Shloka 17
Kṣātra-dharma in Campaign and Battle: Protection, Purification, and the Ideal Warrior’s End (क्षात्रधर्मः—अभियानयुद्धे रक्षणदानशुद्धिः)
अभयकालके समान ही उस भयके समय भी यदि कोई शूरवीर उस भीरु पुरुषकी सकुशल रक्षा कर लेता है तो उसके प्रति वह अपने अनुरूप उपकार एवं पुण्य करता है। यदि पृष्ठवर्ती पुरुषको वह अपने-जैसा न बना सके तो भी पूर्व कथित पुण्यका भागी तो होता ही है ।।
yadi te kṛtam ājñāya namaskuryuḥ sadaivātam | yuktaṃ nyāyyaṃ ca kuryus te na ca tad vartate tathā ||
ភីෂ្មៈបានមានព្រះវាចា៖ «បើអ្នកដែលត្រូវបានការពារទទួលស្គាល់ដោយចិត្តកតញ្ញូ នូវអំពើគុណរបស់អ្នកជួយសង្គ្រោះ ហើយគោរពក្បាលជានិច្ចចំពោះវីរបុរសអ្នកការពារនោះ ទើបពួកគេប្រព្រឹត្តតាមកាតព្វកិច្ចដែលសមរម្យ និងយុត្តិធម៌ចំពោះគាត់។ បើមិនដូច្នោះទេ កិរិយារបស់ពួកគេនឹងផ្ទុយពីអ្វីដែលត្រឹមត្រូវ—ខ្វះកតញ្ញូ និងខ្វះធម៌ចំពោះអ្នកដែលបានសង្គ្រោះពួកគេក្នុងពេលគ្រោះថ្នាក់»។
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Gratitude is a dharmic obligation: one who has been protected should acknowledge the benefactor’s deed and respond with fitting, just conduct—reverence, loyalty, and appropriate service—rather than ingratitude.
In Bhishma’s instruction on righteous conduct (Shanti Parva), he explains the moral expectation that beneficiaries of protection—especially in times of fear or danger—must recognize the protector’s help and behave toward him in a proper and just way.