Shloka 69
Treasury Security, Protection of Informants, and the Kalakavṛkṣīya Exemplum (Śānti Parva 83)
Devanagari script
एकच्छत्रां महीं कृत्वा कौसल्याय यशस्विने । मुनि: कालकवृक्षीय ईजे क्रतुभिरुत्तमै:,कालकवृक्षीय मुनिने अपने बुद्धिबलसे यशस्वी कोसलनरेशको भूमण्डलका एकच्छत्र सम्राट् बनाकर अनेक उत्तम यज्ञोंद्वारा यजन किया
Transliteration
ekacchatrāṁ mahīṁ kṛtvā kausalyāya yaśasvine | muniḥ kālakavṛkṣīya īje kratubhir uttamaiḥ ||
Translation
ភីṣ្មៈបានមានព្រះបន្ទូលថា៖ «មុនី កាលកវೃក្សីយៈ បានធ្វើឲ្យផែនដីទាំងមូលស្ថិតក្រោមអំណាចស្តេចតែមួយ ដើម្បីសេចក្តីសុខសាន្ត និងកិត្តិយសរបស់ព្រះមហាក្សត្រកោសលាដ៏ល្បីល្បាញ; ហើយបានប្រតិបត្តិយញ្ញពិធីដ៏ឧត្តមជាច្រើនសម្រាប់ព្រះអង្គ»។
Word by Word
एकच्छत्राम्under one umbrella (single-sovereign)
एकच्छत्राम्:
Karma
TypeAdjective
Rootएकच्छत्रा
FormFeminine, Accusative, Singular
महीम्the earth
महीम्:
Karma
TypeNoun
Rootमही
FormFeminine, Accusative, Singular
कृत्वाhaving made
कृत्वा:
TypeVerb
Rootकृ
Formक्त्वा (absolutive/gerund), Parasmaipada (usage-neutral), Non-finite
कौसल्यायto the Kosala king (Kausalya)
कौसल्याय:
Sampradana
TypeNoun
Rootकौसल्य
FormMasculine, Dative, Singular
यशस्विनेto the renowned
यशस्विने:
Sampradana
TypeAdjective
Rootयशस्विन्
FormMasculine, Dative, Singular
मुनिःthe sage
मुनिः:
Karta
TypeNoun
Rootमुनि
FormMasculine, Nominative, Singular
कालकवृक्षीयःKalakavrikshiya (by lineage/association)
कालकवृक्षीयः:
Karta
TypeAdjective
Rootकालकवृक्षीय
FormMasculine, Nominative, Singular
ईजेperformed sacrifice / worshipped
ईजे:
TypeVerb
Rootयज्
FormLiṭ (Perfect), Atmanepada, Third, Singular
क्रतुभिःwith sacrifices (rites)
क्रतुभिः:
Karana
TypeNoun
Rootक्रतु
FormMasculine, Instrumental, Plural
उत्तमैःexcellent, best
उत्तमैः:
Karana
TypeAdjective
Rootउत्तम
FormMasculine, Instrumental, Plural
Speaker
भीष्म उवाच
Characters & Entities
B
BhīṣmaK
Kālakavṛkṣīya (muni)K
Kosala (kingdom)K
Kosalādhipa / Kausalya (Kosalan king)Verse Rasa (Emotional Essence)
Geographic Context
Sandhi Notes