Shloka 114
Atithi-prāpti and the Brāhmaṇa’s Deliberation on Triadic Dharma (अतिथिप्राप्तिः धर्मत्रयविचारश्च)
Devanagari script
भवत्यरोगो मतिमान् बलरूपसमन्वित: । आतुरो मुच्यते रोगाद् बद्धो मुच्येत बन्धनात्
Transliteration
vaiśampāyana uvāca | bhavaty arogo matimān balarūpasamanvitaḥ | āturo mucyate rogād baddho mucyeta bandhanāt |
Translation
វៃសម្បាយនៈបាននិយាយថា៖ អ្នកណាដែលអានវានេះរាល់ថ្ងៃ—ដោយបានក្រាបថ្វាយបង្គំព្រះអម្ចាស់ជាមុន ហើយអានដោយចិត្តផ្តោត—នឹងក្លាយជាអ្នកមានប្រាជ្ញា មានកម្លាំង និងរូបសម្បត្តិល្អ ហើយគ្មានជំងឺ។ អ្នកឈឺបានរួចផុតពីជំងឺ ហើយអ្នកដែលត្រូវចងក្រងបានរួចផុតពីចំណង។
Word by Word
भवतिbecomes/is
भवति:
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलट् (वर्तमान), प्रथम, एकवचन
अरोगःfree from disease, healthy
अरोगः:
Karta
TypeAdjective
Rootअरोग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
मतिमान्intelligent
मतिमान्:
Karta
TypeAdjective
Rootमतिमत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
बलरूपसमन्वितःendowed with strength and beauty/form
बलरूपसमन्वितः:
Karta
TypeAdjective
Rootबल-रूप-समन्वित (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
आतुरःa sick person
आतुरः:
Karta
TypeNoun
Rootआतुर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
मुच्यतेis released, is freed
मुच्यते:
TypeVerb
Rootमुच् (धातु)
Formलट् (वर्तमान), प्रथम, एकवचन, कर्मणि (passive)
रोगात्from disease
रोगात्:
Apadana
TypeNoun
Rootरोग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन
बद्धःbound, imprisoned
बद्धः:
Karta
TypeAdjective
Rootबद्ध (कृदन्त; बद्ध = √बन्ध्/बध् + क्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
मुच्येतwould be freed / should be released
मुच्येत:
TypeVerb
Rootमुच् (धातु)
Formविधिलिङ् (potential/optative), प्रथम, एकवचन, कर्मणि (passive)
बन्धनात्from bondage, from imprisonment
बन्धनात्:
Apadana
TypeNoun
Rootबन्धन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन
Speaker
वैशम्पायन उवाच
Characters & Entities
V
VaiśampāyanaVerse Rasa (Emotional Essence)
Geographic Context
Sandhi Notes