Shloka 25
कालनिर्देशः शोकनिवारणं च
Instruction on Kāla and the Removal of Grief
(चोरी सर्वथा निषिद्ध है) किंतु आपत्तिकालमें कभी गुरुके लिये चोरी करनेवाला पुरुष दोषका भागी नहीं होता है। यदि मनमें कामना रखकर बारंबार उस चौर्य-कर्ममें वह प्रवृत्त न होता हो तो आपत्तिके समय ब्राह्मणके सिवा किसी दूसरेका धन लेनेवाला मनुष्य पापका भागी नहीं होता है। जो स्वयं उस चोरीका अन्न नहीं खाता
prāṇatrāṇe 'nṛtaṃ vācyaṃ ātmano vā parasya ca | gurvarthe strīṣu caiva syād vivāhakaraṇeṣu ca ||
វ្យាសៈ ពន្យល់ថា «ការនិយាយមិនពិត» មិនក្លាយជាបាបទេ ប្រសិនបើកើតឡើងក្នុងស្ថានការណ៍បន្ទាន់ និងចាំបាច់យ៉ាងតឹងរឹង៖ ដើម្បីសង្គ្រោះជីវិតខ្លួនឯង ឬជីវិតអ្នកដទៃ; ដើម្បីប្រយោជន៍គ្រូ (គុរុ); នៅពេលលេងសើចដោយស្និទ្ធស្នាលជាឯកជនជាមួយភរិយារបស់ខ្លួន; ឬក្នុងដំណើរការរៀបចំពិធីអាពាហ៍ពិពាហ៍។ គោលធម៌គឺថា ធម៌វាស់តម្លៃតាមចេតនា និងបរិបទ—សច្ចៈនៅតែជាគោលការណ៍ធម្មតា ប៉ុន្តែវាអាចលះបង់បាន នៅពេលគុណធម៌ខ្ពស់ជាង ដូចជា ជីវិត កាតព្វកិច្ចចំពោះគ្រូ និងការពាររបៀបរបបសង្គម ត្រូវបានគំរាមកំហែង។
व्यास उवाच
Educational Q&A
Truth is the default duty, but dharma recognizes exceptional cases where speaking untruth is not sinful—especially to save life, to fulfill duty toward one’s guru, in private marital play, or during marriage arrangements—because intention and higher ethical aims can override the ordinary rule.
In Śānti Parva’s instruction on dharma, Vyāsa lays out rules for conduct under difficult or delicate circumstances, specifying limited contexts in which a normally prohibited act (here, untruth) is treated as blameless due to necessity and purpose.