especially a self-respecting warrior—should meet suffering and death with steadiness, not with self-pitying lamentation, obsessive fear, or repeated wishing for death; dignity, restraint, and courage are ethical ideals even in illness.
In the Śānti Parva’s instruction-setting, Bhīṣma describes an undignified response to sickness and impending death—wailing, becoming disfigured in expression, neglecting oneself, and grieving for one’s ministers—then condemns such a death as unworthy of a proud hero.