Shloka 41

Atithi-prāpti and the Brāhmaṇa’s Deliberation on Triadic Dharma (अतिथिप्राप्तिः धर्मत्रयविचारश्च)

Devanagari script

प्रदिशस्व बल॑ तस्य यो5धिकारार्थचिन्तक: । एवमुक्तो महादेवो देवांस्तानिदमब्रवीत्‌

Transliteration

pradiśasva balaṁ tasya yo ’dhikārārthacintakaḥ | evam ukto mahādevo devāṁs tān idam abravīt |

Translation

វៃសម្បាយនៈបាននិយាយ៖ «សូមព្រះអង្គប្រទានកម្លាំងដល់បុរសនោះ ដែលពិចារណាអំពីអំណាចសមរម្យ និងគោលបំណងរបស់វា—ដើម្បីឲ្យគាត់អាចបំពេញកាតព្វកិច្ចបាន។» ពេលបាននិយាយដូច្នេះ ព្រះព្រហ្មា ដ៏ជាទេវដ៏មហិមា បានមានព្រះបន្ទូលទៅកាន់ទេវទាំងនោះដូចតទៅ។

Word by Word

• प्रदिशस्व: grant, bestow
• Type: Verb
• Root: प्र-√दिश्
• Form: लोट् (imperative), परस्मैपद, मध्यम, एकवचन

• बलम्: strength, power
• बलम्: Karma
• Type: Noun
• Root: बल
• Form: नपुंसक, द्वितीया, एकवचन

• तस्य: of him/that (person)
• Type: Pronoun
• Root: तद्
• Form: पुं/नपुंसक, षष्ठी, एकवचन

• यः: who
• यः: Karta
• Type: Pronoun
• Root: यद्
• Form: पुं, प्रथमा, एकवचन

• अधिकारार्थचिन्तकः: one who thinks about duty/authority and purpose
• अधिकारार्थचिन्तकः: Karta
• Type: Noun
• Root: अधिकारार्थचिन्तक
• Form: पुं, प्रथमा, एकवचन

• एवम्: thus
• Type: Indeclinable
• Root: एवम्

• उक्तः: having been addressed/said to
• Type: Adjective
• Root: √वच् (उच्यते) → उक्त
• Form: पुं, प्रथमा, एकवचन

• महादेवः: the great god (Mahadeva)
• महादेवः: Karta
• Type: Noun
• Root: महादेव
• Form: पुं, प्रथमा, एकवचन

• देवान्: the gods
• देवान्: Karma
• Type: Noun
• Root: देव
• Form: पुं, द्वितीया, बहुवचन

• तान्: those (them)
• तान्: Karma
• Type: Pronoun
• Root: तद्
• Form: पुं, द्वितीया, बहुवचन

• इदम्: this (speech/statement)
• इदम्: Karma
• Type: Pronoun
• Root: इदम्
• Form: नपुंसक, द्वितीया, एकवचन

• अब्रवीत्: said, spoke
• Type: Verb
• Root: √ब्रू
• Form: लङ् (imperfect/past), परस्मैपद, प्रथम, एकवचन

Speaker

वैशम्पायन उवाच

Characters & Entities

• Vaiśaṃpāyana
• Brahmā
• Devas

Educational Q&A

What is the core teaching?

Strength (bala) should support dharma: the person who thoughtfully considers rightful authority (adhikāra) and its purpose (artha) deserves empowerment to carry out duty responsibly, not impulsively or selfishly.

What is happening in the narrative?

A request is made to the gods to bestow the power needed for proper duty-fulfillment upon a discerning person; in response, Brahmā (the great deity) turns to the assembled gods and begins to instruct them.