Shloka 15
Daṇḍanīti and the King as the Cause of Yuga-Order (दण्डनीतिः राजधर्मश्च युगकारणत्वम्)
(विद्वांस:क्षत्रिया वैश्या ब्राह्मणाश्व बहुश्रुता: । दण्डनीतौ तु निष्पन्ना मन्त्रिण: पृथिवीपते ।।
bhīṣma uvāca |
vidvāṃsaḥ kṣatriyā vaiśyā brāhmaṇāś ca bahuśrutāḥ |
daṇḍanītau tu niṣpannā mantriṇaḥ pṛthivīpate ||
praṣṭavyo brāhmaṇaḥ pūrvaṃ nītiśāstrasya tattvavit |
paścāt pṛcchet bhūpālaḥ kṣatriyaṃ nītikovidam ||
vaiśyaśūdrāv tathā bhūyaḥ śāstrajñau hitakāriṇau |
ajñāyamāne hīnatve sandhiṃ kuryāt pareṇa vai |
lipsur vā kañcid evārthaṃ tvaramāṇo vicakṣaṇaḥ ||
ភីෂ្មៈបានមានព្រះបន្ទូលថា៖ ឱ ព្រះអម្ចាស់នៃផែនដី! បើក្សត្រីយៈ វៃស្យៈ និងព្រាហ្មណៈដែលសិក្សាច្រើន មានជំនាញក្នុងវិជ្ជាដណ្ឌនីតិ (វិជ្ជានៃទណ្ឌកម្ម និងការគ្រប់គ្រង) គួរតែងតាំងពួកគេជាមន្ត្រី។ ជាមុនសិន ព្រះមហាក្សត្រគួរសួរព្រាហ្មណៈបណ្ឌិតដែលដឹងសារសំខាន់នៃនីតិសាស្ត្រ; បន្ទាប់មកសួរក្សត្រីយៈដែលជំនាញនយោបាយ; ហើយបន្តទៀត សួរវៃស្យៈ និងសូទ្រៈដែលចេះសាស្ត្រអនុវត្ត និងស្មោះត្រង់ចំពោះផលប្រយោជន៍របស់ព្រះអង្គ។ លើសពីនេះ មុនពេលភាពខ្សោយរបស់ខ្លួនត្រូវបានគេដឹង គួរចុះសន្ធិជាមួយសត្រូវ; ហើយបើសន្ធិនោះអាចសម្រេចគោលបំណងណាមួយបាន ព្រះមហាក្សត្រដែលមានប្រាជ្ញា គួរធ្វើដោយរហ័ស មិនគួរពន្យាពេលឡើយ។
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A ruler should build a competent council drawn from multiple social groups, prioritizing principled ethical insight (Brahmin), then strategic-political expertise (Kshatriya), and then practical welfare-oriented counsel (Vaishya and Shudra). In diplomacy, prudence requires making peace or alliance before one’s weakness becomes visible, especially when it secures a concrete objective.
In the Shanti Parva’s instruction on kingship, Bhishma teaches Yudhishthira principles of governance: how to select and consult ministers in an ordered way, and how to act swiftly in forming treaties with opponents when strategic conditions demand it.