Shloka 24
राजधर्मः, दण्डनीतिः, कर्तृत्व-विचारः च
Royal Duty, Lawful Discipline, and the Question of Agency
राजन! भरतनन्दन! अपना धर्म दोषयुक्त हो तो भी उसमें स्थित रहनेवाले तुम-जैसे धर्मात्मा नरेशके लिये अपने शरीरका परित्याग करना शोभाकी बात नहीं है ।।
rājan bharatanandana, apnā dharma doṣa-yukta ho to bhī usmeṃ sthita rahane-vāle tum-jaiśe dharmātmā nareśa ke liye apane śarīra kā parityāga karnā śobhā kī bāt nahīṃ hai. vihitāni hi kaunteya prāyaścittāni karmaṇām; śarīravāṃs tāni kuryād aśarīraḥ parābhavet. kuntīnandana, yadi yuddha-ādi meṃ rāga-dveṣa ke kāraṇ nindya-karma ban gaye hoṃ to śāstroṃ meṃ un karmoṃ ke liye prāyaścitta kā bhī vidhān hai. jo apane śarīra ko surakṣit rakhtā hai, vah pāpa-nivāraṇ ke liye prāyaścitta kar saktā hai; parantu jis kā śarīra hī nahīṃ rahegā, use prāyaścitta na kar sakne ke kāraṇ un pāpa-karmoṃ ke phala-svarūp parābhava (duḥkha) hī prāpta hogā.
វ្យាសៈ បានមានព្រះវាចាថា៖ «ឱ ព្រះមហាក្សត្រ ឱ កិត្តិយសនៃពង្សភារតៈ ទោះបីធម៌របស់ខ្លួនមានមន្ទិលក្តី សម្រាប់អធិរាជធម៌ដូចអ្នកដែលឈរមាំក្នុងវា ការបោះបង់រាងកាយមិនមែនជារឿងសមគួរឡើយ។ ព្រោះគម្ពីរបានកំណត់ពិធីសម្អាតបាប (ប្រាយស្ចិត្ត) សម្រាប់អំពើខុសទាំងឡាយ ឱ កូនកុន្តី។ អ្នកដែលនៅមានរាងកាយអាចអនុវត្តការសម្អាតបាបនោះបាន; តែអ្នកដែលគ្មានរាងកាយ នឹងជួបតែការបរាជ័យ—ផលទុក្ខ—ព្រោះមិនអាចសងបាបបានទៀត។ ប្រសិនបើក្នុងសង្គ្រាម និងកិច្ចការដទៃទៀត មានអំពើគួរឲ្យទោសកើតឡើងដោយរាគៈ និងទ្វេសៈ គម្ពីរនៅតែផ្តល់វិធីសុទ្ធសាធ; ដូច្នេះ ចូរក្សារាងកាយ ហើយដកបាបចេញដោយការប្រាយស្ចិត្តដែលបានបញ្ជា ជំនួសការរត់គេចពីកាតព្វកិច្ចដោយការបំផ្លាញខ្លួនឯង»។
व्यास उवाच
Educational Q&A
Even when one’s duty has been compromised, a righteous person should not abandon life to escape guilt; the embodied can perform prescribed prāyaścitta to purify wrongdoing, whereas death prevents atonement and leaves only the painful consequences.
In Śānti Parva’s instruction on dharma, Vyāsa addresses a Kuru king (styled ‘Bharatanandana’ and ‘Kaunteya’) and discourages self-abandonment, urging him to preserve his body and follow scriptural expiations for any blameworthy acts committed amid war through attachment and aversion.