Shloka 44
राजधर्मप्रश्नः — Yudhiṣṭhira’s Inquiry into Rājadharma (Śānti-parva 56)
भवितव्यं सदा राज्ञा गर्भिणीसहधर्मिणा । कारणं च महाराज शृणु येनेदमिष्यते,महाराज! राजाका प्रजाके साथ गर्भिणी स्त्रीका-सा बर्ताव होना चाहिये। किस कारणसे ऐसा होना उचित है, यह बताता हूँ, सुनो
bhavitavyaṃ sadā rājñā garbhiṇī-sahadharmiṇā | kāraṇaṃ ca mahārāja śṛṇu yenedaṃ iṣyate ||
ភីෂ្មៈបានមានព្រះបន្ទូលថា៖ «ឱ ព្រះមហាក្សត្រដ៏អធិការ! អ្នកគ្រប់គ្រងគួរតែប្រព្រឹត្តចំពោះប្រជារាស្ត្ររបស់ខ្លួន ដូចជាប្រព្រឹត្តចំពោះភរិយាដែលកំពុងមានផ្ទៃពោះ—ការពារ ទន់ភ្លន់ និងយកចិត្តទុកដាក់លើសុខុមាលភាពរបស់នាងជានិច្ច។ ឥឡូវនេះ សូមស្តាប់ហេតុផល ឱ មហារាជា ដែលធ្វើឲ្យគោលការណ៍នេះត្រឹមត្រូវ។»
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A king’s dharma is to protect and nurture the people with the same careful, gentle vigilance one shows toward a pregnant spouse—avoiding harm, anticipating needs, and prioritizing long-term welfare.
In the Shanti Parva’s instruction on rajadharma, Bhishma addresses the king (Yudhiṣṭhira) and introduces an analogy: the ruler must relate to the subjects with protective care; he then promises to explain the rationale for why this standard is considered proper.