Shloka 40
राष्ट्रगुप्ति-संग्रहः
Protection of the Realm and Principles of Revenue & Local Administration
अतः बुद्धिमान् राजा सदा उन वैश्योंपर यत्नपूर्वक प्रेमभाव बनाये रखे। सावधानी रखकर उनके साथ दयालुताका बर्ताव करे और उनपर हलके कर लगावे ।।
ataḥ buddhimān rājā sadā vaiśyān prati yatnapūrvakaṁ premabhāvaṁ dhārayet | sāvadhānaḥ teṣu dayālutayā varteta ca teṣāṁ laghuṁ karaṁ vidadhyāt || sarvatra kṣemacaraṇaṁ sulabhaṁ nāma gomiṣu | na hātaḥ sadṛśaṁ kiñcid varaṁ asti yudhiṣṭhira ||
ភីෂ្មៈបានមានព្រះបន្ទូលថា៖ ដូច្នេះ ព្រះរាជាដែលមានប្រាជ្ញា គួរតែខិតខំជានិច្ច ដើម្បីរក្សាចិត្តល្អ និងមេត្តាករុណាចំពោះវៃស្យៈ។ គួរប្រព្រឹត្តដោយការប្រុងប្រយ័ត្ន និងសប្បុរសធម៌ ហើយដាក់ពន្ធស្រាលប៉ុណ្ណោះ។ ក្នុងចំណោមអ្នកចិញ្ចឹមគោ ការធ្វើដំណើរទៅមកដោយសុវត្ថិភាព និងសុខសាន្ត គឺអាចរៀបចំឲ្យមានបានងាយ។ ឱ យុធិષ્ઠិរ! សម្រាប់ព្រះរាជា គ្មានកិច្ចការណាដែលមានប្រយោជន៍លើសពីការធានាឲ្យវៃស្យៈអាចធ្វើដំណើរ និងប្រកបការងារទូទាំងនគរដោយសុវត្ថិភាព និងសុខមង្គល។
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A king’s prosperity depends on protecting and nurturing the productive classes (especially Vaishyas) through goodwill, compassionate administration, and moderate taxation, so they can move and work safely across the kingdom.
In the Shanti Parva’s instruction on kingship, Bhishma continues advising Yudhishthira on statecraft, emphasizing policies that secure the livelihood and safe movement of Vaishyas and cattle-based wealth, presenting this as among the king’s highest practical duties.