Shloka 55
राजधर्मः—प्रमादवर्जनं, दण्डनीतिः, दुर्बलरक्षणम्
Royal Dharma: Vigilance, Just Punishment, Protection of the Vulnerable
यदि मनुष्योंका सम्मान किया जाय तो वे सम्मान-दाताके हितके लिये अपने पुत्रों और स्त्रियोंको भी छोड़ देते हैं। समस्त प्राणियोंको अपने पक्षमें मिलाये रखना
yadi manuṣyāṇāṁ sammānaḥ kriyate tarhi te sammāna-dātuḥ hitāya svaputrān striyaś ca api tyajanti | sarva-prāṇināṁ svapakṣe saṅgrahaḥ, dānam, madhura-vacanam, pramāda-tyāgaḥ, bahiḥ-antar-śaucaṁ ca—etāni rājña aiśvarya-vardhanāni mahā-sādhanāni | māndhātaḥ, tvam etāsu sarvāsūktāsu kadācit pramādaṁ mā kṛthāḥ || apramatto bhaved rājā chidra-darśī parātmanoḥ | nāsyacchidraṁ paraḥ paśyec chidreṣu param anviyāt ||
ឧតថ្យៈ បានមានព្រះវាចា៖ «បើគេគោរពមនុស្សទាំងឡាយដោយកិត្តិយស ពួកគេនឹងសុខចិត្តទុកចោលសូម្បីកូន និងភរិយារបស់ខ្លួន ដើម្បីប្រយោជន៍អ្នកដែលផ្តល់កិត្តិយសនោះ។ ការទាក់ទាញសត្វលោកទាំងអស់ឲ្យស្ថិតនៅខាងខ្លួន ការធ្វើទាន ការនិយាយពាក្យផ្អែមល្ហែម ការលះបង់ភាពប្រហែស និងការរក្សាភាពបរិសុទ្ធទាំងខាងក្រៅ និងខាងក្នុង—ទាំងនេះជាវិធានដ៏ធំសម្រាប់បង្កើនអំណាច និងសម្បត្តិរបស់ព្រះមហាក្សត្រ។ ឱ មន្ធាត្រា កុំប្រហែសចំពោះរឿងទាំងនេះឡើយ។ ព្រះមហាក្សត្រត្រូវតែប្រុងប្រយ័ត្នជានិច្ច មើលឃើញចំណុចខ្សោយទាំងរបស់សត្រូវ និងរបស់ខ្លួន។ គាត់ត្រូវខិតខំមិនឲ្យសត្រូវឃើញច្បាស់នូវចំណុចខ្សោយរបស់ខ្លួន; ប៉ុន្តែបើបានដឹងចំណុចខ្សោយរបស់សត្រូវហើយ គាត់គួរវាយប្រហារលើវាភ្លាមៗ»។
उतथ्य उवाच
Educational Q&A
A king’s power rests on ethical statecraft: honor people to secure loyalty, practice generosity and gentle speech, maintain inner and outer purity, and above all remain vigilant—conceal one’s own vulnerabilities while discerning and acting upon the enemy’s weaknesses.
In the Śānti Parva’s instruction on rāja-dharma, the sage Utathya counsels King Māndhātṛ on practical governance: how to build allegiance through respect and gifts, cultivate disciplined conduct, and apply strategic alertness in dealing with rivals.