Shloka 37
Bhīṣma’s Śara-śayyā Stuti to Vāsudeva and Yogic Preparation for Dehotsarga
Body-Relinquishment
अनादिनिधन देवमात्मयोनिं सनातनम् | अप्रेक्ष्यमनभिकज्ञेयं हरिं नारायणं प्रभुम्
bhīṣma uvāca | anādinidhanaṁ devam ātmayoniṁ sanātanam | apreksyam anabhijñeyaṁ hariṁ nārāyaṇaṁ prabhum |
ភីෂ្មៈបានមានពាក្យថា៖ ខ្ញុំសូមចូលជ្រកក្រោមព្រះហរិ—នារាយណៈ ព្រះអម្ចាស់ដ៏អធិរាជ—ព្រះដែលគ្មានដើមគ្មានចុង ជាព្រះស្វ័យកើត និងអស់កល្បជានិច្ច; លើសពីអារម្មណ៍ទាំងឡាយ ហើយមិនអាចដឹងបានពេញលេញដោយការយល់ដឹងធម្មតា។ ទោះជាព្រះតែមួយ ក៏បង្ហាញជារូបរាងជាច្រើន; ព្រះលើសពីអារម្មណ៍ និងវត្ថុអារម្មណ៍ ដូច្នេះហៅថា «អធោក្សជ»។ ព្រះបំពេញបំណងរបស់អ្នកគោរពបូជា; អ្នកភក្តីមួយចិត្ត ដែលប្រកបដោយយញ្ញ និងពិធីបូជា តែងសរសើរនិងបូជាព្រះ។ ព្រះជាគ خزានៈនៃលោក ជាគ្រឹះដែលសត្វទាំងអស់ស្ថិតនៅលើព្រះ; ដូចសត្វបក្សីលើទឹកសម្រាកលើទឹក ការចលនាទាំងមូលនៃសកលលោកក៏ប្រព្រឹត្តទៅលើព្រះដែរ។ ព្រះជាសច្ចៈខ្ពស់បំផុត ជាព្រះព្រហ្មអក្សរតែមួយ (ប្រṇវ) ខុសពីទាំងអ្វីដែលបង្ហាញ និងអ្វីដែលមិនបង្ហាញ; គ្មានដើម កណ្ដាល ឬចុង។ ទាំងទេវតា និងឥសីក៏មិនអាចដឹងព្រះបានពេញលេញ; ទោះយ៉ាងណា ទេវៈ អសុរៈ គន្ធರ್ವៈ សិទ្ធៈ ឥសី និងនាគដ៏មហិមា ដោយសង្កត់ចិត្ត និងអារម្មណ៍ តែងបូជាព្រះជានិច្ច។ ព្រះជាឱសថដ៏ធំបំផុតសម្រាប់ជំងឺនៃទុក្ខ—ឥតកំណើតឥតមរណៈ ជាព្រះមានដោយខ្លួនឯង និងអស់កល្ប—មិនអាចឃើញដោយភ្នែកសាច់នេះ ឬយល់បានទាំងស្រុងដោយបញ្ញា។
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse teaches śaraṇāgati (taking refuge) in the supreme Lord who transcends sensory perception and conceptual grasp, yet sustains the cosmos and heals existential sorrow. It links devotion and worship with the recognition of an ultimate reality beyond sat and asat, identified with Praṇava (Oṁ) and Brahman.
In Śānti Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on dharma and higher truths. Here he offers a hymn-like declaration of refuge in Nārāyaṇa, describing the Lord’s transcendence, cosmic support, and the universal worship offered by gods, sages, and other beings.