Shloka 49
राजधर्मप्रश्नः — Yudhiṣṭhira’s Inquiry into Rājadharma (Śānti-parva 56)
Devanagari script
अवमन्यन्ति भर्तारें संघर्षादुपजीविन: । स्वे स्थाने न च तिष्ठन्ति लंघयन्ति च तद्गबच:,राजासे जीविका चलानेवाले सेवक अधिक मुँहलगे हो जानेपर मालिकका अपमान कर बैठते हैं। वे अपनी मर्यादामें स्थिर नहीं रहते और स्वामीकी आज्ञाका उल्लंघन करने लगते हैं
Transliteration
avmanyanti bhartāraṁ saṅgharṣād upajīvinaḥ | sve sthāne na ca tiṣṭhanti laṅghayanti ca tad-vacaḥ ||
Translation
ភីṣ្មៈបានមានព្រះបន្ទូលថា៖ «អ្នកដែលរស់ដោយការបម្រើអ្នកដទៃ ពេលក្លាយជាមាត់លឿនដោយភាពស្និទ្ធស្នាល និងការប៉ះទង្គិច ក៏ងាយធ្វើអោយម្ចាស់ត្រូវបានមើលងាយ។ ពួកគេមិនឈរនៅក្នុងទីតាំងសមរម្យរបស់ខ្លួនទេ ហើយចាប់ផ្តើមរំលោភបំពានព្រះបញ្ជារបស់ម្ចាស់»។
Word by Word
अवमन्यन्तिthey disrespect/insult
अवमन्यन्ति:
TypeVerb
Rootअव√मन् (मन्यते)
FormLat (Present), 3, Plural, Parasmaipada
भर्तॄन्masters/lords
भर्तॄन्:
Karma
TypeNoun
Rootभर्तृ
FormMasculine, Accusative, Plural
संघर्षात्from conflict/strife
संघर्षात्:
Apadana
TypeNoun
Rootसंघर्ष
FormMasculine, Ablative, Singular
उपजीविनःdependents; those who live by (another)
उपजीविनः:
Karta
TypeNoun
Rootउपजीविन्
FormMasculine, Nominative, Plural
स्वेin their own
स्वे:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootस्व
FormMasculine/Neuter, Locative, Singular
स्थानेplace/position (proper station)
स्थाने:
Adhikarana
TypeNoun
Rootस्थान
FormNeuter, Locative, Singular
नnot
न:
TypeIndeclinable
Rootन
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
तिष्ठन्तिthey stand/remain
तिष्ठन्ति:
TypeVerb
Root√स्था
FormLat (Present), 3, Plural, Parasmaipada
लंघयन्तिthey transgress/overstep
लंघयन्ति:
TypeVerb
Root√लंघ्
FormLat (Present), 3, Plural, Parasmaipada
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
तत्that
तत्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormNeuter, Accusative, Singular
वचःword; command
वचः:
Karma
TypeNoun
Rootवचस्
FormNeuter, Accusative, Singular
Speaker
भीष्म उवाच
Characters & Entities
B
BhishmaM
master/lord (bhartā) D
dependents/servants (upajīvinaḥ)Verse Rasa (Emotional Essence)
Geographic Context
Sandhi Notes