Shloka 13
Nāgendra–Brāhmaṇa Saṃvāda: Praśna-vidhi and Dharmic Approach on the Gomatī Riverbank
भूतप्रलयमत्यन्तं शृणुष्व नृपसत्तम
vaiśaṃpāyana uvāca | bhūta-pralayam atyantaṃ śṛṇuṣva nṛpa-sattama |
វៃសម្បាយនៈបានមានព្រះវាចា៖ «ឱ ព្រះរាជាដ៏ប្រសើរបំផុត សូមស្តាប់រឿងរ៉ាវអំពីការលាយរលាយចុងក្រោយនៃធាតុទាំងឡាយ។ កាលពីបុរាណ ពេលផែនដីលាយចូលទៅក្នុងទឹកនៃមហាសមុទ្រតែមួយ; ទឹកលាយចូលទៅក្នុងភ្លើង; ភ្លើងលាយចូលទៅក្នុងខ្យល់; ខ្យល់លាយចូលទៅក្នុងអាកាស; អាកាសលាយចូលទៅក្នុងចិត្ត; ចិត្តលាយចូលទៅក្នុងគោលការណ៍ដែលបង្ហាញ (មហត); អ្វីដែលបង្ហាញលាយចូលទៅក្នុងប្រក្រឹតិដែលមិនបង្ហាញ; អ្វីដែលមិនបង្ហាញលាយចូលទៅក្នុងបុរុស—ព្រះអម្ចាស់ដែលភ្ជាប់ជាមួយម៉ាយា—ហើយបុរុសនោះលាយចូលទៅក្នុងអាត្មាដ៏លាតសន្ធឹងទាំងអស់; នៅពេលនោះ គ្រប់ទិសមានតែភាពងងឹតប៉ុណ្ណោះ។ លើសពីនោះ មិនអាចដឹងឃើញអ្វីទៀតឡើយ»។
वैशग्पायन उवाच
Educational Q&A
All compounded realities—starting from the gross elements and extending through mind and cosmic principles—are impermanent and ultimately dissolve back into subtler causes, culminating in the all-pervading Supreme Self. The passage encourages detachment and a perspective grounded in ultimate reality rather than transient forms.
Vaiśaṃpāyana addresses a king and begins describing the ‘ultimate dissolution’ (atyanta-pralaya): earth merges into water, water into fire, fire into wind, wind into space, space into mind, mind into mahat (the manifest), mahat into prakṛti (the unmanifest), prakṛti into īśvara/puruṣa, and finally into Paramātman—after which only darkness is perceived.