Shloka 91
Daṇḍanīti and the King as the Cause of Yuga-Order (दण्डनीतिः राजधर्मश्च युगकारणत्वम्)
दण्डनीतिं परित्यज्य यदा कार्त्स्न्येन भूमिप: । प्रजा: क्लिश्षात्ययोगेन प्रवर्तेत तदा कलि:
daṇḍanītiṁ parityajya yadā kārtsnyena bhūmipaḥ | prajāḥ kliśyāty-ayogena pravarteta tadā kaliḥ ||
ភីष្មៈបានមានព្រះវាចា៖ នៅពេលព្រះមហាក្សត្រ បោះបង់ដណ្ឌនីតិ (វិទ្យាសាស្ត្រនៃការដាក់ទណ្ឌកម្ម និងការគ្រប់គ្រង) ទាំងស្រុង ហើយចាប់ផ្តើមធ្វើឲ្យប្រជារាស្ត្ររងទុក្ខដោយវិធីមិនសមរម្យ និងមិនត្រឹមត្រូវ នោះយុគកលិ (Kali-yuga) កើតឡើង—ជាសញ្ញានៃការធ្លាក់ចុះផ្លូវសីលធម៌ និងសង្គម។ ព្រះវាចានេះដាក់ឲ្យឃើញថា ការគ្រប់គ្រងយុត្តិធម៌ជាកាតព្វកិច្ចសីលធម៌; ការធ្វេសប្រហែសចំពោះការគ្រប់គ្រងប្រកបដោយវិន័យ គឺជាទ្វារដែលអនាធិបតេយ្យ និងទុក្ខវេទនា ចូលមកក្នុងនគរ។
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A ruler’s dharma includes maintaining daṇḍanīti—just, disciplined governance. When a king abandons it and harms people through unfit policies, societal decay (Kali) begins.
In Śānti Parva’s instruction on rājadharma, Bhīṣma warns Yudhiṣṭhira that misrule—especially the total neglect of lawful governance—creates the conditions identified as the rise of Kali.